هدف اصلي از ايجاد شهر تأمين نشاط و خوشبختي شهروندان است. (سقراط حکيم)
خصوصيات يک شهر زيبا چيست؟ چه نسبتي ميان کيفيت طراحي شهري يک شهر و نيل به سرزندگي شهري وجود دارد؟ آيا شهر از لحاظ بصري زيبا باشد، کافي است؟
زيبايي يک شهر از لحاظ بصري کافي نيست. زيبايي يک شهر بايد با خواستههاي ما هماهنگ و براي ما قابل قبول باشد. يک طراحي خوب شهري به مردم انبساط خاطر ميدهد و آنها را به محيط و شهر علاقمند ميکند.
زيبايي، مانند هر پديده ديگري سه مؤلفه فرم، عملکرد و معنا دارد. فرم صورت يک پديده است که شامل شکل، ساختار، وزن و حجم است. عملکرد همان استفادهاي است که براي انسان و بشريت دارد و معنا مؤلفهاي است که ما را به دنياها و عالمهاي ديگر وصل ميکند. نقش يک طراح شهري مثل نقش يک برنامه ريز، زمين شناس و پزشک است. وظيفه يک طراح شهري به عنوان يک هماهنگ کننده، اين است که سه مؤلفه فرم، عملکرد و معنا را در جهت ارتقاي کيفيت و هر چه نزديک ترشدن به ايده آل ها بکار بگيرد.
ملت، از رئيس جمهور تا پايين ترين رده و از فرهيخته ترين تا بي سوادترين، همگي خلق ميکنند. آنها با ايجاد فضايي که مانند آينهاي تمام نماست، روي شهر تأثير ميگذارند. اين تأثير به شرايط اقتصادي و اجتماعي و غيره بستگي دارد. به عبارت ديگر اين شرايط اقتصادي، اجتماعي و از اين قبيل است که بر روي چيزهايي که در حد توان، خلق ميشوند، تأثير ميگذارند. بدين گونه است که شهر آينه تمام نماي جامعه ميشود.
طراحي اماکن يک شهر ميتواند سنتي يا کلاسيک باشد
بايد ديد توقع چيست؟ يک اتوبان يا يک فرودگاه که پديدههاي جديدي هستند، سنتي طراحي نميشوند. ولي طراحي مسجد يا فرهنگسرا ميتواند سنتي باشد.
آثار و ابنيه شهر تهران و معماري جديد و ساختمانهاي جديد بايد طوري اعمال شود که موجب زيبايي و انبساط خاطر شهروندان گردد.
با زيباسازي مبلمان شهري خود ضمن زيبا کردن چهره شهر، ميزان بروز خشونت ها، اعتياد و ساير ناهنجاريهاي اجتماعي راکاهش دهند.
چهره نازيباي شهري، ذهن وروحيات شهروندان را نيز زشت و خشن ميکند و بر روحيه آنان تأثير مستقيم ميگذارد چراکه بيشتر وقت روزانه شهروندان در محيطهاي شهري ميگذرد.
طراحي مناسب مبلمان شهري در تهران ميتواند بر کاهش ترافيک شهر نيز تأثير بگذارد بطوريکه وقتي فضاي شهري مطلوب باشد مردم تنها به صرف اوقات خود در منازل توجه ندارند و پس از گذران امور جاري به قصد رسيدن به منازل حرکت نميکنند که به اين ترتيب ترافيک شهر در ساعات مختلف توزيع ميگردد.
تبليغات فرهنگي در کلا نشهر تهران به منظور افزايش سطح مشارکت شهروندان، گراميداشت مناسبت ها، توسعه و اعتلاي فرهنگ اسلامي و ايراني همچنين تعادل بخشي بين تبليغات تجاري و فرهنگي در سطح شهر صورت ميگيرد.
