X
تبلیغات

مجله جامع کشاورزی و فضای سبز - نورپردازي باغ و فضاي سبز
شما میتوانید موضوعات مورد علاقه خود را در زمینه های مختلف کشاورزی و فضای سبز در این مجله ببینید

نورپردازی باغ و فضاي سبز

شناخت و درک مبانی نظری و عملی عناصر منظر می تواند در ارتقای کیفیت فضای پارکهای شهری تأثیر گسترده ای داشته باشد. سیمای شبانه پارکهای شهری و عناصر روشنایی نیز بخشی از میاحث طراحی منظر یک پارک می باشد. سیمای شبانه به عنوان  جزئی لاینفک در طراحی پارکها و باغ ها، باید به طور همزمان و با سایر بخش ها طراحی شود.

نورپردازی فضاهای مختلف پارک، به صورت مجرد، نیاز به شناخت روشهای و فنون مختلف نورپردازی و استفاده صحیح از ویژگی های نور و ارتباط با محیط پیرامونش را دارد. نورپردازی در پارک شهری می بایست در راستای اهداف فوق باشد؛ 1- کمک به خوانایی نقاط عطف، نشانه ها، مسیرهای عبوری و مناطق پر تراکم 2- تسهیلاتی برای حرکت پیاده ها و وسایل نقلیه، ترویج ایمنی بیشتر در محیط 3- کمک به تاکید نقاط عطف پارک و تشویق استفاده کنندگان در شب.

در این مقاله با معرفی ویژگی های نور و اثرات آن در محیط، به تکنیک های نورپردازی پرداخته و سپس فضاهای پارکهای شهری به صورت مجزا بررسی و قواعد کلی نورپردازی و روشنایی آنها بیان شده است. شناخت این ویژگی ها به معماران و معماران منظر در طراحی سیمای شبانه فضاهای باز عمومی کمک می نماید.

عناصر روشنایی علاوه بر تامین نور و ایمنی محیط به عنوان عناصر طراحی نیز استفاده می شوند. نورپردازی قسمتی از طراحی شب پارک و باغ ها می باشد که به طور همزمان باید در طراحی مد نظر قرار گیرد و تابع سبک و روح حاکم بر فضا گردد. عناصر روشنایی می توانند در صورت طراحی مناسب به عنوان عناصر معماری در روشنایی روز نیز استفاده گردند؛ در غیر این صورت می بایست با محیط همخوان و یا پنهان شوند.

هر فضا دارای خصوصیاتی است که طرح نورپردازی باید در راستای تقویت آن خصوصیات باشد. استفاده از تکنیک های نور پردازی و شناخت صحیح ویژگی های نور به طراحی مناسب سیمای شبانه کمک می نماید.

در این میان شناخت خصوصیات روشنایی مصنوعی، قابلیت فضا و درک تأثیر نور، امکان فضاسازی مناسب با روش های نورپردازی صحیح را می دهد. 

افزودن نور مناسب به باغچه و استفاده از ان در شب می تواند زیبایی، امنیت و فضای رمانتیک را با خود برای شما به ارمغان آورد.

روشنایی در فضای خارجی فواید بیشماری دارد. یک نورپردازی مناسب می تواند باغچه خانگی شما را به یک بهشت کوچک تبدیل کند.

همچنین می تواند از وقوع تصادفات جلوگیری بعمل آورده و فضا را برای دزدان به منطقه ممنوعه تبدیل کند و به آنها اجازه ندهد که از تاریکی شب سوء استفاده کنند.

ابتدا باید در باغچه یک نقطه کانونی پیدا کنید. ببینید کدام بخش از باغچه شما دارای زیبایی بصری بیشتری است. باید زیبایی های آن قسمت را به کمک نور پردازی برجسته تر کنید.

اما قبل از شروع ایده های خود را در ذهن یک بار مرور کنید و نقشه نورپردازی را روی کاغذ پیاده سازی نمایید. با توجه به این کار راحتتر می توانید وسایل مورد نیاز را خریداری نمایید و کار با انسجام بیشتری پیش خواهد رفت. به این ترتیب هم در وقت و هم در هزینه های شما صرفه جویی بعمل خواهد آمد.

