تمر هندی که از Tamaria Hindi مشتق شده که به معنای میوه هندی می باشد این گیاه با نام علمی Tamarindus indica  درختی استوایی و بومی نواحی افریقا می باشد و به صورت وحشی در جنگل های سودان رشد می کند.در سال های قبل این درخت به هند برده شد و با شرایط اب و هوایی هند سازگار شد بنا برین در بسیاری از موارد مشاهده شده که این درخت بومی هند معرفی شده است بنابر این در ایران و عربستان با نام عمومی تمر هندی شناخته شده است.این گیاه در مصر باستان و یونان در قرنBC  4 معروف بوده است .

 اولین درخت تامارین در سال 1797 در هاوایی کاشته شده است ، همچنین تمر هندی به نواحی استوایی ، آمریکا ، برمودا، باهاما برده شد و در تمامی نواحی استوایی و نزدیک استوا می تواند رشد کند . در شمال فلوریدا این درخت به عنوان یک درخت میوه ده و سایبان در طول جاده و در حیات خانه ها و پارکها کاشته می شود .

در مکزیک 4400 هکتار از زمین های قابل کشت زیر درخت تمر هندی است  این درخت و محصول آن در برزیل و برخی از کشورهای آمریکای جنوبی به عنوان یک محصول تجاری کاشت می شود در هند یک باغ تمر هندی وجود دارد که سالانه 250000 تن میوه تولید می کند.و اما در ایران در استانهای سیستان و بلوچستان و هرمزگان به عنوان درخت زینتی و برای استفاده از میوه خوراکی آن کاشته می شود . تمر هندی درختی است بلند که منشاء آن از هند و آفریقای شمالی بوده است ولی امروزه در بیشتر مناطق گرمسیر دنیا پرورش می یابد

گیاه شناسی :

طبقه بندی علمی

·       درخت

درخت تمر هندی رشد کندی دارد و برای مدت طولانی می تواند زندگی کند و در شرایط سازگار طول آن حدود 24 – 30 متر و محیط تنه ی درخت آن در حدود 7 متر می باشد این درخت به دلیل انعطاف پذیری بالای شاخه های آن نسبت به بادهای شدید بسیار مقاوم است

·       شاخساره و برگ

درخت تمر هندی شاخساره نرم و سبز روشن دارد که شامل برگهای پر مانند به اندازه 7 تا 15 سانتیمتر می باشد . که به صورت برگ متناوب و مرکب قرار دارد و هرکدام از برگها 10 تا 20 جفت برگچه های کشیده و فشرده و نزدیک به هم دارد .هرکدام از برگچه های 1.25 تا 2.5 سانتیمتر طول و 5 تا 6 میلیمتر پهنا دارد .

نکته قابل توجه این است که برگچه های این درخت در شب به صورت چین خورده بسته می شود .

برگهای درخت تمر هندی به طور معمول همیشه سبز هستند اما ممکن است در نواحی بسیار خشک در طول فصل گرم دچار ریزش شوند .

·       گل

گل های درخت تمر هندی بسیار ریز و نا مشهود هستند گلها در گل آذین های کوچکی که به شکل خوشه در انتهای ساقه قرار دارند تولید می شوند .

گل ها دارای 5 گلبرگ هستند که دو عدد از این گلبرگ های به کرکهای سفید (Bristle) تبدیل می شود . این گلبرگ ها به صورت زرد رنگ با خط های نارنجی یا قرمز مشاهده می شود .

جوانه های گل به خاطر آنکه چهار کاسبرگ این گیاه سرخرنگ هستند به طور مشخص صورتی رنگ به نظر می رسد .

نکته قابل توجه این است که این چهار کاسبرگ هنگام بازشدن گل می ریزند

·       میوه

میوه های تمر هندی پهن ، لوبیایی شکل و به صورت اشکال هندسی نا منظم با غلافی (نیام) محدب می باشد که این غلاف به طول 10 سانتیمتر و دارای 3 تا 10 دانه وجود دارد . میوه ها به مقدار فراوان در طول شاخه های جدید تولید می شوند و دارای ضخامتی در طول 2 تا 3 سانتیمتر است .

