نکاتی درباره تولید رز

توليدكنندگان حرفه اي و غير حرفه ای تصديق مي كنند که كاليفرنياي ساحلي يکي از مراکز اصلي باغباني محسوب می شود. براي حدود 80 توليد کننده ای که در اين ايالت فعاليت مي کنند، آب و هواي معتدل و فصل طولاني رشد، مزيتی برای توليد رز های سرشاخه با کيفيت با قيمت مناسب محسوب می شود. مطابق آمار ملی ايالات متحده، در سال 1997 توليدكنندگان كاليفرنيا ، 70% از رزهاي کل ايالات متحده را توليد كرده اند.
از آنجا که تقاضا در بازار رز های سرشاخه در ايالات متحده شديدا فصلی است، چالش های بسياری برای
توليد کنندگان ايجاد می کند. براي مثال در روز ولنتاين، لازم است كه توليدكنندگان توليدشان را در يك بازه زماني 5 روزه به بازار ارائه كنند. براي تحقق چنين امري رشد بايد از طريق تنظيم دقيق دما، با دقت زمانبندي شود (كاري كه در مزرعه امكان انجام آن نيست). به همين دليل اكثر رزهاي شاخه بريده در گلخانه پرورش مي يابند.
به منظور بيشترين استفاده از فضاي موجود در گلخانه، كاشت در گلخانه بطور فشرده انجام مي گيرد. در يك طرح توليدی که دارای حجمی اقتصادي باشد، رزها به صورت يك ديواره پرچين كاشته مي شوند. محيط هاي كشت متفاوت است. محيط كشت هاي سنتي همان خاك هاي گلداني هستند. بعضي از توليدكننده ها از سيستم هاي هيدروپونيك استفاده مي كنند كه در آن الياف نارگيل، پليت يا خاك اره به كار مي رود.
واريته هاي رزي كه براي فروش رز سرشاخه كاشته مي شوند با آنهايي كه در فضاي باز كشت مي شوند تفاوت دارد. عوامل زير در گزينش واريته ها برای کشت موثرند: تعداد گل، طول ساقه، شكل غنچه، عمر گلداني، مقاومت در برابر بيماري ها و رنگ. از واريته هايي كه كاشت آنها با توجه به عوامل مذکور رايج شده می توان به واريته های  Kardinal (قرمز)، Bianca و Lady Liberty (سفيد)، Dolores (صورتی)، Emblem (زرد)، Osiana (هلويي رنگ)، Fire و Ice و Ambianca (دو رنگ) اشاره کرد.
در همه واريته ها، توليد بهينه بستگي به آبياري و تغذيه مناسب دارد. از طريق سيستم تغذيه، مقداري از كودها كه داخل آب آبياري تزريق مي شوند توسط لوله هاي آبياري در دسترس گياه قرار مي گيرند. كودها بطور معمول شامل عناصر نيتروژن،پتاسيم و فسفر هستند ولی در عين حال ممكن است حاوی ساير عناصری كه کمبود آنها در آب يا خاك مشخص شده نيز باشند. هدف‌، آن است که همواره بهترين تعادل ميان عناصر ضروري برای گياه
موجود باشد.
در زمان برداشت، گلها از بالاي اولين يا دومين برگ 5 برگچه اي برداشت مي شوند كه اين برگ جهت فتوسنتز و توسعه يك ساقه جديد باقي گذاشته مي شود. در سراسر فصل رشد گياهان بصورت تدريجي طويل
مي شوند و سپس در فصل تابستان ، زماني كه قيمت ها كاهش مي يابد، آنها را هرس مي کنند.
رزهاي سرشاخه در محلی مجهز به سيستم های خنک کننده، در سطل هاي آب مرتب شده سپس براساس طول ساقه، كيفيت گل و شاخ و برگ و مرحله رشد غنچه كلاسبندي مي شوند  و سپس بوسيله كشتي يا هواپيما در دماي پايين براي گلفروشي ها ارسال مي گردند.
رزهاي گلخانه اي هم مانند رزهاي فضاي سبز نياز به كنترل آفات دارند. از آنجاكه استفاده از آفت كش ها
از لحاظ اقتصادي هزينه بر است دارای زيان هايي برای محيط زيست است، بسياري از توليدكننده ها، مديريت تلفيقي آفات (IPM) را در دستور كار خود قرار مي دهند. تكنيك هايي مانند كنترل بيولوژيك، دستكاري ژنتيكي، تغيير روش های داشت و استفاده از واريته هاي مقاوم ، نياز به استفاده از آفت كش ها را كاهش مي دهد. هرچند معدود توليدكنندگاني هستند كه همه جنبه هاي IPM را اجرا كنند، هر روز به تعداد توليدكنندگاني كه بخشهايي از استراتژي اكوسيستمي را براي كنترل آفات به كار مي برند افزوده مي شود.
دانشکده باغبانی Davis دانشگاه کاليفرنيا، به طور مداوم تحقيقاتي جهت تهيه اطلاعات در مورد تكنيك هاي جديد توليد و نگهداري انجام مي دهد. اطلاعات تعدادي از پروژه ها در شماره های تابستان و پاييز مجله Growing Point منتشر مي شود.