در کنار باغچه محیطی را برای سپری کردن زمانی در کنار خانواده در شب هنگام برپا کنید. اگر در حیاط خود استخر دارید این منطق می تواند در کنار استخر در نظر گرفته شود. فقط فراموش نکنید که این منطقه باید از سایر جاها نور بیشتری داشته باشد و به طور کامل روشن شده باشد.

اگر این محوطه را به خوبی دکوراسیون کنید و از مبلمان مناسب فضای بیرونی در آن استفاده کنید می توانید از آن به عنوان نقطه کانونی هم بهره بگیرید؛ اما اگر حتی نمی خواهید از آن به عنوان نقطه کانونی استفاده کنید باز هم باید دارای نور مناسبی باشد.

لامپ ها را می توانید در مکان های مختلف نصب کنید. برخی تمایل زیادی به نصب کردن لامپ ها در ارتفاع بالا دارند. برخی ترجیح می دهند لامپ ها روی زمین نصب شوند و نور را به سمت بالا انتشار دهند. به هر حال نحوه انتخاب نوع نورپردازی ارتباط مستقیمی به سلیقه و سبک شخصی شما دارد.

برای عمق و ژرفا بخشیدن به این محیط از نورهای لکه ای و مقطعی استفاده کنید. البته استفاده از این نورپردازی برای روشن کردن فضای خارجی کافی نیست و در کنار آن باید از سایر نورها نیز کمک بگیرید.

در نهایت باید اضافه کرد که نورپردازی خود به عنوان یک هنر قلمداد می شود. اگر نمی دانید و یا مطمئن نیستید که باید از کجا شروع کنید بهتر است کمی بیشتر در این زمینه تحقیق کنید و در صورت لزوم از یک فرد حرفه ای و متخصص کمک بگیرید.

استفاده از لامپ های کم مصرف و لامپ های خورشیدی نیز در این زمینه توضیه می شود. در حین کار کردن با برق همیشه نکات ایمنی را به خاطر سپرده و آنها را رعایت کنید.

نورپردازي محيط بيروني با نورپردازي محيط داخلي يكي نبوده و معيارجهاني نورپردازي بيروني خورشيد ميباشد. تاريك بودن آسمان در شب به نورپردازي معنا مي دهد در نورپردازي قدرت منبع نوري و نزديكي و دوري نور به موضوعات مختلف در فضاي بيرون بايد مدنظر قرار بگيرد. نور بر احساسات انسان نيز تأثير دارد و تماشاي صفحه هاي نورپردازي براي انسان شادي آوراست نورپردازي بيروني از فاصله هاي زياد ديده ميشود و چنانكه مناسب به نظر نيايد موجب آشفتگي انسان و تاريكي شب ميگردد و طراحي مناسب با محيط اطراف ميتواند براي زيبائي محيط تأثير بسزائي داشته باشد در آرايش شهري نورپردازي خيابانها و پاركها و فضاي سبز محوطه اطراف در روشنائي و زيبائي چهره شهر نقش مؤثر دارند. شامل نورپردازي خيابانها، بازار، پارك، جاده ها، پياده روها، ساختمان و فضاي سبز مي باشند.            
انواع نورپردازي فضاي بيرون:            
اساساً نور خلاق است و اشياء برا برجسته تر نشان مي دهد. زيبائي ها را بهتر مي نمايد. نورپردازي يكي از نكات مهم درطراحي منظره ميباشد از نقطه نظر رواني چگونگي حضور نور در محيط نقش بسيار تعيين كننده اي دارد. نورپردازي بيروني به عواملي مانند شدت نور، درجه پخش نور،روش نصب چراغ ها بستگي دارد و با توجه به چراغهاي بيروني ميتوان آنها را به دسته هاي مختلف تقسيم كرد مانند
:       
1- نورپردازي مجموعه ورودي:          

ورودي مجموعه بعنوان فضايي معرفي مي گردد كه با توجه به اين مسئله بايد قابل رؤيت بوده بنابراين در اين قسمت ديد فضاي اطراف به سهولت انجام گيرد. از چراغهاي پرنور و نورافكن استفاده مي گردد و استفاده از زاويه تابش مناسب طوري بايد باشد كه موجب خيرگي چشم نگردد و علاوه بر آن موجب زيبائي فضاي ورودي نيز گردد
.        
2- نورپردازي مسير خيابان:  

