اسپرس گياهي است از تيره Leguminosae  زير تيره  Papilionaceae و قبيله  Hedysareae و جنسOnobrychis كه داراي مقاومت چندين صد ساله در كشور مي باشد . در گزارش هاي مختلف تعداد 50 الي 70 گونه از اين جنس را در ايران گزارش نموده اند كه در بين اين گونه ها گونه D.viciifoliae از نظر خصوصيات زراعي مطلوب ترين بوده و عموما منظور از اسپرس اين گونه مي باشد . 

گياهشناسي

اسپرس گياهي است چند ساله بدون تيغ كه داراي ريشه عميق به قطر يك متر تا پنج سانتي متر و عمق چند متر با انشعابات جانبي بسيار (تقريبا دو برابر يونجه)مي باشد. ساقه هاي اين گياه قائم , تو خالي با ارتفاع حدود يك متر كه از قسمت طوقه برخاسته است. برگ هاي اسپرس شانه اي متقابل كه معمولا داراي 7 تا10جفت برگچه به شكل بيضي مي باشند .

اسپرس داراي گل آذين خوشه اي منفرد و قائم به طول 10 تا 15 سانتي متر كه واجد دست كم ده گل صورتي يا سرخابي( Pink) با رگه هاي قدري تيره است . هر گل آذين داراي پنج گلبرگ شامل 2 بال, ناو و يك درفش مي باشد كه اندام نر و ماده گياه در داخل دو گلبرگ ناو بوده و با اندك فشار به اين گلبرگ ها آزاد مي شوند. ميوه اين گياه به صورت غلافي تا شكوفا به شكل عدس سطح خارجي آن مشبك و بر جسته مي باشد . درون هر غلاف يك دانه منفرد قلوه اي شكل, با سطح صاف به رنگ قهواي, زيتوني روشنيا تيره به طول 3 ميلي متر كه ناف آن در ميانه مقعر مي باشد.   

امتيازات اسپرس

امتيازات اين گياه را مي توان در موارد مختلفي جستجو نمود كه از آن جمله مي توانيم به موارد زير اشاره نمائيم :

عدم ايجاد نفخ در دام كه به همين دليل به عنوان يك گياه علوفه اي براي ايجاد چراگاه ايده آل مي باشد.

مقاومت به آفاتي نظير سر خورطومي ساقه, برگ و ريشه يونجه باعث گرديده كه در بعضي از مناطق دنيا از جمله امريكا به علت حمله شديد آفات مذكور در غرب اين كشور از اين گياه به عنوان يك گياه مقاوم استفاده شود .

مقاومت  به سرما از جمله مواردي است كه باعث شده تا اسپرس در پاييز به مدت طولاني تر از يونجه به رشد خود ادامه بدهد و در بهار زود تر فعاليت رويشي خود را آغاز نمايد. موضوع اخير در بررسي هاي مشاهده اي در مناطق سردسير كشور رويت گرديد.

بهبود كيفيت فيزيكي و شيميايي خاك را باعث مي گردد چون از طرفي به دليل داشتن ريشه هاي عميق باعث شكسته شدن لايه هاي نفوذ ناپذير زيرين خاك و از طرفي ديگر به دليل غدد تثبيت ازت, باروري خاك را باعث مي شود . ضمنا به علت داشتن همين ريشه هاي عميق و قدرت استقرار بالا , جهت جلوگيري از فرسايش آبي و بادي خاك در شيب هاي تند قابل استفاده است .

جذابيت گل هاي اين گياه براي زنبور عسل باعث شده تا در افزايش توليد عسل زنبور داران در مناطق زنبور داري از اين گياه استفاده شود .

تهيه زمين و كاشت اسپرس

نوع خاك

اسپرس در اراضي آهكي و خشك و نسبتا سبك به خوبي رشد مي كند و بر عكس در زمين ها زهدار كه داراي سفره زير زميني بالا و اراضي شور و اسيدي محصول چندان خوبي توليد نميكند . بطور كلي نبايد اسپرس و يونجه را از نظر تناسب استفاده در يك منطقه با يكديگر مقايسه نمود و معمولا در مناطق مناسب براي يونجه كمتر به كشت اسپرس مبادرت مي شود .

زمان كاشت

مناطق مهم كشت و كار اسپرس در ايران : اردبيل, كردستان , شهر كرد , آذربايجان شرقي و غربي , اصفهان , دماوند و فيروزكوه , قزوين , زنجان , طالقان و بعضي ديگر از مناطق سردسيري كشور مي باشد و در تمامي مناطق فوق الاشاره به علت مقاومت گياهچه به سرما مي توان اين گياه را به صورت پاييزه وبهاره كشت نمود البته در ايتن ارتباط بهتر است در پاييز قبل از فرا رسيدن سرماي زمستانه و يخبندان گياه به مرحله 2 تا 3 برگي رسده باشد و در بهار احتمال يخبندان زمين وجود نداشته باشد .

ميزان بذر مصروفي

به طور كلي صورت رعايت نحوه و تاريخ كاشت ميزان بذر مورد نياز براي كاشت در دامنه 30 تا 50 كيلو گرم در هكتار مي باشد كه مقدار دقيق توصيه شده به كيفيت بذر و شرايط ميكرو  و ماكرو كليمايي بر مي گردد .

كوددهي

در رابطه با نياز كودي اسپرس ذكر اين مساله ضروري است كه اين گياه به دليل داشتن غدد تثبيت  در ريشه هاي فرعي خود توانايي استفاده از ازت آزاد هوا را دارد و به همين دليل بعد از رشد و توسعه كامل ريشه و شرايط مناسب براي فعاليت غده هاي ريزوبيوم نياز به تامين ازت از طريق كود ازته متصور نيست ولي در سال اول كاشت به دليل عدم تكامل ريشه ها و غدد مذكور نياز به حدود 150 تا 200 كيلوگرم در هكتار اوره همزمان با كاشت و 200 تا 250 كيلوگرم در هكتار فسفات آمونيوم قبل از كاشت مي باشد .

كنترل علف هرز

براي كنترل علف هرز پهن برگ و نازك برگ يكساله مزرعه اسپرس بهتر است در سال اول . چين اول زود تر از موعد تعيين شده براي برداشت اسپرس انجام شود . ترجيحا بايستي اين برداشت زماني انجام شود كه علف هاي هرز توليد بذر ننموده باشند و براي كنترل علف هاي هرز چند ساله به طريق مكانيكي عمل مي شود و در اينمورد استفاده از كولتيواتور در فاصله بين رديف ها موثر مي باشد .

از انجا كه اسپرس در دام ايجاد نفخ نمي كند امكان استفاده گياه در چراگاه ها و مراتع مي باشد و براي اينكه به دوام و قدرت رشد بعدي گياه لطمه وارد نشود دام را در مرحله توليد جوانه گل و ارتفاع 20 سانتي متري در مزرعه رها نمائيم .