در ابتداع غلاف ها دارای پوستی سبزرنگ و نازک هستند که حاوی میوه های گوشتی با اسیدیته بالا (ترش مزه) ، نرم و نسبتا سفید رنگ با دانه های تکامل نیافته است . در ادامه وقتی که میوه ها رسیده می شود غلاف ها گوشتی و معمولا به رنگ قهوه ای دارچینی و یا قهوه ای مایل خاکستری در می آیند و میوه های درون آن آبدار و قهوه ای می شود . بعد از مدتی پوسته غلاف ها شکننده و ترد شده و به راحتی ترک می خورد پوسته و میوه های گوشتی به طور طبیعی آب خود را از دست می دهد و به حالت یک خمیر چسبناک درآمده که توسط یک سری رشته های خشن و زبر احاطه می شود . این رشته ها، رشته های فیبری هستند که از ساقه به درون غلاف گسترده شده اند . درون غلاف 12-1 هسته سفت ، قهوه ای براق و مربعی شکل به اندازه 1.25 – 1 سانتیمتر وجود دارد که یک پوسته نازک هرکدام از هسته ها را در خود پوشانده است .

نکته قابل توجه این است که تفاوت هایی در اندازه میوه و مزه آنها دیده شده است به عنوان مثال نوع هندی آن غلاف بلند تر دارای 6 تا 12 دانه است در حالی که نوع مربوط به West Indian غلاف کوتاه تر و شامل 3 تا 6 دانه می باشد .

 این میوه دارای قند ، پروتئین ، اسید سیتریک ، اسید مالیک ، ویتامین c ، پتاسیم ، کلسیم ، آهن و مواد فیبری بوده و فاقد ویتامین A ،سدیم ، چربی و کلسترول است  و در مزه های ترش وشیرین می باشد .

شرایط محیطی مناسب

·       آب و هوا

درختان بسیار جوان باید از سرما حفظ شوند اما درختان پیرتر بسیار مقاوم هستند .

اگر چه Wilson Popenoe در کتاب خود نوشته که درختان بزرگ تمر هندی در قسمت غربی فلوریدا در سال 1884 به خاطر سرمای شدید از بین رفتند ولی Henry Nehrling گزارش داد که در سال 1957 که دمای هوا در شمال فلوریدا از دمای هوا در سال 1884 کمتر شده بود و درختان مانگو و آواکادو از سرما آسیب دیده بودند اما درختان تمر هندی باغ او که تصور می شد آسیب دیده باشند دوباره از قسمت ریشه جوانه زده و رشد کردند .

آب و هوای خشک در طول دوره رشد میوه بسیار مهم است به عنوان مثال در mayala که مقدار زیادی بارندگی در طول رشد میوه صورت می گیرد ، میوه های تمر هندی تحمل نداشته و از بین می رود .

·       خاک

درختان تمر هندی تحمل انواع مختلف خاک را دارد ، از خاک های عمیق رسوبی تا Rokyland و سنگ های آهکی دارای خلل و فرج  و حتی می توانند در خاکهای شور دوام بیاورند و در زمینهای نزدیک به کرانه های دریا به خوبی رشد کنند ، اما به طور کلی خاک با زه کشی های مناسب و اندکی اسیدی و عمیق برای کاشت تمر هندی مناسب است .

·       آبیاری

درخت تمر هندی با مناطق کم آب استوایی سازگار است و می تواند شرایط سخت را به خوبی تحمل کند درختان جوان تا زمانی که با شرایط محیطی سازگار شوند به رطوبت کافی نیاز دارند اما درختان بالغ بدون آبیاری تکمیلی هم به خوبی دوام می آورند .

نکته قابل توجه اینکه باید از آبیاری بیش از حد که باعث جمع شدن آب اضافی در خاک می شود پرهیز نمود .

·       کود دهی

تمر هندی به پیش نیازهای مغذی خیلی احتیاج ندارد . درختان جوان باید هر 3 – 2 ماه یکبار به میزان 3 – 6 – 6 NPK (نیتروژن – فسفر – پتاسیم) یا ترکیبی مشابه این کود دهی شود و درختانی با تحمل بیشتر می تواند به میزان 4-3-8 NPK کوددهی شود . همچنین ریز مغذی ها خصوصا آهن ممکن است مورد نیاز درختان موجود در خاک های قلیایی باشند .