در مسيرهاي چند منظوره مقدار نور و زيبائي نورپردازي و فاصله چراغها نسبت به يكديگر و عرض خيابانها نسبت به نور از جمله مسائلي است كه بايد رعايت شود و به وسيله نور ميتوان مسير عبوري را طراحي كرد و ميتوان از نور براي روشن كردن مسير عبور و مرور كه اثر مستقيم بر راه عبوري دارد استفاده كرد
.    
3- نورپردازي فضاي سبز:      

نورپردازي فضاي سبز و داخل گل و گياه كه بصورت توده اي ميباشند طوري بايد باشد كه برقراري ويژگيهاي بصري و عمومي تأثير داشته باشد نور طوري باشد كه دسترسي و تسلط و وضوح پوشش هاي گياهان مؤثر بوده و رنگ گلها و چمن و درختچه ها و درختان بصورت گوناگون نمايان شود و هر كدام از آنها درروشنائي نور جلوه خود را نشان بدهند بنابراين براي روشن كردن آنها از راههاي متفاوتي استفاده ميشود. خيلي از گياهان در روشنائي روز قابل توجه نيستند ولي در شب با نوردادن به آنها جلوه خاص پيدا مي كنند و درختان عنصر اصلي در فضاي سبز هستند و نور دادن به آنها در شب بعنوان سطحي از نور مفهوم خاصي را ايجاد مي كنند
.        
4- نورپردازي سطح آب:        

بر سطح آب نور نبايد مستقيم تابيده شود چون بصورت سطح شيشه و آئينه عمل مي كنند و بازتاب آن جالب بنظر نميرسد ميتوان چراغها را در زير سطح آن يا بصورت غير مستقيم از لابه لاي درختان و گياهان تاباند و يا اگر داراي فواره در سطح آب هست از لابه لاي پودر آب نور را داد ويا ميتوان چراغها را در سطح آب قرار داد
.          
5- نورپردازي زمين بازي كودكان:     

در زمين بازي نورپردازي از دو بعد لحاظ است 1- ايمني چراغهاي نصب شده در زمين بازي   2- تأمين مقدار نور لازم در سطح زمين- بايد روشنائي كافي در سطح زمين باشد و چراغها و نورافكن ها طوري نصب شود كه ايجاد سايه هاي دراز و طولاني ننمايد و مقدار روشنائي بميزان كافي باشد.    `
6- نورپردازي آلاچيق و سايبان:        

نورپردازي بايد در اين گونه مكانها طوري طراحي شود كه از جنبه هاي روانشناسي ايجاد آرامش و راحتي نمايد . افراد در موقع نشستن و استراحت داراي نور مناسبي باشند بنابراين استفاده از چراغهاي پرنور و نورافكن كه داراي نور زيادي هستند جالب نمي باشد و نبايد در تاريكي هم فرو رفته باشد و جنبه هاي خصوصي افراد نيز حفظ شود بنابراين از نور ملايم و نرم استفاده ميشود و ميتوان ابزارهاي نوري را در لابه لاي پوشش گياهي و يا در بين ديوارها و سقف آلاچيق و سيابان ها قرار داد
.
7- نورپردازي پاركينگ:         

براي روشنائي پاركينگ ها از چراغهايي استفاده ميشود كه داراي نور زياد باشد يعني شدت نور به حداكثر برسد و در زاويه هاي عمومي و افقي بيفتد و چراغها طوري قرار مي گيرد كه نور آنها نقاط دور پاركينگ را نيز روشن نمايد
.    
8- نورپردازي آبنما برگه:        

نور در آبنماو برگه طوري طراحي ميشود كه انعكاس نور باعث چشم زدگي نشود بنابراين چراغهاي نوري را در زير آب يا در زير سنگها قرار داده تا انعكاس نور آنها به طور غير مستقيم مورد توجه قرار گيرد و در بعضي مقاطع ميتوان چراغها را در زير پوشش هاي گياهي قرار داد و در جاهايي كه آب آبنماها پودر ميشود قرار دادن چراغ هاي رنگي در زير آنها منظره جالبي ايجاد مي كند
.  
9- نورپردازي زير درختان و سطح زمين:       