زيبايي شهر در گرو همكاري شهروندان
شهر محيطي است با گوناگوني بسيار، فضاي شهر بيش ترين ارتباط را با مردم و محيط زندگي برقرار ميسازد. در نتيجه نقش بسزايي در هويت بخشي و احساس آرامش به شهروندان دارد. زيبايي، آراستگي، پاكيزگي و انسجام بخشي از ويژگي ها و معيارهاي مهم ارزيابي شهري سالم و آرامش بخش است. با اين وجود در كلان شهرهايي همچون تهران، زيبايي شهر جز در برخي مناطق اعيان نشين، ديده نميشود. به طوري كه در مناطق مركزي و جنوب شهر به نظر ميرسد شهرداري و سازمانهاي ذي ربط اصلاتوجهي به زيبايي شهر نداشته اند. اين در حالي است كه زيبايي، نقش مهمي در ايجاد علقه و وابستگي به محل زندگي دارد و پرواضح است كه وقتي شهروندان به محل زندگي خود علاقه نداشته باشند، در نگه داري و زيبايي آن نيز از خود، حساسيتي نشان نميدهند، به عبارت ديگر زيبايي شهر علاوه بر تاثير آرامش بخشي كه دارد، شهروندان را تشويق به حفظ و نگه داري شهر نيز ميكند. بنابراين يك رابطه دو طرفه در توجه به زيبايي شهر وجود دارد كه نياز به توجه، چه از طرف شهروندان و چه از طرف مسوولان دارد.
اجزاي شهر
عناصر سازنده شهر بسيار متنوعند: مبلمان شهري، فضاي سبز، نماي ساختمان ها، رنگ بندي، پياده روها و ... كه با شناخت آن ها و طريقه پاكسازي و حذف زوايد، هر شهروندي ميتواند محل زندگي خود را زيبا ساخته و از اين طريق نه تنها به زيبايي شهر كمك كند، بلكه حقوق شهروندان ديگر را كه همسايگان و همشهريان او هستند به رسميت بشناسد. زيرا اگر شهروندي به عنوان مثال فقط به فكر دكوراسيون داخل منزل خود باشد و توجهي به نماي ساختمان خود نكند، قطعا آرامش و حس زيبايي خواهي همشهريان خود را ناديده گرفته و به تعهدات شهروندي خود عمل نكرده است. بنابراين در اين نوشتار در پي شناسايي راهكاري براي زيباسازي محيط اطراف خود هستيم.
مبلمان شهري
در ميان ساختمان ها و بناها، وسايلي نياز است تا زندگي شهري را بهبود بخشد. وسايلي كه همچون اثاث يك خانه، امكان زندگي را در فضاي ميان رنگ و بتن و شيشه فراهم آورد. مبلمان شهري به مجموعه عناصري گفته ميشود كه در شهر و خيابان و در كل فضاي باز نصب شده اند و استفاده عمومي دارند. بنابراين به دليل ارتباط تك تك شهروندان با مبلمان، آن ها وظيفه و مسووليت خطيري در حفظ و نگه داري آن تجهيزات دارند; مانند نرده ها، ميلههاي راه بند و روشنايي پايه چراغ، سرپناه ايستگاه اتوبوس، تابلوها، تابلوهاي تبليغاتي، سطل زباله، پلهاي عابر پياده، آبخوري، پايه پرچم، ساعت، پلهاي عرضي روي جوي آب و ...
از طرفي تجربه و كاربرد عناصر شهري نشان ميدهد كه وجود مبلمان مناسب تا چه حد ميتواند اثر مثبتي روي شهروندان و استفاده كنندگان داشته باشد، به عنوان مثال طراحي نيمكت و نشيمن مناسب به مردم اين امكان را ميدهد كه در فرصتهاي لازم از نشستن و ديدن فضاي شهر لذت برده و حتي ارتباط اجتماعي و كلامي با يكديگر برقرار كنند.
در بحث از مبلمان شهري، اگر چه ساخت و طراحي آن ها به عهده شهرداري ها و مراكز دولتي است، اما همان طور كه گفته شد، چون استفاده كنندگان اين تجهيزات شهروندان هستند، آن ها نقش بسيار مهمي در حفظ و نگه داري مبلمان دارند. وقتي شهرداري زيباترين سطل ها را براي جلوگيري از ريختن زباله در پياده روها تعبيه كند، اما شهروندان زبالههاي خود را در سطح پياده رو و جوي آب بريزند، آيا شهري زيبا خواهيم داشت؟ بنابراين نميتوان با اين ادعا كه مبلمان شهري در دست شهرداري است نه مردم، از زير بار نگه داري از اين تجهيزات شانه خالي كرد.
پاكسازي نما
تجمع آلودگي ها بر روي نما در طول ساليان متمادي، موجب زشتي و از بين رفتن سطح نما ميشود. بنابراين شهروندان هر چند وقت در ميان بايد نسبت به پاكسازي نماهاي ساختمان خود اقدام كنند كه روشهاي مختلفي براي انواع نماها در اين زمينه وجود دارد. مثل شست و شو با آب گرم يا «واتر بلاست» براي نماي سنگي و يا استفاده از اندود سيماني يا مواد پوشاننده براي نماهاي بتني و سيماني.