·       هرس کردن

برای هرس تمر هندی باید شاخه های فرعی درختان جوان 5-3 بار هرس شوند تا اجازه رشد به ساختار اصلی درخت داده شود . بعد از آن هرس کردن فقط نیاز است که ما مجبور باشیم شاخه های مرده و آسیب دیده را جدا کنیم .

·       آفت و بیماریها

در کالیفرنیا درختان تمر هندی معمولا بدون آفت و بیماری می باشد و در حالی که در کشور هند این درختان مورد حمله آفت ها قرار می گیرد و میزبان آَفت هایی از قبیل Thrips – Aphids و ... می باشد . همچنین شپشک و Borer می تواند به غلاف های رسیده هجوم آورند و در میوه ها لانه گزینی کنند .

تکثیر

ریشه درخت ها از دانه ها تکثیر می شوند که در طول یک هفته جوانه می زنند . اگر دانه ها در شرایط خشک نگهداری شوند می توانند قدرت نامیه خود را برای چند ماه حفظ کنند .

دانه گیاه در عمق 2/1 اینچ در جعبه مخصوص پر شده از خاک U .C کاشته می شوند این دانه ها باید از درخت هایی با محصولات خوب و کیفیت بالا انتخاب شوند . از روشهای دیگر تکثیر می توان به  Veneer grafting، پیوند سپری ( شامل پیوند T  یا T  وارونه) ، جوانه زدن و افکندن هوایی اشاره کرد .

اغلب درخت ها اگر در شرایط رشد بهینه باشند می توانند بعد از 4-3 سال میوه بدهند همچنین نهالها بعد از 8-6 سال شروع به محصول دهی می کنند در حالی که اگر برای تکثیر درختان از تکثیر رویشی استفاده شده باشد برای محصول دهی باید نصف این زمان را بگذرانند.

درختان جوان باید در گودالهایی بزرگتر از آنچه مورد نیاز ریشه است کاشته شود تا سیستم ریشه ای فضای کافی برای رشد و توسعه و سازگاری با محیط جدید را پیدا کند این درختان باید کمی بالاتر از سطح پروفیل خاک کاشته شوند تا این اجازه را به آب و خاک بدهد تا در اطراف هر درخت رطوبت کافی در اختیار ریشه جوان قرار بگیرد . برای باغ های میوه که جنبه تجارتی دارند فضایی که برای کاشت هر درخت لازم داریم حدود 25-20 فوت است در حالی که برای درختان تمر هندی که جنبه زینتی دارند برای هر درخت 15 فوت فضا نیاز است .

مراحل کاشت و برداشت

·       کاشت

برای کاشت تمر هندی فاصله بین درختان باید بین 10 تا 20 متر باشد که البته این فاصله بستگی به میزان حاصلخیزی خاک دارد با آبیاری و وجین کردن مناسب و منظم ، نهالها در سال اول به 60 سانتیمتر هم می رسد و در سال دوم 120 سانتیمتر می شود در ماداگاسکار نهال ها در سال چهارم و در مکزیک معمولا در سال پنجم محصول می دهد اما در هند محصول دهی ممکن است 10 تا 14 سال به تعویق بیفتد .

هر درخت تا سن 60-50 سالگی و بعضی اوقات تا بیشتر از این سن محصول فراوان می دهد و بعد از آن میزان محصول دهی کاهش پیدا می کند در حالی که ممکن است درخت 150 سال دیگر نیز زندگی کند .

نکته ای که باید توجه داشت این است که این گیاه را به صورت خزانه نیز می کارد و خزانه رشد درختان باید معمولا در اوایل فصول بارانزا دوباره مورد کاشت قرار بگیرد . اگر این خزانه تا فصل بارانزای بعدی بدون کاشت بماند گیاهان موجود در خزانه باید کاسته شوند و ریشه های اصلی مورد هرس قرار گیرد.

تحقیقات انجام گرفته در مکزیک نشان می دهد که میوه ها 203 روز بعد از Fruit set شروع به از دست دادن آب می کند و تقریبا بیش از 2/1 رطوبت خود را از دست می دهد تا میوه به مرحله رسیدن می رسد . در فلوریدا ، آمریکای مرکزی و West India گلها در تابستان مشاهده می شود و میوه های سبز در دسامبر و ژانوری نمایان می شوند و در حدود آپریل تا جون رسیده می شود . در هاوایی میوه ها در آخر تابستان و اوایل پاییز می رسند .

