3-عوامل اجتماعی-فرهنگی موثر بر توسعه پایدار روستایی

الف)زیر ساخت ها:عوامل و زیر ساخت های اجتماعی و خدمات به عنوان شالوده ای برای اجرای برنامه های اقتصادی(تامین نیازها و بازاریابی تولیدات روستایی)را فراهم می کند.وجود سوخت و انرژی ارزان و در دسترس برای حفظ محیط زیست ضروری است چرا که فشارهای وارده بر خانوار روستایی در نتیجه عوامل طبیعی به فشار مضاعف بر طبیعت به عنوان منبع اصلی و در دسترس آنها منجر می شود.در حال حاضر عدم تامین این زیر ساخت ها بسیاری از برنامه های زیست محیطی را برای حفظ جنگل ها و مراتع مختل نموده است.وجود امکانات بهداشتی مراکز بهداشت دسترسی به آب سالم امنیت غذایی ایمنی ساختمانها تأثیر عمیقی در زندگی روستاییان می گذارد.بیمه روستاییان به عنوان فاکتور اساسی در بهبود زندگی افراد روستایی زمینه دسترسی به یک زندگی هدفمند و سالم می باشد.

4-عوامل اعتقادی:از فاکتورهای مهم و موثر بر توسعه پایدار که شاید تا به حال کمتر به آن توجه شده است،سنتها و اعتقادات روستاییان می باشد به طوری که بسیاری از فاکتورهای توسعه بطور مستقیم یا غیر مستقیم از آنها اثر می پذیرد.تقویت سنت های احترام به زیست و سازگاری با آن،مدیریت و رهبری محلی می تواند راهبردی پایدار برای پیشبرد فعالیتهای زیست محیطی باشد.

از دیگر فاکتورهای اثر پذیر می توان بحث جنسیت و اشتغال زنان در فعالیت های اجتماعی را مطرح نمود که همواره باید مورد توجه برنامه ریزان و مجریان توسعه باشد.

الف)اعتبارات و سرمایه گذاری ها:بخش روستایی به دلیل ماهیت کشاورزی و ریسک پذیری بالای آن وابستگی شدید به سرمایه گذاری های مستقیم دولت و تزریق هزینه می باشد.در حالی که سرمایه گذاری های بخش خصوصی و دولتی بیشتر به سمت مناطق صنعتی (غیر روستایی) جریان دارد و این چالشی بزرگ در بخش کشاورزی و روستایی است.

ب)بازاریابی،قیمت گذاری محصولات روستایی:

امروزه بحث واردات بی رویه کالاهای خارجی اعم از کشاورزی و غیر کشاورزی از مسائل مهم اثر گذار بر بخش روستایی است.

به دلیل عدم توانایی صنایع روستائی در رقابت با این کالاها شاهد ورشکستگی بسیاری از این صنایع (صنایع دستی)می باشیم.از طرفی به خاطر قیمت های پایین محصولات کشاورزی و روستایی،عدم دسترسی به بازارهای مناسب و ناتوانی در فعالیتهای بازاریابی ،وجود دلالان و واسطه های شهری در اقتصاد روستایی مانعی بزرگ برای گسترش و رشد اقتصاد روستایی می باشد.

ج)حمایت موسسات اعتباری از سرمایه گذاری های کلان و عدم تناسب با فعالیتهای اقتصاد خرد روستایی عاملی در کوچک ماندن بخش اقتصاد روستایی است.

د)عدم تعادل در دستیابی به فرصت های اقتصادی میان شهر و روستا به گسترش رابطه نابرابر میان دو بخش می انجامد.

ه)سیاست های نوین اقتصادی،ریشه کن کردن فقر، مدرنیزه کردن روستاها و خدمات حمایتی روستا باید مورد توجه برنامه های توسعه باشد.

تکنولوژی

اگر چه تکنولوژی می تواند در بهبود تولید،انتقال و بازاریابی ،داشت و برداشت،فرآوری و مصرف به روستاییان کمک کند با این وجود ناگزیر از یکسری از تغییر و تحولات در روستا می باشد به گونه ای که فاکتورهایی مانند اشتغال روستاییان و دانش روستاییان در ارتباط مستقیم با تکنولوژی است.بنابراین توجه به تکنولوژی و تناسب آن با مناطق روستایی از دید فرهنگی،اجتماعی و اقتصادی ضروری است و با گسترش سرمایه گذاری در صنایع اشتغال زا می توان زمینه مناسب برای نیروی کار که در نتیجه تکنولوژی از بخش کشاورزی خارج می شود را ایجاد نمود.