نورپردازي در زير درختان در محوطه فضاي سبز بسيار جالب توجه است زيرا كه درختان عنصر اصلي فضاي سبز هستند و نوردادن به زير درختان در شب ايجاد مناظر جالبي از سطح نور مي كند و با استفاده از نورهاي رنگي ميتوان شكل محيط را تغيير داد و در سطح زمين در باغ راه ها و پياده روهاي خصوصي بسيار جالب توجه است و با چراغهاي مختلف ميتوان سطح زمين را شب روشن نمود و در اين گونه مسيرها با استفاده از چراغهاي پايه كوتاه ميتوان مناظر جالبي از پوشش هاي گياهي را نيز جلوه داد
.
10- نورپردازي در زمين هاي ورزشي:           

در زمين هاي ورزشي نورپردازي طوري انجام مي گيرد كه نور در تمام زاويه ها با شدت تابش زياد صورت پذيرد بنابراين سايه ها نيز نبايد طولاني و دراز شود و زاويه قرار گرفتن نورافكن ها و چراغ طوري طراحي شود كه همديگر را پوشش بدهند و از ايجاد مناطق سايه روشن جلوگيري شود و سطح زمين بازي مانند روز بطور يكنواخت روشن شود. استفاده از زاويه تابش وشدت تابش و طرز قرار گرفتن چراغها و فاصله چراغها مفيد مي باشد
.
1- چراغهاي Pole-Mounted:       

از اين چراغها جهت روشنايي خيابان، معابر و پاركينگ ها استفاده مي شود
.
2- چراغهاي Surface-Mounted:            

چراغهاي ديواري ميباشد جهت نصب در پياده روهاي كنار ساختمانها بكار ميروند بازتاب نور آنها بر روي سطوح نور را افزايش مي دهند
.     
3- چراغهاي Bollard:         

روشنائي پياده روها، سطح زمين بكار ميروند اين نوع چراغها داراي پايه هاي كوتاه ميباشند
.        
4- چراغهاي Floodight: اين چراغ ها معمولاً براي روشنايي ساختمانها و زمينهاي ورزشي كاربرد دارند
.
5- چراغهاي Ingraound:  

اين چراغها به منظور ايجاد روشنائي براي ديوارها- ستونها- زير درختان و داخل گل و گياه بصورت نور مخفي بكار مي روند. در داخل زمين نصب مي شوند و در مقابل نفوذ آب مقاوم هستند
.      
6- چراغهاي خورشيدي:        

نورپردازي يكي از نكات مهم در طراحي منظر است در دهه اخير طراحان بدنبال شيوه ها و ابزارهاي جديدي براي نورپردازي در محيط منظر مي باشند و با توجه به بحران انرژي يكي از گزينه هاي مناسب و كاربردي استفاده از چراغهاي خورشيدي در بستر گلكاري و سطوح چمن و درختان و غيره ميتوان استفاده كرد. بطور كلي بخشي از فضاي سبز كه در معرض تابش نور مستقيم خورشيد است استفاده نمود. چراغهاي خورشيد روز نور خورشيد را در خود ذخيره مي كنند و در تاريكي شب روشن شده و مانند چراغهاي الكتريكي روشنائي دارند و در بازار انواع آنها بسيار متناوب و متفاوت است و قدرت روشنائي آنها بستگي به فتوسل هاي داخلي آنها دارد.

بسته به موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی و فرهنگ مردم در هر دوره از تاریخ پارکها و باغ های به سبک های گوناگون ساخته شده است. همزمان با احداث باغات خصوصی و عمومی مسئله روشنایی اینگونه اماکن در هنگام تاریکی مطرح بوده است.

نقطه آغاز ایجاد فضای سبز درون شهری در عصر انقلاب صنعتی و دگرگونی های ناشی از آن در ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اروپا می باشد. هر چند فضای سبز شهری بصورتی که در قالب شهر سازی و طرح های آمایش فضای سبز مطرح می شود، تا اوایل قرن بیستم جایی در طرح های شهری باز نکرده بود، در ادامه طراحی باغهای خصوصی اشراف و درباریان از مدتها قبل ضرورت طرح باغ عمومی در پاره ای از شهرها احساس شده بود و بر این مبنا طراحان باغ ابتدا به تغییر و اصلاح باغ های خصوصی برای استفاده عموم و بدنبال آن بر طراحی پارک ها و گردشگاههای عمومی شهری پرداختند. بدین ترتیب مؤلفه های ابتدایی طراحی پارکهای شهری توسعه یافت. بدنبال آن، سیستم روشنایی نیز بطور محسوسی بهبود پیدا کرد.