پينچ يا بند؟
بازی با كميت و كيفيت در توليد رز سرشاخه در گلخانه
تاليف Heiner Lieth ، پروفسور باغباني محيطي، دانشکده Davis – دانشکده کاليفرنيا

سالهاست که اصلاح كنندگان واريته هاي رز جداگانه ای را براي كاشت در باغ و کاشت جهت توليد تجاري سرشاخه توسعه داده اند. برای باغ ها واريته هايي انتخاب می شوند که بتوانند در شرايطي كه بطور معمول در باغ حاكم است خوب رشد کنند و منظره اي دل انگيز ايجاد كنند. در حاليكه واريته هاي شاخه بريده به جهت توانايي در توليد تعداد زيادي گل با كيفيت در هر واحد از سطح گلخانه انتخاب مي شوند.

متد سنتي توليد

متدهاي توليد رزهاي شاخه بريده طي سالها به استاندارد رسيده است. استراتژي معمول، توليد تعداد زيادي گل با كيفيت است كه براي فروش در يك بازه زماني دلخواه در دسترس باشد كه اين امر مستلزم سيكلي از پينچ و برداشت ساقه هاست. پينچ به معني حذف قسمت بالايي شاخه در حال رشد (بالاترين برگها و غنچه) مي باشد.
در واقع با عمل پينچ، يك شاخه در حال رشد به نفع يك شاخه جديد قرباني مي شود تا اين شاخه جديد در يك زمان معين و دلخواه در دسترس باشد. برداشت نيز به معنی حذف شاخه اي كه گل آن در حال بازشدن است
می باشد.

در اثر عمل پينچ و يا برداشت، در عرض چند روز، يك شاخه جديد از يك طرف بالاترين برگ موجود روي ساقه شروع به رشد خواهد كرد. 4 تا 6 هفته طول خواهد كشيد تا شاخه هاي جديد جهت برداشت آماده شوند.
هدف از اين جرخه، آن است كه شاخه هاي جديد درست در زمان دلخواه شروع به رشد كنند و سپس محيط گلخانه بصورتي كنترل شود كه در زمان مورد نظر، تعداد زيادی از گل ها به طور همزمان به مرحله برداشت برسند. توليدكننده ها، ابتدا تاريخ هدف را تعيين می کنند و سپس بر اساس تجربه، تعداد روزهايي را كه براي توليد، يك گل قابل قبول تحت شرايط عادی لازم است، حساب مي كنند و از تاريخ مزبور کم می کنند. سپس ميزان رشد شاخه ها بوسيله تنظيم دماي هوا كنترل مي شود: هرچه دما بالاتر باشد، نرخ رشد شاخه بيشتر است. دما بايستي
با دقت تنظيم گردد، چرا كه دماهاي بالا ممکن است منجر به كاهش كيفيت گلها شود.
براي آنکه در زمان مورد نظر، تعداد زيادي شاخه قابل برداشت در اختيار داشته باشيم، لازم است تعداد زيادي از بوته ها به طور همزمان پينچ و يا برداشت شوند. بنابراين در توليد به روش سنتی، چرخه اي از پينچ و برداشت وجود دارد كه پايه ريزی آن ممکن است چندين سال طول بکشد و توليد کنندگان، خود به روش های لازم برای رسيدن به اين الگو آگاهند.

متد توليد چتر بند
در سال هاي اخير تكنيك هاي جديد توليدی ای به متدهای فوق الذکر اضافه شده اند. يكي از جالب ترين اين متدها، بند كردن ساقه هاي نامطلوب است. در اين متد، همه برگهاي روي ساقه ها به جز دو برگ پاييني
به سمت پايين خمانده مي شود. اين عمل موجب جلوگيري از افزايش طول ساقه می گردد و بعد از مدتی،
جوانه هاي اطراف برگ در زير محل بند شروع به رشد مي كنند، اما رشد جوانه های روي شاخه بندشده
متوقف مي شود. بطور معمول شاخه هاي جديد پتانسيل بيشتري برای قوي بودن دارند زيرا ذخيره كربوهيدراتهاي شاخه بند شده را در اختيار دارند.

