ساخت دارو دارای معیارهای علمی بین المللی است كه جز با همكاری متخصصین رشتههای ذیربط ممكن نیست و آن دارویی است كه دارای خواص، عوارض، و ماندگاری تعیین شده باشد.
بهبود بیمار را با كمترین عوارض جانبی فراهم آورد و به اخذ مجوزهای لازم نایل گردد چنین دارویی میتواند گیاهی ، معدنی ، شیمیایی یا با منشاء حیوانی یا سایر مواد و روشها باشد كه به صورت مفرده یا تركیب فرموله می شود مهم این است كه از آخرین دستاوردهای علمی به سود بیمار استفاده گردد. تفكیك داروهای شیمیایی یا سایر منابع از داروهای گیاهی چندسالی است متداول شده است.
در طول تاریخ گیاهان دارویی و استحصالات آن به تنهایی یا همراه با سایر مواد در نسخ پزشكان و فرهنگ عامه ملل تجویز گردیده است.
عده ای براین باورند كه توسعه پایدار گیاهان دارویی زمانی میسر میگردد كه ماده مؤثره گیاهان دارویی در قسمتی از فرمول دارو قرار گیرد و از همه عوامل برای ساخت دارو بدون هیچ محدودیت و تعصبی برابر دانش روز استفاده شود.
مقدمه:
در جهت توسعه پایدار گیاهان داروئی میتوان گونههای كشت شده را جایگزین برداشت از طبیعت نمود و در مصرف عامه باورهای صحیح را تائید و خرافات را رد كرد.
گیاهان داروئی و داروهای گیاهی OTC را تعیین نمود و آنها را با مشخصات و ذكر میزان مصرف، خواص و عوارض به علاقهمندان عرضه و اطلاع رسانی كرد و نـظام نامهای تدوین و لیست آن را دراختیار قرار داد و مصرف بدون نسخه را به همین لیست محدود كرد.
در مورد مصارف صنعتی و كارخانجات داروسازی گونههای اصلاح شده به سفارش كشت و در اختیار قرار داد. ساخت داروی گیاهی یك مزیت است و علاقمندان خاص خود را دارد. موضوع داروهای گیاهی چندسالی است كه مطرح شده است و با تـمام مزایائی كه دارد فراگیر نیست و طیف وسیعی از درمانهای جدی را شامل نمیشود و در ساخت و استخراج ماده موثر نیز با محدودیتهایی همراه است در مواردی برای مواد حامل نگهدارنده، پایدار كننده، تسهیل كننده، پوشش و سترونسازی به مواد و روشهای غیر گیاهی نیاز دارد.
توصیه یا رد متعصبانه داروهای گیاهی و شیمیایی یا سایر روشهادیدگاه افراطی است و اصرار شدید به یكی از روشها موجب محروم شدن بیمار از مزایای روش دیگر خواهد شد و قابل پذیرش همه متخصصین نیست. دارو از هر منشاء که باشد اگر بصورت علمی تجویز نشود خطرآفرین است داروی گیاهی می تواند در مقایسه با مشابه خود از سایر منابع انتخاب اول باشد ولی انتخاب بی خطر نیست و باید به عوارض و تداخل احتمالی آن نیز توجه داشت .
روش ها:
توسعه علم شیمی در دو قرن گذشته آغاز تحول سودآوری برای غربیها بود .آنها با فرستادن استاد و پذیرش دانشجو دست آوردهای خود را در سایر ملل ترویج نمودند .
بسیاری از مواد شیمیائی جدید را که کوچکترین خواصی داشت و حتی موادی که ریشه آن در شرق بود با شکل و نام جدید عرضه و در انحصار قرار دادند پس از توسعه صنعت بسته بندی در اشکال مختلف با حجم کم و دز تعیین شده تولید انبوه و بنام داروهای اسپسیالیته صادر و ماده مؤثره آن را در کتب و فارماکوپه ها معرفی نمودند و خلاء ناشی از درمانهای پرحجم تکراری و خسته کننده سنتی را با روش کم حجم و مدرن خود پر کردند در زمان جنگهای جهانی و گسترش نیاز به دارو و کشف چند داروی حیات بخش و ارائه روشهای مدرن تشخیص طبی اطمینان پزشکان و بیماران افزایش یافت .
