تاریخچه:
گل رز به عنوان ملکه گل ها از زمان عهد باستان مورد توجه بشر بوده است در آن موقع
استفاده های دارویی آن بیشتر مورد توجه بوده ولی به تدریج کشت و کار آنها در باغ ها گسترش
یافت.علاقه و اشتیاق انسان به داشتن این گل در تمام فصول سال باعث گردید تا تولید آن در گلخانه انجام گیرد.
اجداد اولیه گل های هیبریدی Rosa gigantea و r.chinensis می باشند.
گیاه شناسی:
متعلق به خانواده rosa cea (گلسرخیان)است.جنس رز دارای گونه۱۲۰می باشد.
انواع رزها:
۱-hybridtea:به رزهای تک شاخه ای که قطر گل ۹سانتی متر یا بیشتر است.
۲- sewwt hearts:به رزهایی گفته می شود که قطر گل کمتر از ۹سانتی متر داشته باشد.
۳-رزهای اسپری: باید حداقل ۳غنچه روی یک شاخه داشته باشد.
دسته بندی انواع پایه ها:
pimpinellifolliae:شاخه های پایینی زیادی را تشکیل می دهد. کیفیت تولیدات پایین است.
caninae:انواع اینرمیس به طور طبیعی دارای خواب زمستانه است.در شرایط گرم و نور مصنوعی به خواب نمی روند.
در هلند پایه های بذری کم کم جای خود را به کلون ها می دهند.
synstylae: انواع مولتیفلورا خواب زمستانه ندارند.در فصل زمستان امکان بیماری دارند.عدم تثبیت رنگ دارند.عارضه کله گاوی در این نوع زیاد است.در دما های پایین تولیدات دچار مشکل می شود.
chinensis: سیستم ریشه ای متراکمی دارد. در کالیفرنیا به وفور استفاده می شود تولید شاخه در این نوع بالا است گاهی استحکام شاخه کافی نیست.
زمان گلدهی:
برخی از ارقام گل رز دائم گل هستند ولی بیشتر ارقام درهوای خنک بهار و پائیز گل دار می شوند.
رزهای گلخانه ای در تمام طول سال قادر به تولید گل هستند و تنها باید شرایط رشد مناسب برای آنها فراهم گردد.
مدت زمان لازم تا گلدهی۳تا۵ ماه طول می کشد تا گیاه به مرحله گلدهی برسد.
شرایط اقلیمی مناسب رز:
دما از ۲۴تا ۱۷ درجه سانتی گراد مناسب است. کنترل نوسانات دمایی تا ظهور جوانه گل قابل مشاهده جهت جلوگیری از تشکیل شاخه های کود لازم است نوسانات شدید دمای شبانه روز سبب تشکیل شبنم و شیوع سفیدک درونی و سیاه شدن حاشیه گلبرگ ها می شود که بیشتر در رزهای قرمز دیده می شود.
اثر دماهای پایین در تولیدات رز:سرعت رشد و گلدهی پایین است تعداد شاخه های کور زیاد است طول ساقه زیاد است .عملکرد پایین است.
اثر دماهای بالا در تولیدات رز: سرعت رشد و گلدهی بالا است.سایز گل کوچک است.کیفیت پایین است.
صفات مورد پسند گل رز در بازارهای جهانی:
۱-شاخه های بلند و محکم که توانایی نگهداری استوار گل را داشته باشد.
۲-اندازه و رنگ مناسب گل که مختص رقم مورد نظر است.
۳-یکنواختی در مرحله برداشت گل
۴-عاری بودن گل در انواع رنگ پریدگی،سوختگی،افات و بیماری ها
۵-یکنواختی در اندازه ی شاخه ها
۶-اندازه،کیفیت،ظاهر مختص رقم
*استان های عمده تولید کننده رز در ایران: تهران، مرکزی ، اصفهان و خوزستان
تولید در فضای بسته:
۱-تولید در گلخانه های پلاستیکی:به همراه سیستم گرمایشی هزینه های تولید در این گلخانه ها پایین و حجم تولید در آنها بالا است ولی چون رزها گیاهانی با حساسیت بالا به رطوبت زیاد هستند بنابراین باید کنترل خوبی بر رطوبت گلخانه اعمال گردد.
۲-تولید در گلخانه های شیشه :اگر زمان صحیح کشت مشخص باشد ارتباط بین هزینه های سالیانه تولید در متر مربع و عملکرد از نظر اقتصادی قبل توجیه است.
۳-تولید در گلخانه های دو جداره:برای صرفه جویی در کشت های زمستانه استفاده می شود ولی مشکل تهویه و کاهش نور ورودی باید مرتفع شود تا کمیت و کیفیت تولید را تحت تاثیر قرار ندهد.
