شنبلیله

شنبلیله از گذشته به عنوان گیاهی دارویی مورد استفاده قرار می گرفت.به طوری که از پیکر رویشی تازه شنبلیله سالهاست به عنوان سبزی استفاده می شود.مواد موثره این گیاه کاهش دهنده قند خون،ضد التهاب و نرم کننده است در فارماکوپه های معتبر از دانه ای شنبلیله به عنوان دارو یاد شده و خواص درمانی آن مورد تاکید قرار گرفته است.در صنایع دارویی از مواد موثره دانه ای این گیاه هورمون های جنسی،کورتیکوستروئید ها،ویتامین د و گلی کوزید های قلبی تهیه میشود.

شنبلیله در سطوح وسیعی در کشورهای مراکش،اتیوپی،تونس،مصر،الجزایر،و هند کشت می شود.

مشخصات گیاه

شنبلیله گیاهی علفی ویک ساله است.منشاء این گیاه نواحی مدیترانه گزارش شده است.شنبلیله در آسیا،اوکراین و همچنین از هندوستان تا چین گسترش دارد.

تا کنون 70 گونه متعلق به جنس تریگونلا شناسایی شده است.

ارتفاع شنبلیله متفاوت است و به شرایط اقلیمی محلی رویش گیاه بستگی داشته و بین 40 تا 60 سانتی متر می باشد.ساقه انشعابهای متعددی دارد.برگ ها سه تایی و طول آن یک تا چهار سانتی متر است.دمبرگ به طول یک تا سه مانتی متر و کم وبیش کرک دار است.

گل های شنبلیله دو جنسی سفید،زرد و بندرت بنفش رنگ هستند.میوه سنبلیله غلاف دار به طول 10 تا 12 سانتی متر و پهنای آن 5/0 تا 1 سانتی متر است.داخل میوه تعدادی دانه قرار دارد.

بذر های شنبلیله حاوی موادی نظیر آلکالوئید (تریگونلین)،(کولین) و (ساپونین های استروئیدی)شامل (دیورژنین)و (تریگوژنین)می باشد.

همچنین بذرها شامل ترکیبات موسیلاژی،پروتئینی و روغن است.

دانه شنبلیله در تاریکی جوانه می زند و تا یک الی دو سال از قوه نامیه مناسبی برخوردار است.

گل های شنبلیله بین ساعات 9 صبح تا  6 بعد ازظهر باز می شوند.گلها ساعت 30/11 صبح حد اکثر شکوفایی را دارند.

30تا 37 روز پس از سبز شدن بذر ها،گل ها ظاهر می شوند و در حدود 7 تا 18 روز گل ها روی گیاه مشاهده می شنود.میوه ها 60تا 90 روز پس از سبز شدن بذر می رسند.غلافها دراز و استوانه ای شکل هستند.دانه زرد مایل به قهوه ای،پهن و کم وبیش مکعبی شکل است.

برداشت محصول

شنبلیله شش هفته پس از کاشت به گل می رود.میوه معمولا چهار تا پنج هفته پس از گلدهی آماده برداشت می شود.فصل تابستان(تیر-مرداد)زمان مناسبی برای برداشت میوه شنبلیله است.تاخیر در برداشت سبب ریزش دانه می شود.برداشت میوه در روزهای گرم و خشک توصیه می شود.پس از برداشت،میوه ها را باید بوجاری،تمیز و بسته بندی کرد.

 منبع:تولید و فرآوری گیاهان دارویی-جلد سوم(دکتر رضا امید بیگی)

نویسنده:شیواصفری