·       برداشت

برداشت میوه های تمر هندی از اواخر بهار تا اوایل تابستان می باشد . میوه ها می توانند بعد از رسیده شدن حدود شش ماه بر روی درخت باقی بمانند که در این صورت رطوبت محتویات میوه به 20 در صد یا کمتر از آن کاهش پیدا می کند . هنگام برداشت باید غلاف میوه ها را که توسط رشته های فیبری به ساقه متصل شده جدا کرد . میوه های رسیده در آب و هوای مرطوب مورد حمله سوسک ها  و قارچ ها قرار می گیرند بنابراین باید میوه ها برداشت شده و در یخچال نگهداری شوند . 

خواص تمر هندی

اين روزها مصرف ميوه‌هاي ترش در ميان‌وعده‌ها كمك بسياري به رفع تشنگي و كاهش حرارت دروني بدن مي‌كند. تمبر هندي از آن دسته ميوه‌هاي ترش و سرد بوده كه از اين خاصيت بي‌بهره نيست.

 اين ميوه داراي قند، پروتئين، اسيد سيتريك، اسيد ماليك، ويتامين C، كلسيم، پتاسيم، آهن و مواد فيبري بوده و فاقد ويتامين A، سديم، چربي و كلسترول است. اين ميوه داراي دو نوع ترش و شيرين است و نوعي ميوه هندي محسوب مي‌شود.

·       خواص دارويي‌

- تمبر هندي خنك‌كننده بدن است و دماي بدن را پايين مي‌آورد و براي رفع تشنگي خصوصا در فصل گرما موثر است.

- برطرف‌كننده صفرا بوده و اخلاط شديد و گرم با خوردن تمبر هندي كاهش مي‌يابد.

- تمبر هندي به دليل آن كه فاقد سديم و سرشار از پتاسيم است فشار خون را پايين آورده، جوش و خروش‌هاي جلدي و التهاب ناشي از آن را كاهش مي‌دهد، ضمن آن كه برطرف‌كننده تنگي نفس (ازگرمي)‌ هم هست.

- چنانچه مايليد غذايي كه مي‌خوريد زود هضم شود، توصيه مي‌كنيم مقدار كمي تمبر هندي همراه يا بعد از غذا ميل كنيد.

- اين ميوه داراي ويتامين C و مواد معدني همچون آهن است و براي افراد سيگاري كه ويتامين C بدن آنها بشدت تحليل مي‌رود موثر است، همچنين ويتامين C موجود در اين ميوه خاصيت آنتي‌اكسيداني داشته و به جذب آهن، ترميم زخم‌ها و حفظ و نگهداري عروق خوني كمك بسياري مي‌كند.

- تمبر هندي و دم‌كرده آن خاصيت ملين دارد و چنانچه با آب مخلوط شود ضدنفخ مي‌شود. براي تهيه دم‌كرده تمبرهندي بايد چند تكه آن را با كمي آب جوش مخلوط كرده و بگذاريد مدت يك ساعت بماند سپس دم‌كرده را در طول روز مصرف كنيد. اين دم‌كرده را در درمان يبوست استفاده مي‌كنند.

- ضمادي كه از تمبر هندي پخته تهيه مي‌شود براي تسكين ورم، برطرف كردن سستي عضلات و قسمت‌هاي دردناك بدن مفيد است.

- اين ميوه به دليل آن كه فاقد چربي و كلسترول مي‌باشد براي افراد داراي چربي خون مفيد است.

·       چند توصيه‌

1- زياد خوردن و افراط در مصرف تمبر هندي باعث زخم روده، سرفه و سنگيني معده مي‌شود. همچنين براي ريه و طحال خوب نيست و در اشخاصي كه ريه و طحال ضعيفي دارند ممكن است توليد اشكال كند. اين ميوه براي افراد سردمزاج توصيه نمي‌شود چرا كه زياده‌روي در مصرف آن مي‌تواند باعث سستي و ضعف اعصاب شود.

2- تمبر هندي فرآوري شده داراي نمك زياد است كه براي افراد داراي فشار خون بالا توصيه نمي‌شود.