6-عوامل سیاسی:

خط مشی سیاسی و نقش روستایی با توجه به دسترسی کم  روستاییان به بعضی از فرصتها از جمله آموزش عالی مشاغل سیاستگذار ،عموماً بدست افراد شهری طرح ریزی می شود و تمدکز عمده مبتنی بر توسعه شهری می باشد.

از طرفی با سیستم برنامه ریزی متمرکز برنامه ریزی امور روستا نیز بدست این افراد شکل می گیرد که به دلیل عدم شناخت کافی از مناطق این برنامه ها از تناسب لازم با شرایط روستایی برخوردار نیستند.

عوامل اثر گذار سیاست بین الملل،گسترش اقتصاد جهانی، خصوصی سازی و آزاد سازی اقتصادی و اثر آنها بر جامعه روستایی است که نیازمند تحقیق گسترده و عمیق تر می باشد.

اثرات ناشی از روابط نامتوازن شهری و روستایی و بین المللی بر جوامع روستایی و شکل گیری جریانهای استعماری جدید.

روستاهای جهان سوم عموماً به دلیل نقش اندکی که در تحولات سیاسی اثر گذار دارند کمتر مورد توجه سیاست گذاران می باشند به طوری که گاه بای حفظ رضایت مناطق شهری فشار بر روستاییان مضاعف می شود به طوری که فشارهای وارده دارای تبعات منفی از جمله مهاجرت روستاییان به شهرها می باشد.

7-توسعه کشاورزی پایدار:

ضرورت توجه کشاورزی پایدار:

حفظ تنوع گونه های گیاهی،جانوری،حفاظت از منابع آب و خاک،ایجاد امنیت غذایی برای تمام نسلها،کاهش خطرات ناشی از مصرف نهاده های شیمیایی،دستیابی به تولید پایدار و بادوام کشاورزی ،استفاده بهینه از منابع محدود از جمله آب و خاک،توجه به کشاورزان خرده یا،استقلال و خودکفایی ملی و بهبود وضعیت اقتصادی.

ابعاد کشاورزی پایدار:

کاهش مصرف نهاده های شیمیایی و اثرات ناشی از مصرف آنها(اقتصادی،بهداشتی و...)

تامین غذای ملی،بهره برداری مناسب از زمین،بهبود بازاریابی (با توجه به آگاهی عمومی در زمینه کشاورزی پایدار و محصولات کشاورزی پایدار در کشورهای توسعه یافته و جدایی بازار دو نوع محصولات کشاورزی پایدار و کشاورزی...)بهبود اکوسیستم های طبیعی،جنگل،دریا و توجه به نسلهای آینده با هم کاهش زیانهای اقتصادی و امنیتی –بهداشتی ناشی از مصرف نهاده های شیمیایی است.

معیارهای فائو برای کشاورزی پایدار:

1-تامین امنیت غذایی تمامی نسلها از جنبه کمی و کیفی

2-ایجاد مشاغل دائمی ،درآمد کافی و زندگی مناسب برای شاغلین کشاورزی

3-حفظ و افزایش تولید

4-کاهش آسیب پذیری کشاورزی به عوامل طبیعی و اقتصادی

5-اشتفاده بهینه از اراضی

6-محرکها و حمایتهای اقتصادی

بحث و نتیجه گیری

با توجه به افزایش جمعیت انسان و محدود بودن منابع زمین،آب و سایر منابع طبیعی علم کشاورزی برای پاسخگویی به نیاز روزافزون به امنیت غذایی افراد و جمعیت با رشد فزاینده،نیازمند تلاش در برقراری روابط پایدار در روابط انسانها در فرایند مداخله گری در منابع طبیعی است و از تکنولوژی و روش های نوین برای بهبود کمیت و کیفیت تولیدات کشاورزی بطور گسترده استفاده نمود.