کارهای اولیه برای ساخت گلخانه:
1-ساخت سازه:( طرح های مختلف دارد و با توجه به نوع نیاز و نوع زمین اندازه ی دهنه ها فرق می کند.دهنه ها از ۷متر الی ۹متر می باشد)
۲-پنجره ها : انواع مختلف دارد(اتوبوسی، بال کبوتری،یک متر بالای ناودون) پنجره های بغل از نوع چرخ دنده ای استفاده می شود
*پنجره های یک متر بالای ناودون توصیه می شود زیرا نسبت به بقیه بازدهی بیشتری دارد
و یکی از معایب مهم پنجره های اتوبوسی آن است که کیپ نمی شود و گرمای زیادی هدر می رود.
*طول سالن از ۲۵متر توصیه می شود بیشتر نباشد
۳-پایه ها:بلوک ها بین ۵۰ تا ۱۰۰ وزن دارند و انتخاب وزن آن بستگی به منطقه دارد.
۴-انواع پلاستیک ها:پلاستیک ترکیه(۸٪)،پلی سا شیراز(۶%) از نظر uvمتفاوت هستند.پلاستیک ها بعد از مدتی حتما باید سفت شوند.
۵-سیم های مورد استفاده در سازه: گالوانیزه و پلاستیکی موجود است که بیشتر سیمهای پلاستیکی توصیه می شود زیرا زنگ نمی زنند.محصول مورد استفاده حتما باید گارانتی داشته باشد.
۶-سیستم خنک کننده(فن و پد): لایه سلولزی و پوشالی موجود است
که بیشترلایه سلولزی توصیه می شود اما هزینه ی آن بالا است.
*فاصله فن و پد :تا ۲۵ متر(بالا تر دیگر موثر نیست)
*استفاده از دوپوش ضروری است زیرا به مقدار زیادی از هدر رفتن گرما جلوگیری می کند
*توصیه می شود دماها و رطوبت در طول روز در داخل و بیرون یادداشت شود
*توصیه می شود لوله های آبیاری در زیر خاک تعبیه شود تا کارهای عملیاتی بهتر صورت بگیرد.
*راهرو ها را باید با عرض زیاد طراحی کرد که در هنگام رفت و آمد برگها و شاخه های بند شده آسیب نبینند.
بسترسازی( خاکی):
نسبت به دهنه های که میزنند(۸متر)و در راهروهایی که دروسط قرارمی گیرند(۶۰تا۷۰سانتی متر)بستر نیز۶۰تا۷۰ در نظر می گیرندالبته بهتر است راهرو کمی از بستر بزرگتر باشد.و عمق بستر۶۰ سانتی متر در نظر گرفته می شود. در کف بستر به منظور زه کشی تا ۱۰سانتی متر شن و پوکه ی درشت می ریزند.و ۵سانتی متر ماسه می ریزند و ما بقی را خاک و کود اضافه می کنند.
شیب بستر:اگر زمین دارای شیب باشد در بستر هم شیب را اجرا می کنند ولی اگر زمین و بستر صاف باشند بسیار مناسب است.
ترکیب خاک: کود پوسیده،ماسه،سبوس برنج،ریشه مهک
تغذیه رز: در سیستم خاکی:در زمان کاشت گیاه از کوددهی زیاد باید خود داری کرد و کود را باید بصورت محلول در آب در اختیار گیاه قرار داد.
ازت،پتاسیم،منیزیم وآهن به طورمنظم درمحلول کودی استفاده میشود
درصورتیکه بر،منگنز،مولیبدن به طور دوره ای به محلول کودی افزوده می شود.
نسبت های کودی ppm۱۹۵׃۳۰׃۲۲(n:p:k)برای کوددهی رز مناسب می باشد.
آهن هم بصورت کلات و هم سولفات آهن مصرف می شود.
تهویه بستر: حضور هوا در اطراف ریشه خیلی مهم است.وارد شدن اکسیژن و قابلیت جذب در اکسید کربن مانع خفگی سلولهای ریشه می شود اگر میزان اکسیژن از ٪۲کمتر بشود ریشه دچار رکود فعالیت می شود.در شرایط تهویه کم گازهای اتیلن و اتانول تشکیل می شود جذب سولفور و
منگنز کم می شود. میزان هوا بین ۲۵تا۴۰درصد مناسب است.بسترهایی با ابعاد ریز حجم هوای کمتری دارد.
ظرفیت نگهداری آب:درحد مطلوب که نه کم است و نه زیاداست،آب زیاد ریسک بیماری های قارچی و کم شدن هوای بسترو آب کم باعث تنش تشنگی و زیادی مصرف بستر کود و آب
می گردد.میزان آب نگهداری شده بایستی ۳۵تا۴۵درصد حجم بستر باشد.میزان آب مورد نیاز۶۰متر مکعب می باشد.در برنامه آبیاری رز تشخیص دوره های بحرانی مهم می باشد.در مرحله پیش از آغازش گلبرگ تنش در این مرحله سبب کاهش گلبرگ و ارتفاع غنچه می شود.
