ناسازگاری پیوند و انواع ان
قابلیت دو گیاه مختلف به هم پیوند زده شده، برای جوش خوردن و گسترش رضایت بخش به صورت یک گیاه مرکب، سازگاری نام دارد. عکس آن ناسازگاری خوانده می شود..انواع ناسازگاری
ناسازگاری موضعی: این ناسازگاری شامل ترکیب های پیوندی است که در آن ها به ظاهر، ناسازگاری به علت تماس بین پایه و پیوندک است. جداسازی عوامل پیوند به وسیله قرار دادن میان پایه ای سازگار با پایه و پیوندک، نشانه های ناسازگاری را از بین می برد. در یک ترکیب ناسازگار، ساختار محل پیوند، اغلب از نظر مکانیکی ضعیف بوده و ارتباط لایه زاینده و بافت های آوندی قطع شده است. هر چند که مواردی هم دیده شده است که محل پیوند قوی بوده و اتصالی عادی دارد. اغلب نشانه های خارجی، به آهستگی، متناسب با درجه اختلال تشریحی که به وجود آمده در محل پیوند پدیدار می شود. در نتیجه، مشکل های انتقال در محل پیوند آشکار بوده و ریشه ها در نهایت دچار کمبود مواد غذایی می شوند.
بهترین مثال از این نوع ناسازگاری، پیوند گلابی «بار تلت» (ویلیامز[1]) روی پایه به می باشد.
ناسازگاری منتقل شونده: این نوع سازگاری شامل مواردی است که ناسازگاری را نمی توان با قرار دادن یک میان پایه سازگار بین پایه و پیوندک بر طرف ساخت. زیرا به ظاهر، این اثر گذرنده می تواند از میان پایه عبور کند. در این نوع ناسازگاری، آوند آبکش دچار انحطاط شده و می توان آن را توسط خطی قهوه ای رنگ و یا ناحیه ای بافت مرده در پوست درخت تشخیص داد. در نتیجه، حرکت کربوهیدرات ها در محل پیوند محدود شده و در بالای این محل انباشت می شود و در پایین آن کاهش می یابد. در ترکیب های پیوندی مختلف این گروه، شکسته شدن بافت پوست درخت می تواند از جوش نخوردن کامل تا جوش خوردن ضعیف از نظر مکانیکی با بافت های خارج از شکل طبیعی و یا جوش خوردن قوی که بافت های آن بطور عادی با هم متصل شده اند، متفاوت باشد.
مثالی از ترکیب در این گروه، هلوی «هلز ارلی» است که روی پایه آلوی «میرو بالان بی» پیوند زده شد. این عمل، یک محل پیوند ضعیف با بافت های خارج از شکل طبیعی ایجاد می کند. مقداری نشاسته، در پایین پیوندک هلو به صورت غیر عادی جمع می شود. اگر آلوی «برومپتون[2]» که به هر دو سازگار است، به عنوان میان پایه بین هلوی «هلزارالی» و «میروبالان بی» قرار گیرد، نشانه های ناسازگاری باقی مانده و انباشت و نشاسته در میان پایه «برومپتون» دیده می شود. اما در پژوهشی دیگر که در آن پیوند بین هلو و آلوی «میروبالان» صورت گرفته است و در آن، دانهال های کوچک در حالت دو لپه به کار رفته، حتی پس از گذشت 13 سال از انجام پیوند هیچ نشانه ای از ناسازگاری پدیدار نشد. در همین بررسی، تمام درختان چنین پیوندی که با حالتی معمولی و در خزانه پیونده شده بودند، نشانه های ناسازگاری می شود در بافت های نونهال دانهال ها حضور ندارد.
ناسازگاری ویروس انگیخته: این نوع ناسازگاری به ظاهر گسترش داشته و بیشتر یافت می شود.
از بین محل پیوند همانند نشانه های ناسازگاری می تواند در اثر عوامل بیماری زا باشد. در برخی از موارد، ناهنجاری ها نخست به ناسازگاری پایه و پیوندک مربوط دانسته شده بود ولی بعد دریافتند که به ویروس های نهفته ای (یا عوامل بیماری زای میکوپلاسمائی) که به وسیله پیوند از یک گیاه مقاوم به گیاه حساس انتقال یافته، مربوط است
مثالی از ناسازگاری ویروس انگیخته در مرکبات مشاهده می شود. مدت ها، علت مشکلی که در کوپیوند پرتقال[3] روی نارنج[4] در آفریقای جنوبی (1910) و جاوه (1928) دیده می شد، به ناسازگار نسبت می دادند، در حالی که این ترکیب پیوندی در سطح تجارتی در دیگر نقاط دنیا موفقیت آمیز بود. عقیده رایج این بود که علت این ناسازگاری، تولید موادی توسط پیوندک است که برای پایه سمی می باشد . در پژوهش های بعدی که با شیوع بیماری ترایستزا[5] و یا زوال سریع[6] مرکبات در کالیفرنیا و برزیل، صورت گرفت، معلوم شد که مواد سمی پیوندک پرتقال، ویروسی است که پرتقال در برابر آن مقاوم می باشد، اما ریشه های نارنج را از بین می برد.
نویسنده: ح. مفتولی
منابع: ۱-کتاب گیاه افزایی جلد ۲ برگرداننده :دکتر مرتضی خوشخوی
۲-کتاب اصول باغبانی نویسندگان دکتر بیژن شیبانی دکتر مرتضی خوشخوی
۳-انجمن علمی دانشجویان ایران.
[1] . Bartlett (Williams)
[2] . Brompton
[3] . Sweet orange (Citrus sinensis)
[4] . Sour orange (Citrus aurantium)
[5] . Tristeza
[6] . Quick decline