Banana   موز
شما میتوانید موضوعات مورد علاقه خود را در زمینه های مختلف کشاورزی و فضای سبز در این مجله ببینید    

موز

 موز میوه ای پر و فوق العاده مقوی می باشد که علاوه بر مصرف تازه خوری مصارف صنعتی نیز نیز دارد انواع وحشی موز از زمانهای ماقبل تاریخ مورد مصرف انسان بوده است گرچه موطن اصلی آن به درستی معلوم نیست ولی آنچه مسلم است یکی از قدیمی ترین گیاهانی است که به وسیله تکثیر غیر جنسی تا به حال باقی مانده است. حکاکی هایی که از درخت موز بر روی سنگ در غارهایی در هند یافت شده ، آن را متعلق به 500 سال قبل از میلاد می دانند. امروز تمام واریته های تحت کشت در دنیا از نوعی است که از هندوستان منشأ گرفته است. میوه موز بسیار انرژی زا بوده و برای هر 100 گرم آن به طور متوسط 100کالری حرارت ایجاد می نماید. همچنین سرشار از ویتامین های A,B,C می باشد نوعی موز که میزان نشاسته آن زیاد است Plantain نام دارد که پس از پختن مصرف می شود. از پودر موز در ساختن ژله،بیسکویت،شیرینی،بستنی و نوشابه های مختلف استفاده می شود

گیاهشناسی موز:

موز گیاهی است از خانواده musaceae و از جنس musa دارای ساقه کاذب و بر حسب اینکه شکل ساقه چگونه باشد و نوع میوه غیر خوراکی و یا خوراکی باشد به سه گروه تقسیم بندی می گردد.

Physocaulis (1:

این گروه دارای پایه کرومزومی 9 می باشد و ساقه کاذب آنها مخروطی بوده و دارای میوه غیر خوراکی می باشد.

2) Rhodochlamys :

در این گروه ساقه استوانه ای و میوۀ غیره خوراکی و پایه کروموزمی 10 و تعداد بذر زیاد در میوه و میزان نشاسته زیاد می باشد.

3) Eumusa :

در این گروه ساقه کاذب استوانه ای و میوه خوراکی و پایه کروموزمی 11 می باشد که تمام موزهای قابل مصرف در این گروه قرار دارند این گروه خود به دو دسته تقسیم بندی می گردد.

الف) Plantain:

در زمان رسیدن به علت داشتن نشاسته بسیار زیاد شیرین نبوده و غیر قابل خوردن می باشد لیکن آن را به صورت پخته مصرف می نمایند.

ب) Banana:

همان موز معمولی است که در زمان رسیدن قسمت اعظم نشاسته آن تبدیل به مواد قندی قابل هضم شده و دارای گونه ی زیادی می باشد.

 

1_ Musa acuminate :

گونه ای است که دارای درشت ترین میوه از لحاظ اندازه می باشد و به نام M.sapienttum نیز نام گذاری گردیده و کشت آن بیشتر در آمریکا توسعه دارد و پاکوتاه می باشد.

2_ Musa.balbsisana :

در این گونه اندازه میوه متوسط و بیشتر در کشورهای جنوبی آسیا خصوصاً هند کشت می شود این گونه نیز پاکوتاه می باشد.

3_ Musa cavendishi:

از ارقام پاکوتاه و تحت کشت موز است که در جنوب شرقی چین و جزایر مالایا و کشورهای جنوبی آمریکا کشت می شود.

میوه موز به صورت پارتنوکارپی رشد می نماید تمام ارقام خوراکی تریپلوئید می باشند و فاقد بذر هستند در راویته های seeded یا بذر دار که دیپلوئید می باشند تعداد زیادی بذر در داخل میوه در کنار هم قرار گرفته اند و در لابلای آنها نشلسته وجود دارد و انواع میوه های غیر خوراکی هستند.بعضی از ارقام موز دیپلوئید می باشند تولید میوه های بدون بذر لیکن بسیار ریز نموده اند: که کیفیت میوۀ آنها بسیار پایین است.

ارقام تریپلوئید معمولاً سریع الرشد و دارای میوه های درشتی هستند. در این ارقام تعداد بسیار کمی از گلهای ماده قابلیت بارور شدن دارند و اکثر تخمکها عقیم می باشند.

ولی دانه گرده معمولاً بارور می باشند.