علاوه بر اين در صورتي كه بناهاي ساختماني فاقد نما هستند يا فرسوده شده اند، مالكان آن ها بايد نسبت به نماسازي يا مرمت نماها اقدام كنند تا در نتيجه همكاري تك تك آن ها، شهري زيبا داشته باشيم.
اما گاهي نماي ساختمان جديد و پاكيزه است و فقط ديوارنويسيهاي غيرمجاز و برچسبهاي تبليغاتي ظاهر آن را بدمنظر كرده است.
جهت اقدام با عاملان اين نوع از آلودگي ها، فعاليتهاي حقوقي جهت برخورد با متخلفان و نيز پي گرد قانوني آن وجود دارد ، اين افراد زيبايي شهر را تخريب ميكنند.
فضاي سبز در نماي شهر
يكي از روشهاي مناسب در جهت كاهش هزينههاي پاكسازي نما، ايجاد فضاي سبز در نماي شهر است. فضاي سبز عمومي علاوه بر كاهش هزينههاي پاكسازي داراي مزاياي ذيل نيز هست:
1- كاهش آلودگي بصري و آرام سازي منظر در استفاده از عنصر گياهي در پوشش ديواره ها و نرده ها و هر نماي نامطلوب و تصنعي و سامان دهي نماهاي شهري و بهبود مناظر شهري.
2- كاهش آلودگي هوا با جذب گازها و ذرات معلق در هوا و توليد اكسيژن.
3- ايفاي نقش عايق حرارتي با پوشش سطوح جاذب و منعكس كننده حرارت مانند سطح سنگي، بتوني، خاكي، فلزي و آجري و عدم انعكاس امواج مضر خورشيد و از طرفي تبخير و افزايش رطوبت هوا و در نتيجه تلطيف هوا.
4- كاهش آلودگي صوتي با جذب اصوات، كاهش انعكاس اصوات آزاردهنده با پوشش بر سطوح سخت سنگي، بتني، آجري، خاكي و فلزي.
5- حداكثر استفاده از فضاي شهري موجود در گسترش فضاي سبز با توجه به گراني و كمبود اراضي (افزايش سرانه فضاي سبز) كه در اين زمينه نياز تعامل شهرداري مناطق با شهروندان مجددامطرح ميشود. به طوري كه شهرداري با تسهيلات ويژه نقش مشاوره به شهروندان در زمينه آشنايي با انواع گل و گياه و چگونگي استفاده از آن ها را دارد و شهروندان نيز در حفظ اين گياهان و استقبال از طرحهاي شهرداري بايد كوشا باشند.
حذف زوايد
آراستگي محيط شهري مستلزم رفع آلودگيهاي بصري و حذف زوايد آن است. مثل زوايد موجود در بالكنهاي مشرف به فضاهاي عمومي، كانالهاي كولر، تابلوهاي فرسوده سردر مغازه ها و ...
شهرداري بايد نسبت به تشويق مالكين براي جمع آوري اشياي اضافي از نما اقدام كند زيرا كابلهاي برق يا كانالهاي كولري كه مشرف به فضاهاي عمومي است به زيبايي شهر لطمات زيادي وارد ميآورد و مالكين در صورت امكان بايد آن ها را از زاويه ديد مردم جمع كنند و يا آن ها را همرنگ نماي ساختمان خود كنند تا زيبايي محيط حفظ شود. از طرفي اداره برق نيز با اداره زيباسازي بايد همكاري كند تا اين كابلهاي آشفته در نما جمع آوري شود و اما شهروندان، آن ها نيز اگر كسبه محل هستند بايد تابلوهاي فرسوده و ناقص مغازههاي خود را با تابلوهاي جديد تعويض كنند و اگر صاحب خانه هستند بايد سايبانهايي كه به وسيله ايرانت و يا حصير در بالكن منازل خود ساخته اند را تعويض كنند زيرا فضاهايي چون بالكن كه مشرف به فضاي عمومي است، جزو فضاي شخصي نيست و نميتوان براي استفاده شخصي آن ها را به هر شكلي در آورد.
بنابراين براي حفظ حقوق شهروندان در زمينه داشتن محيطي زيبا، نه تنها مسوولان بايد در زمينه زيباسازي اقدام كنند بلكه خود شهروندان نيز بايد در حفظ و نگه داري اين اجزا و رفع آلودگيهاي نماها اقدام كنند و با شهرداري در زمينه زيباسازي شهر همكاري لازم را داشته باشند.
نویسنده:محسن عباس تاش منبع:پروژه
