آویشن شیرازی (Zataria multiflor )
Zataria multiflor ، معروف به آويشن شيرازي يا آويشن برگ پهن يكي از گياهان دارويي متعلق به خانواده نعناعيان و تنها گونه از جنس Zataria مي باشد و گياهي بوته اي به ارتفاع 40-80 سانتي متر و معطر است كه داراي ساقه هاي بسيار منشعب و شاخه هايي فراوان و باريك كه پوششي سفيد رنگ آن را مي پوشاند، مي باشد .
اين گياه بومي ايران مي باشد و در مناطق مركزي و جنوبي كشور انتشار دارد، همچنين اين گونه در افغانستان و پاكستان نيز پراكنش دارد.
ویژگی های گیاه شناسی:
برگها كوچك، تقريبا مدور، گوشتي و داراي كرك هاي بسيار زياد مي باشند، برگها داراي دمبرگ كوتاه بوده و در قاعده تقريبا قلبي شكل و در انتها نوك دار و يا مدور هستند، گلها سفيد و كوچك و در چرخه هاي فراوان به صورت گل آذين هاي گويچه اي فشرده مجتمع اند، و گاهي نيز مجموعه ها به هم نزديك شده حالت گل آذين سنبله را پيدا مي كنند. كاسه گل تخم مرغي، غشايي، داراي 5 رگه و 5 دندانه مساوي و در زاويه ها مژكدار و داراي دندانه هاي مثلثي كوتاه به طول حدود 2 ميلي متر مي باشد. جام گل سفيد رنگ و اندكي طويل تر از كاسه گل مي باشد، لوله جام از كاسه گل خارج بوده و در ناحيه گلو پهن و گشاد شده است. لب بالايي جام كوتاه و دو قسمتي و لب پاييني داراي سه بخش نامساوي است. پرچم ها چهار عدد و دو به دو مساوي و كوتاه تر از جام گل هستند. ميله پرچم ها كوتاه و بدون كرك مي باشد. فندقه ها تخم مرغي و صاف مي باشد
آویشن گیاهی كوهستانی و معطر است كه تنوع زیادی دارد. این گیاه دارای طبیعتی گرم و خشك است و از آن معمولاً به عنوان ادویه برای طعم داركردن انواع غذاها مانند پیتزا، ماكارونی، لازانیا و بعضی خوراكها استفاده می كنند.
این گیاه در كشور ما معمولاً به صورت خشك شده و پودر مورد استفاده قرار می گیرد ولی در كشورهای دیگر علاوه بر پودر آن، نوع تازهاش را نیز در غذا مصرف می كنند زیرا آویشن تازه عطر و بوی بیشتری نسبت به نوع خشك آن دارد.
خواص درمانی:
آویشن برای تقویت اعصاب، درمان افسردگی، خستگی و بیخوابی مفید بوده و همچنین نشاط آور است.
- آویشن خاصیت ضد میكروبی، ضد قارچی و ضد انگلی دارد و این به جهت وجود ماده تیمون در آن است ولی با توجه به اینكه تیمون خاصیت سمی نیز دارد، در مصرف آویشن زیاده روی نكنید.
- مصرف آویشن به صورت جوشانده برای رفع تنگی نفس، برونشیت، سرفه، نفخ شكم ، سوءهاضمه، آسم ، سیاهسرفه، سرگیجه، سردرد و زكام توصیه می شود، برای این منظور 10 گرم آویشن را در یك لیتر آب ریخته و جوشانده آن را در طول روز میل كنید.
- اگر از درد مفاصل ، نقرس، ورم مفاصل و درد سیاتیك در رنج هستید نیز آویشن بخورید.
- بعضیها معتقدند مالیدن جوشانده آویشن روی سر از ریزش موی سر جلوگیری می كند.
یك چهارم قاشق چایخوری پورد برگ آویشن خشك شده شامل مواد زیر است:
انرژی 8/0كیلو كالری
هیدرات كربن 0.02گرم
پروتئین 0.04گرم
چربی 0.01گرم
فیبر 0.01گرم
اندامهاي مختلف آويشن شيرازي داراي خواص درماني مي باشند از جمله ضد تشنج، تقويت كننده دستگاه عصبي، مسكن درد و مقوي معده، قاعده آور و تسكين دهنده دردهاي قاعدگي، همچنين براي درمان آسم، التهاب مزمن، گلودرد و سرفه استفاده مي شود، دم كرده اين گياه براي تسكين درد زايمان زودرس و درد شكستگي به كار مي رود، در طب سنتي از اين گياه به عنوان آنتي سپتيك ياد شده است و به عنوان طعم دهنده غذايي استفاده مي شود.
اثرات درماني اين گياه عليه برفك دهاني در انسان و قدرت ضد قارچي اين گياه و نيز فعاليت آنتي پلاسموديال Antiplasmodial اين گياه را مربوط به وجود acid Betulinic و عملكرد ضد ميكروبي اسانس آن را مربوط به تيمول و كارواكرول (Carvacrol) در آن مي دانند.
اسانس و فلاونوئيدها از مهمترين مواد موثر اين گياه مي باشند كه مقادير نسبتا خوبي از هر دو در گياه موجود است. اين گياه همچنين داراي مقادير كمتري رزمارينيك اسيد، تانن، رزين ، ساپونين و آلكالوئيد است.
اثر ضد التهابي آويشن شيرازي مي تواند مربوط به وجود تركيباتي با خاصيت ضد التهابي در اسانس مانند سزكوئي ترپن ها، اثر ضدالتهابي فلاونوئيدها و يا ساير مواد موجود در گياه آويشن شيرازي مانند رزمارينيك اسيد، استرولها و استروئيدها باشد كه تماما داراي اثر ضد التهابي مي باشند.
گياهان خانواده نعنا داراي اثرات فارماكولوژيكي مختلف از قبيل خاصيت ضد التهابي، صفراآور و كاهش دهنده فشار خون مي باشند
