چغندر لبويي Beta Vugaris
شناسنامه :كاشت اين سبزي تاريخي 2000 ساله دارد گياهي است دو ساله .رنگ آَن در ارقام مختلف متفاوت است و از زرد تا قرمز خوني متغير است ريشه آن عميق است گل آذين در خانواده چغندريان به گونه اي است كه بذرها چند جنيني هستند و با كاشت يك بذر چند گياه سبز مي شود و عمل تنك كردن را مشكل مي كند.چغندر داراي جنين هايي مي باشند كه به وسيله يك بافت ذخيره اي غير زنده احاطه شده است و اين بافت ذخيره اي يك پريپرم كاملاً مشخص و توسعه يافته مي باشد تا اينكه آندوسپرم باشد بذر چغندر يك ميوه است و در بعضي ارقام دو يا سه گل يك «توپ بذري»تشكيل مي شود تا يك ماده افزونشي چند جوانه اي را توليد كند.
آب و هوا:سبزي فصل خنك است هر چه هوا گرم تر باشد ميزان قند و رنگ آن كم مي شود
خاك:خاك بايد عميق ،پوك و حاصلخيز و ا ز زهكش مناسب برخوردار باشد .در صورتي كه بافت خاك به طرف رسي كامل برود ريشه منشعب گشته و دو شاخه مي گردد.
PH براي آن 6 تا 7 است. اگر PH كمي به طرف قليايي برود مورد پسند آن است.
كود:در بين عناصر غذايي پتاسيم يكي از موادي است كه چغندر به آن نياز فراوان دارد.3 كيلو گرم كود كامل (يك كيلو فسفات آمونيوم ،يك كيلو سولفات آمونيوم،يك كيلو سولفات پتاسيم )براي 10 متر مربع خاك توصيه مي گردد .كاشت چغندر بعد از كاشت سبزي هاي خانواده حبوبات نظير لوليا ، نخود سبز و باقلا محصول بهتري مي دهد.
كاشت:در ايران به صورت سنتي و دست پاش و رديفي كاشت مي گردد.فاصله رديف ها 60-50 سانتيمتر است و فاصله بين بوته حدود 20 سانتيمتر تعيين مي گردد.ميزان بذر لازم براي 10 متر مربع 20 گرم است در مناطق سردسير كاشت اين سبزي پس از بر طرف شدن سرماي بهاره است اما در مناطقي مانند خوزستان در اوايل پاييز نيز مي توان كاشت نمود.
برداشت:زمان برداشت برگها براي مصرف در خورشها مي تواند در هر موقع باشد اما در هر گياه و هر هفته بيش از يك برگ نبايد جدا گردد. برداشت ريشه ها بر حسب نياز تا اواخر اسفند و قبل از شروع فصل رشد جديد ادامه دارد.
آفات چغندر :كك چغندر قند يكي زا عوامل محدود كننده توليد انواع چغندر در واحد سطح است.برگهاي جوان در اثر تغذيه كك ها سوراخ سوراخ و غربال مانند مي شو ند. اين سوراخ ها نامنظم بوده و اطراف آنها از داخل خشكيده و قهوه اي رنگ مي شود.
روشهاي كنترل :الف:زراعي←1-كنترل علفهاي هرز مخصوصاً سلمك ،ترشك، تره تيزك 2-آبياري مرتب مزارع و ايجاد رطوبت در مزرعه شرايط را براي فعاليت آفت قدري نامساعد مي كند 3-هراكش نمودن مزرعه
ب:شيميايي←براي كنترل شيميايي اين آفت مي توان از ديپتركس 80 درصد به ميزان يك كيلو در هكتار و مالاتيون 57 درصد به مقدار 5/1 ليتر در هكتار استفاده نمود.
مگس چغندر قند:لاروهاي اين حشره داخل برگ گياهان ميزبان شده و از قسمتهاي گوشتي و سبز بين دو اپيدرم تحتاني و فوقاني برگ تغذيه مي كند بدين ترتيب ابتدا ايجاد دالان هاي ريز مي كنند كه به تدريج به هم متصل شده و در نتيجه لكه هاي سفيد بزرگي در برگها ايجاد مي گردد.قسمتهاي آلوده مانند تاول باد كرده و زرد رنگ مي شوند در نتيجه برگها خشكيده و از بين مي روند .
روشهاي كنترل: الف)بيولوژيكي:سن Lygus ragulipennis popp شكارگر تخم مگس چغندر بوده و با تغذيه از تخم هاي آفت سبب كنترل آن مي شود.
ب)زراعي:1)شخم عميق پس از برداشت محصول 2-كنترل علفهاي هرز ميزبان واسط از جمله سلمك و ترشك در بهار
ج)شيميايي :استفاده (سموم فسفره نظير مالاتيون 57 درصد و ديازينون 60 درصد به ميزان 2 ليتر در هكتار.)