 

مشخصات گیاه موز:

موز گیاه علفی چند ساله می باشد که شامل یک ریزوم زیرزمینی است و برگهای نواز جوانه انتها رویی ریزوم سرچشمه گرفته و انتهای دمبرگهای بلند تشکل یک ساقه بلند را می دهند. ارتفاع میاه موز بر حسب واریته از 10 – 2 متر متغیر است.پهنگ برگ خیلی بزرگ و در بعضی از کولیتوراها به چندین متر مربع می رسد.که در مقابله با بادهای تند پاره می گردند و میزان فتوسنتز آنها کاهش می یابد معولاً در برگ های سالم زمانی که تابش نور آفتاب زیاد است دو نیمه پهنگ برگ از وسط به پایین می افتند که این امر عکس العمل گیاه به جهت از دست دادن آب کمتر می باشد انتهای ناودانی شکل دمبرگها که بر روی یکدیگر قرار دارند میگیرند ساقه دروغی را تشکیل می دهند جوانترین برگ موز درون ساقه دروغین می باشد جوانه انتهای موز که در بخش بالایی ریزوم درون ساقه دروغین قرار دارد تحت تحت شرایطی از جمله سن گیاه و تعداد برگهای تولید شده و اندازه ریزوم تبدیل به گل می شود بعد از تخصصی شدن جوانه انتهائی برای تولید گل ساقه اصلی که حامل گل آذین می باشد.و درون ساقه دروغین بدون هیچ گونه علامتی رشد می نماید لیکن یک تا دوهفته قبل از ظاهر شدن گل آذین در قسمت انتهائی و گلوگاه موز کمی متورم شده و بعد از آن گل آذین ظاهر می شود و به دنبال آن گل های باز شده،میوه ها رشد نموده و پس می نماید و در صورت نگهداری بر روی درخت میوه به صورت آردی می شود پوست آن ترک می خورد و میزان نشاسته بالا باقی می ماند.

رسیدن میوه موز از مرکز شروع و به طرف خارج ادامه می یابد اسید غالب در موز اسید مالیک می باشد.در زمان رسیدگی موز دو مرحله پیک کلیما کتریک میوه موز تنها چند روز باقی می ماند.میوه موز به صورت سبز بالغ چیده شده و در انبارها نگهداری می شود و به هنگام ارسال به بازارها جهت سبززدائی میوه از محلول اتفان یا گازاتیلن و یا سنگ کاربیت استفاده می نمایند.اتیلن به میزان100PPM در دمای 16 سانتی گراد در رطوبت نسبی 75 تا 85 درصد رسیدگی موز شروع می گردد. موزهایی که قطری بیش از 3 سانتی متر دارند و یا گوشه های مثلثی روی پوست تبدیل به دایره ای شده باشد و یا خالهای قهوه ای ریز بر روی پوست پدید آید سرعت رسیدگی را در موز نشان می دهد. در زمان رسیدگی سیاه شدن دم میوه و جدا شدن میوه از قسمت دم امری عادی می باشد. موز را می توان در دمای 13 درجه سانتی گراد در انبار نگهداری نمود. کاهش میزان اتیلن درون انبار را می توان توسط گاز ازن و یا پرمنگنات پتاسیم کاهش داد. در دمای پایین تر از 10 درجه سانتی گراد میوه موز دچار سرما زدگی می شود و میوه های سرما زده هرگز به حالت طبیعی نمی رسند.

 

شرایط آب و هوایی و خاک مناسب جهت کاشت موز:

موز نسبت به دمای پایین حساس بوده و دمای 2 تا 3 درجه ی سانی گرا برای گیاه موز مضر است و اگر مدت مواجه شدن گیاه با این دما از چند ساعت تجاوز نماید امکان از بین رفتن گیاه وجود دارد. بهترین دما برای موز کاری محلی است که دما در طول سال از 15 درجه سانتی گراد کمتر و از 40 درجه سانتی گراد بیشتر نباشد. گرچه ممکن است گیاه موز تا صفر درجه سانتی گراد را تحمل نماید ولی میوه آن در زیر 10 درجه نامرغوب خواهد بود.

درخت موز به آب زیادی احتیاج دارد و در جاههای که میزان بارندگی بیش از 1250 میلی متر بایراکنش مناسب باشد می توان به صورت دیم کاشت. رطوبت نسبی می بایست در مناطق کاشت بالاتر از 60% باشد. موز در سال بین 250 تا 300 میلی متر نیاز آبی دارد. و این نیاز در مناطق خشک و رطوبت کمتر از 35% بیشتر می باشد.