در سال 1817 در پاریس در کنار فضای سبز خود حدود 4700 عدد تیر چراغ داشت و از سال 1850 نیز استفاده از گاز برای سیستم های روشنایی عمومیت پیدا کرد(پیر موره، 1372)

در نخستین سالهای قرن بیستم مدرنیسم موجب تغییر چهره خیابانها و فضاها و عناصر تشکیل دهنده آن شهر و با افزایش تعداد اتومبیل ها و تراکم شهری چهره شهر شکل دیگری بخود گرفت. از سال های 1920 با تعمیم روشنایی برق، چراغ های گازی قدیمی جای خود را به تیر چراغ برق دادند.

در قرن بیستم برخلاف باغهای تفریحی قرن 18 و 19 پارکهایی با کاربری گذران اوقات فراغت  ایجاد شده و این فضاها تا حدودی به احتیاجات جدید شهروندان که ناشی از گسترش شهرنشینی بود پاسخ می دادند. اندیشه ایجاد فضای آزاد با کیفیت عالی تقریباً از دهه شصت آغاز و ظاهر شد. این اندیشه از طرفی نتیجه جنبشی با هویت عملکردگرایانه ای بود که بعد از جنگ جهانی دوم تسلط کامل پیدا کرده بود و از طرفی دیگر ناشی از نیاز شهروندان به محیطی خوشایندتر برای زندگی بود؛ بدین ترتیب نخستین اقدامات برای تجهیز مراکز شهری، پارک ها و فضاهای سبز صورت گرفت.

"درسال 1971 مسابقه ای برای تجهیزات شهری از جمله روشنایی پارک ها انجام شد که به دنبال آن نمایشگاهی در پاریس تشکیل شد. عنوان این نمایشگاه "فضای عمومی علائم و تجهیزات آن" بود که منجر به انتشار نشریه بین المللی تجهیزات شهری در سال 1972 گردید. انتشار این نشریه موجب تحولات بسیاری در فرم تجهیزات شهری علی الخصوص تجهیزات پارک و روشنایی آن گردید. در سال 1985 مسابقه ای برای طراحی تجهیزات پارک در پاریس انجام گرفت." (پیر موره، 1372)

در ایران هم بنا بر اسناد علمی و تاریخی سابقه پردیس سازی به قرن چهار میلادی بر می گردد. تأمین روشنایی باغ های ایرانی از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است؛ بطوری که برای روشن نمودن بخشهای مختلف باغ خصوصاً اطراف استخر یا حوض مرکزی از انواع چراغ های روشنایی دستی، قندیلهای نوری و فانوس ها با طرح و نقوش تزئینی مختلف که معرف ذوق و سلیقه هنرمند ایرانی بوده است استفاده  می گردید و بر شکوه و زیبایی باغها در هنگام شب می افزود.

نمونه بارز آن باغ شاه صفی بهشهر می باشد که در سنگ های امتداد آبراه، منافذی برای قرار دادن شمع ها وجود دارد؛ با روشن کردن این شمع ها و انعکاس آنها مسیر آب، نورپردازی می شده است.

تقریباً تا 40 سال پیش فضای سبز در شهر تهران به باغهای خصوصی درباریان محدود می شد و عامه مردم جهت استفاده از طبیعت و هواخوری به حاشیه سبز اطراف شهرها می رفتند تا اینکه "اولین پارک عمومی در تهران (پارک شهر) ساخته شد و همزمان با افزایش جمعیت و گسترش شهرها، به ایجاد باغ های ملی میادین و پارکهای عمومی اقدام گردید." (سازمان پارکها و فضای سبز، 1371) علیرغم اینکه باغسازی سنتی در ایران دارای سبک و روش خاص خود بود؛ چه پارک شهر و چه دیگر پارکهای شهری تهران که در سالهای بعد احداث شدند هیچکدام از نظر شیوه طراحی براساس سبک معماری منظر ایرانی نبودند.

 

منبع:

1.       اصول کلی نورپردازی در پارک های شهری"،  فصلنامه علمی- پژوهشی هنرهای زیبا، شماره 27، پاییز 1385،‌ دکنر علی اصغر ادیبی، علیرضا منعام، سیده ندا قاضی زاده

2.     http://golchamanaria.com

3.     http://www.irandeco.ir


 

نوشته شده توسط الف. کاوسی پور در ساعت 0:11 | لینک  |