تا آن زمان مجموع مواد شیمیائی و سایر منابع شامل صدها گونه و هزاران فرمول بود که بتدریج رایج شده بود . از حدود سال 1965 به بعد پس از مصرف میلیونها دز از هر مواد یکی پس از دیگری تجویز آن ممنوع یا محدود شد و بازنگری وسیعی به آنچه تا قبل از این معمول بود صورت پذیرفت و این بدین معناست که معلوم گردید این فرهنگ سازی بر آزمون گسترده روی انسانها استوار بوده است و آنچه تجویز شده یا اثر درمانی آن ناچیز یا عوارض سوء آن بسیار بوده است.
در این حرکت علاوه بر خسارات انسانی ناشی از عوارض سوء متأسفانه سهم گیاهان داروئی در فرمولاسیونها شدیداً کاهش یافت و طب سنتی ملل کمرنگ گردید .
یک بررسی دقیق نشان می دهد که عوارض سوء و حذف این مواد زمانی اعلام می گردید که یا ملل دیگر قادر به سنتز آن شده بودند یا خود کشور سازنده جایگزین مناسبی معرفی کرده بود .
عجیب آن که غربیها که توسعه مواد شیمیائی جدید را برای درمان آغاز کردند خودشان آغازگر توسعه گیاهان داروئی و توجه به طب سنتی ملل دیگر هستند که دلیل آن متکی بود طب سنتی بر هزاران سال تجربه فرهنگهای مختلف است البته آنچه اکنون در درمان معمول است نتیجه تجربه قرنها و برگزیده ای از مجموعه مواد و علوم است بدون شک پیشرفتهای حاصل شده مهم ، تحسین برانگیز و قابل تقدیر است که هم اکنون نتیجه تلاش متخصصین بصورت فراگیر در اختیار بشریت قرار داد .
نتیجه کلی:
نتایج این بررسی تحولات و تغییرات نشان میدهد كه توسعه پایدار گیاهان داروئی به عوامل زیر بستگی دارد:
1-كشت گیاهان داروئی بجای برداشت از طبیعت برای تامین مواد اولیه كارخانجات داروسازی ومصارف سنتی .2-ایجاد نظام نامه برای مصرف OTC .
3-ساخت داروهای 100% گیاهی برای پزشكان و بیماران علاقهمند .
4- مشارکت با کشورهای پیشرفته و ایجاد کارخانجات مدرن موجب تلفیق تجربه ما و تکنولوژی آنها می گردد و ورود به بازارهای جهانی را در پی دارد .
5-ساخت دارو از هر منشاء بدون هیچ محدودی در انتخاب مواد اولیه كه این روش فراگیرترین شیوه معمول در جهان در طول تاریخ در ملل مختلف است و هم اكنون نیز رایج است.
متخصصین با بررسی همه عوامل گزینه برتر را درخدمت درمان قرار دهند با نگرش تاریخی به تركیبات داروئی سهم گیاهان داروئی نسبت به سایر مواد در قرون گذشته بیشتر بوده است كه آموزش و اطلاع رسانی میتواند دستیابی به جایگاه واقعی گیاهان داروئی را در ساخت دارو میسر سازد.
بسیاری از بیماران كه درمان آنها ناشناخته مانده است در انتظار تلاش پژوهشگرانی هستند كه از بزرگترین كارخانه سنتز مواد كه همانا طبیعت است به داروی خود دست یابند و هرچه این تحقیقات گسترده باشد سهم ماده موثره گیاهی دركنار سایر عوامل تشكیل دهند دارو بیشتر خواهد بود.
منابع: 1. مجموعه قانون در طب ابوعلی سینا انتشارات سروش
2. فرمولر داروهای جالینوسی دكتر جنیدی
3. كدكس 1949 فرانسه
4. مجموعه پزشكی جلد اول دكتر مرتضی شاهین
5. فرهنگ داروئی ایران ؛ دكتر رهنما چیتساز، دكتر توكلی صابری.
6. MIDDLE EAST 1992
7. پزشكی نامه ناظم الطباء
نویسنده: س.مهدوی