مراقبتهای اولیه پس از کاشت:
در ۲هفته اول دردمای شب و روزبین ۲۰تا ۲۲درجه نگهداری می شود.ازدماهای بالاتر از۳۰بایستی اجتناب کرد رطوبت بالای ۷۰الی۸۰٪حفظ شود.در روزهای آفتابی گیاهان با یک شیلنگ مرطوب نگه داشته می شود.جهت کاهش استرس تهویه انجام نمی شود.وقتی گیاهان رشد مشخصی را نشان دادند و ریشه ها گسترده تر شدند می توان تهویه را کم کم افزایش داد.
روش تکثیر:
قلمه: تهیه قلمه ها بعد از با لغ شدن شاخه ها و رسیدن برگها به اندازه نهایی است.
به خاطر اینکه گیاه مادری داخل گلخانه دارای رشد دائمی است در تمام سال می شود از آن قلمه ی برگدار تهیه نمود.
قلمه ها با یک تا سه گره برداشت شده و تنها برگ انتهایی نگه داشته می شود.و بقیه برگ ها حذف می شود.
بستر ریشه زایی: ماسه،پرلیت،پیت ماس
بهترین دما برای ریشه زایی: ۲۵تا۲۱ درجه سانتی گراد
در جهان بیشتر از پیوند استفاده می شود.
دلایل استفاده از پیوند: رشد و نمو بهتر پیوندک و افزایش قدرت رشد- تحمل اسیدیته و شوری خاک – تحمل رطوبت نسبی خاک و محیط – مقاومت به آفات و بیماری ها – افزایش عمر و دوره زندگی گیاه – سازگاری با شرایط محیطی – مقاومت به سرمای زمستانه
مراقبت های زمان کاشت:
درکشت خاکی بایستی چاله ها به حد کافی عمیق باشد(سانتی متر۶۰).ریشه ها باید صاف و مستقیم در خاک قرارگیرد.از شکسته شدن ریشه اجتناب شود.محل طوقه و محل پیوند نبایستی زیر خاک قرارگیرد.در صورت استفاده از بندینگ جهت رشد پیوندک با جهت بند بایسنی یکی باشد.
در ابتدای کشت غنچه ها را حذف می کنند تا شاخه های اصلی قدرت کافی را داشته باشند و انرژی کمتری صرف کرده باشند. باید توجه داشت غنچه ای را که می خواهند حذف کنند باید از اولین گره نزدیک به غنچه حذف شود اکثرا فقط خود غنچه را حذف می کنند و این عمل باعث سیاه شدن باقی مانده ساقه که بلا استفاده است می شود و امراض قارچی از همین محل شیوع پیدا می کند.
بند: بند ها معمولا ۳۰تا۴۰ روز پس از کشت باید شروع بشود و باید توجه داشت نباید شاخه ای که می خواهیم بند کنبم از ته خم شود و باید ۳الی ۴ سانتی متر فاصله داشته باشد. یک شاخه اصلی که بند می شود در کنار آن جوانه های اصلی رشد می کند که شاخه های محکمی به ما می دهد و باید توجه داشت که اینها نباید بند شود زیرا گلهای ریزی به ما می دهد.
هر چه برگ در بند بیشتر باشد جوانه زایی بالا می رود و اگر هرس شود راندمان پایین می آید.
*توصیه می شود هر شاخه پیر و خشک هرس شود اما هر شاخه ای که دارای جوانه است نگه داشته شود بعضی برای زیبایی گلخانه همزمان همه شاخه ها را سر زنی می کنند این کارباعث می شود به گیاه شوک وارد شود و مرحله زایشی کم شود.
بیماری های ویروسی رز:
*ویروس موزاییک- بیماری گال- سفیدک داخلی- بوتیریتیس(پوسیدگی خاکستری)-
کپک خاکستری←با بنومیل و زینب کنترل می شود.
لکه سیاه رز← برگ های آلوده باید به سرعت حذف و سوزانده شوند.
سفیدک داخلی←با مانکوزب کنترل می شود.
کله گاویbull head: عدم رشد طبیعی گلبرگ ها- گلبرگ ها کوتاه و تصور می شود دو گلبرگ بهم پیوسته یک مادگی را بوجود آورده اند.علت واقعی هنوز مشخص نیست گاهی ظهور گل کنار گلبرگ باعث این عارضه می شود.
برگریزان:تغییر ناگهانی در سرعت رشد گیاه (سربرداری شدید) باعث برگریزان می شود .چون قاعده دم برگ دارای بافت مریستم نیست در رشد زیاد جوانه جانبی ریزش می کند.
برخی بیماری ها مانند لکه سیاه منجر به تولید اتیلن و ریزش برگ می شود. گاهی آمونیاک و اکسید گوگرد نیز باعث ریزش می شود.
زمان برداشت:
بستگی به واریته دارد اما به طور کلی هر وقت وسط گل شروع به باز شدن کرد زمان چیده شدن است. بعد از برداشت گلها در بسته های ۲۰ تایی در سردخانه نگهداری می شود.و تا ۴ الی ۱۰ روز می توان آنها را در سردخانه نگهداری کرد. برای حمل و نقل در مسافت های طولانی از ماشین های یخچال دار استفاده می شود.