ساز و کار روش بند چيست؟
هرچند تغييرات فيزيولوژيكي كه هنگام بند شاخه ايجاد مي شود هنوز كاملا مشخص نيست، محتمل ترين توضيح برای تغييراتی که مشاهده شده است، دخالت يك عكس العمل هورموني است. وقتي كه شاخه اي بدون بند شدن، به طور قائم در حال رشد است ، غنچه در حال رشد، هورموني به نام اكسين توليد مي كند كه گرايش به حرکت
به سمت پايين ساقه دارد. پراکندگی غلظت اين هورمون در طول ساقه به گونه اي است كه از رشد جوانه هايي كه در پايين تراز نقطه رشد قرار دارند، جلوگيري مي شود. وقتي كه شاخه در حال رشد پينچ مي شود، اين منبع اكسين حذف شده، خواب جوانه های زيرين شكسته شده و اين جوانه ها شروع به رشد مي كنند. زماني كه اين جوانه ها رشد مي كنند به نوبه خود توليد اكسين مي كنند كه اين هورمون از رشد جوانه هاي ضعيف تري كه در زير آنها قرار دارند جلوگيري مي كند و بعد از تشكيل شاخه جديد از محل رشد جوانه نيز از رشد جوانه هاي پاييني شاخه جلوگيري مي نمايد.
اگر به جاي پينچ، شاخه اي بند شود، به نحوي كه قسمت نوك شاخه در ارتفاعی پايين تر از محل بند
قرار گيرد، (با توجه به گرايش ذاتی هورمون اکسين به حرکت به سمت پايين) تمامي هورمون اكسين قسمت بند شده شاخه در نوك آن جمع مي شود. با توجه به جهت حركت اكسين که به سمت پايين است و مقادير اكسين موجود در قسمتهاي مختلف ساقه، ميزان اكسينی که در سر ساقه جمع می شود به اندازه اي است كه از رشد بيشتر آن جلوگيري مي كند. در طرف ديگر بند، هيچ منبع  اكسيني وجود ندارد كه مانع رشد جوانه ها شود. بنابراين جوانه های اين بخش، طوري رفتار مي كنند كه گويي شاخه از محل بند، بريده شده است. بديهي است چون قسمت بند شده ساقه قادر به رشد نيست، هر مقدار كربوهيدراتي كه در آنجا از طريق فتوسنتز توليد شود توسط قسمتهاي ديگر گياه كه در حال رشد هستند(جوانه های جديدی که در طرف ديگر بند
قرار گرفته اند) ، مصرف مي شود. بدين ترتيب مشخص مي شود که به چه دليل جوانه هايي كه
به اين منابع كربوهيدرات نزديک هستند، معمولا بزرگ تر و قوی ترند. هر چند اين تئوری در مورد فيزيولوژی بند، با مشاهداتي كه تا امروز انجام شده است تطابق دارد، شايان ذکر است كه اين، فقط يك تئوري است و تنها با پژوهش قابل اثبات مي باشد.
تاثير بند را مي توان از ديدگاه مديريت محصول نيز به صورت چشمی تجزيه و تحليل كرد. وقتي كه رزها
در يك طرح پرچينی سنتی كاشته شوند، مقدار زيادي از سطح زمين با چشم قابل مشاهده است. ولي در روش بند، عملا هيچ قسمت از سطح زمين قابل مشاهده نيست، چرا که بند ها آن را پوشانده اند. بنابراين نور بيشتري توسط شاخ و برگ ساقه هاي بند شده جذب شده و بنابراين نسبت بسيار بيشتری از نوری که به گلخانه وارد می شود، توسط گياه جذب و به كربوهيدرات تبديل شده جهت ساخت بدنه گياه يعنی جوانه های در حال رشد استفاده مي شود.
نكته ديگري كه مكررا در سيستم بند مشاهده شده است آن است كه در اين سيستم، شاخه هاي قابل برداشت بيشتري توليد مي شود كه اكثر آنها داراي كيفيت بيشتري نيز هستند. اما اين گزارشات احتمالا ناشي از خطاي ديد است. قسمتهاي بند شده در يك سيستم بند، ضعيف و غيرقابل برداشت هستند و به نحوي قرار مي گيرند كه فقط جوانه هاي قابل برداشت، قابل مشاهده مي باشند، اما در سيستم سنتي، بسياري از جوانه هاي قابل برداشت در پشت شاخه های اضافی پنهان می شوند و به چشم نمي آيند. براساس شمارش هاي انجام شده، در سيستم بند، عموما تعداد شاخه هاي قابل برداشت كمتري وجود دارند اما اغلب اين شاخه ها داراي كيفيت بيشتری مي باشند.