بطور کلی بحث توسعه کشاورزی پایدار یکی از اجزاء مهم توسعه پایدار است شواهد و مدارکی حاکی از اهمیت زیاد پایداری در موضوع کشاورزی و در نتیجه آن توسعه پایدار است.شواهد حاکی از آن است که :مشکل کویر زایی در ایران به حد بی سابقه ای رسیده است.ایران هم اکنون مقام دوم در فرسایش خاک را داراست.در زمینه جنگل،از 5/19 هکتار در سال 1321 امروزه به کمتر از 4/12 میلیون هکتار رسیده است(کاشانی،1380)

امروزه مشکل تهدید آلودگی آب زیر زمینی،جنگل زدایی و بیابان زایی، آلودگی هوا و گسترش بیماریهای تنفسی به طرز فجیعی افزایش یافته است.حدود34 میلیون اراضی کویری وجود دارد که سالانه یک میلیون بر آن افزوده می شود.به دلیل عدم استفاده درست از منابع آب سالانه 130 میلیارد متر مکعب آب تولیدی کشور،حدود 23 درصد یعنی 30 میلیارد متر مکعب هدر می رود.تحقیقات سازمان توسعه همکاریهای اقتصادی سازمان ملل نشان می دهد رتبه ایران در توسعه پایدار از 146 کشور جهان 132 می باشد.

آلودگی هوا در ایران 8/2 برابر استاندارد جهانی اعلام شده است،خسارت زیست محیطی 4/7 درصد تولید ناخالص ملی ایران که معادل حدود 5/8 میلیارد دلار برآورد شده است جزء خسارات زیست محیطی بوده است.استفاده از برنج تراریخته(اصلاح ژنتیکی)در ایران به عنوان یکی از چالشهای مجامع علمی به نتیجه ای نرسیده است.

بخش کشاورزی هم اکنون حدود 22 درصد اشتغال کشور را به خود اختصاص داده است و جمعیت روستایی ایران حدود 40 درصد کل جمعیت کشور را داراست و بیش از 80 درصد بهره برداریها از کشاورزی یه بخش روستایی اختصاص دارد.امروزه با شکل گیری بحث تجارت آزاد جهانی و تمایل کشور به عضویت در این سازمان بخش کشاورزی به عنوان مهمترین امید برای رقابت با سایر محصولات جهانی است و از طرفی با توجه به آگاهی فزاینده کشورها و حساسیت ها نسبت به محصولات کشاورزی با مصرف کمتر نهاده ها،برای دستیابی به این رقابت به ناچار باید در برنامه جاری و برنامه ریزی های توسعه کشاورزی بازنگری شود.بنابراین بدون توجه به کشاورزی پایدار،فکر دستیابی به توسعه پایدار و حتی حفظ میزان تولیدات در سالهای آتی خیالی بیش نیست و برنامه های توسعه ملی و منطقه ای از تحقیقات گرفته تا ترویج انتقال فناوریها و سرمایه گذاریها باید از صافی پایداری بگذرد.

پیشنهادهایی برای بهبود روند توسعه پایدار روستایی در ایران

1-اصلاح ساختار اداری (تمرکز زدایی)و زیر بنایی در روستاها.

2-اصلاح و بهبود قوانین مربوط به زمین (مالکیت،سیتمهای زمین اداری و بهره برداری از زمین).

3-تلاش در ایجاد زمینه یکپارچگی اراضی.

4-بهبود وضعیت قیمت گذاری تولیدات روستایی بخصوص محصولات کشاورزی و کوتاه کردن دست مافیای محصولات کشاورزی.

5-حمایت بیشتر دولت از بخش کشاورزی و انتقال سرمایه به سمت مناطق روستایی به صورت متعادل.

6-ایجاد زمینه سرمایه گذاری بخش کشاورزی در روستاها.

7-احیاء مناطق تفریحی و گردشگری و توسعه توریسم روستایی.

8-مشخص کردن سیاست، خط مشی و برنامه ریزی مستمر، هدفمند، مشارکتی و متناسب با وضعیت کشاورزی.

9-شکل گیری و حمایت از تشکلهای مردمی و تعاونیها بر اساس اصول واقعی تعاون و بر اساس فرهنگ ایرانی-اسلامی.

10-حمایت از تکنولوژی های مفید و متناسب و توجه به تمامی ابعاد و همچنین پیامدهای احتمالی آن و تلاش در کاهش پیامدهای نامطلوب.

11-تجدید نظر در نوع نگاه به کشاورز،کشاورزی و روستایی وتلاش در شناخت دانش بومی روستاییان به عنوان یک میراث فرهنگی.

12-گسترش واحدهای صنعتی کارآمد و پایدار.

13-تلفیق دیدگاه رشد کمی و کیفی و توجه به بعد حفاظت در برنامه ریزیهای ملی.

14-به طور قانونی و پایدار ،تعیین یک متوالی ثابت برای سیاست گذاری و برنامه ریزی و نظارت بر حسن اجرای امور توسعه و عمران و آبادانی روستاها.