آيا كيفيت، مقدار را جبران خواهد كرد؟

كيفيت رز با اندازه گيری طول ساقه مشخص مي شود: به ساقه هاي 18-16 اينچي (7/45-6/40 سانتي متری) كمترين رتبه داده مي شود، در صورتيكه آن دسته از ساقه هايي كه 28-26 اينچ (1/71-66 سانتي متر) طول دارند بيشترين كلاس را خواهند داشت. شاخه های چيده شده، بعد از برداشت در قالب 4 يا 5 كلاس، درجه  بندي شده به تفکيک واريته، دسته بندی می شوند و هر چه كلاس سرشاخه توليدی بالاتر باشد، با قيمت بيشتري به فروش
مي رسد.
مساله ديگری كه در آزمايش هاي انجام شده در دانشکده Davis دانشگاه کاليفرنيا مشاهده شده است، اين است كه سود افزايش کيفيت گل ها در سيستم بند، تنها به اندازه ای است که جبران کاهش تعداد توليدی را که به واسطه اين روش به وجود می آيد، بکند. به عبارت ديگر، بازده اين سيستم آنقدر نيست که رسيدن به سود بيشتر را
تضمين كند. بنابراين اينگونه به نظر مي رسد كه تغيير رويه به سيستم بند، هرچند كه لزوما مضر نيست، به صورت خودكار مزيت اقتصادي ای ايجاد نمي كند.
به هر حال، مزايای ديگري در اين روش وجود دارد كه ممکن است موجب افزايش جذابيت آن براي توليدكنندگان گردد. براي مثال در حاليكه بند كردن در ابتدا نياز به كارگر بيشتري دارد، برداشت ساده است چون شاخه هاي قابل برداشت به طور دسته جمعي در روي گياه قرار دارند. تجمع شاخه هاي برداشت به صورت گروهی و جدا از قسمت هايي از گياه كه قابل برداشت نيستند (يعنی پايه و چتر بند)، همچنين می تواند به توليدكننده اين امکان را بدهد كه به صورت هدفمند تری كنترل آفات را انجام دهد و بدين ترتيب احتمالا هزينه های توليد
به طور مضاعف کاهش می يابد. تجزيه و تحليل مقداری چنين منافعي هنوز صورت نگرفته است، بنابراين مقايسه محاسباتی در اين مورد امكان پذير نيست، اما گفته می شود كه اين صرفه جويي ها مي تواند چشم گير باشد.
براي محققين، نکات زيادي در مورد سيستم بند ناشناخته مانده است. براي مثال، اكثر اوقات،
در اثر بند ساقه، يك ضايعه فيزيكي پيش مي آيد که گاه حتي شکستگی ها يا زخم های بازی
ايجاد می کند. ما هنوز نمي دانيم كه آيا اين ضايعات، مشكلاتی در گياه ايجاد می کند يا خير. آيا بطور طبيعي،
بند کردن موجب حركت كربوهيدراتها از برگهاي روي ساقه بند شده به سمت ساقه هاي جديد در حال رشد
می گردد؟ همچنين اين سوال وجود دارد كه آيا بايد وقتی بند می کنيم، غنچه روی شاخه را نيز از روي شاخه حذف کنيم يا خير.
در حال حاضر پاسخ واضح و قاطعی براي توليدكننده وجود ندارد كه كدام روش بهتر است. هر كس بايد مزايا و معايب اين دو روش را خود بسنجد. در توليد تجاري، گلخانه را جهت توليد رز بهينه مي کنند، ولی ما در گلخانه هاي تحقيقاتي نمي توانيم به چنين سطحی از بهينه سازي برسيم (گرچه مي توانيم به آن نزديك شويم). بنابراين توليدكنندگان تجاري ممكن است اين توانايي را داشته باشند كه سطح توليد را به جايي برسانند كه حتي يك افزايش جزئي در حاشيه سود نيز اثر اقتصادی مهمی ايجاد کند. توليدكنندگان می توانند با بررسی توليد به طور جداگانه در هر يک از سيستم های مختلف توليدی و مقايسه سود قابل مشاهده در ارقام فروش هر روش، سود آوری
روش های مختلف توليد را ارزيابي كنند.