بهترین خاک جهت کاشت موز خاک شنی لومی بازه کش مناسب می باشد خاک می بایست از عمق و مواد غذایی کافی برخوردار باشد. در غیر این صورت تعداد پا جوشها و مقدار محصول و کیفیت محصول کاهش می یابد.PH مناسب جهت رشد خوب موز 6.5 تا 7.5 می باشد و نسبت به شوری آب و خاک حساس می باشد.

ازدیاد موز:

میوه موز فاقد بذر بوده و از بذر میوه های بذر دار تنها جهت اصلاح نباتات استفاده می شود تکثیر موز به وسیله ی جدا نمودن پاجوشها و یا تقسیم ریزوم انجام می گیرد.

پاجوش پس از آنکه به حدود 80 تا 100 سانتی متر رسید از گیاه مادری جدا کرده و در مزرعه می کارند. بهترین زمان این کار پس از اتمام دوره سرما می باشد.قبل و یا بعد از جدا نمودن پاجوش بایستی تعدادی از برگ های آنرا جهت جلوگیری از نتیجه تبخیر کاهش داد.

در جاهایی که خاک کم عمق باشد فاصله کاشت را 3 تا 4 متر در نظر می گیرند و هر سال دو پاجوش جانشین را باید نگاه داشت و بقیه را حذف نمود.

اطراف مزرعه موز را جهت جلوگیری از خسارت باد می بایست نسبت به ایجاد باد شکن اقدام کرد. باد به سرعت 60 کیلو متر در ساعت خسارت زیادی به مزرعه موز وارد می آورد و در صورت 80 تا 100 کیلومتر باعث از بین رفتن کامل گیاه می گردد.

در تکثیر به وسیله ی ریزوم، ریزوم ها را به قطعاتی که حداقل دارای دو جوانه بوده و وزنی حدود 2 تا 3 کیلو گرم داشته باشد تقسیم نموده و در عمق 30 سانتی متر خاک به فاصله 3 تا 4 متر می کارند. ریزوم ها پس از 24 تا 30 ماه می توانند محصول دهند.

 

هرس موز:

تنظیم نمودن تعداد پاجوش ها در کنار گیاه مادری که تعداد آنها بسته به نوع خاک، حاصلخیزی، عمق خاک و شرایط آب و هوایی محل متغیر می نماید را هرس موز گویند. حذف پاجوش های اضافی با جدا نمودن آنها از گیاه مادری و یا ریختن چند قطره نفت یا گازوئیل بر روی نقطه ی رویش آنها انجام داد.

در زمان جدا نمودن پاجوش ها نیز حذف برگ های اضافی می تواند در کم نمودن سطح تبخیر کمک نماید. پس از ظهور گل آذین و تشکیل میوه های پارتینوکارپ از گلهای ماده و باز شدن پوشش گلهای دو جنسی و گلهای نر می بایست انتهای گلهای ماده را قطع نمود تا میزان مواد غذایی اضافی جهت درشت نمودن میوه ها مصرف گردد و بر کیفیت میوه بیفزاید.

 

ارقام تجارتی موز:

1)واریته گروس میشل                                                                      gross michel

بوته این واریته ساقه بلند و طویل دارد. مبدأ آن جامائیکا و مهمترین و بازار پسندترین واریته می باشد. در هند غربی و بسیاری از کشورهای جهان تحت کشت می باشد.

قرار گرفتن میوه بر روی خوشه بسیار منظم است. میوه ها درشت، خوش طعم و دارای قابلیت حمل و نقل بالا می باشند.  

2) واریته کاوندیش                                                                                   Cavendish

این واریته بومی چین، برزیل، اقیانوسیه و سیلان می باشد. بوته های این نوع کوتاه و کلفت (120 تا 180 سانتی متر) میوه های کوتاه، پوست نازک و ظریف و نرم تر گروس میشل و شیرین و قابلیت حمل و نقل ضعیف می باشد.نسبت به سرما حساس تر از گروس میشل می باشد.

3) کاوندیش پاکوتاه                                                                              dwarfcoendish

کاوندیش پاکوتاه ساقه ای کوتاه تر و کلفت تر از کاوندیش داشته و مقاومت آن به باد و شرایط نامناسب بیشتر از واریته های دیگر است.

4) واریته سیب یا اپل                                                                    apple                      

این واریته دارای میوه های است که در زمان رسیدگی بوی مطبوع سیب را دارند.

5) واریته شصت عروس                                                          lady finger                  

میوه در این واریته طمع مطبوع و نسبتاً کوچک می باشد.

6) واریته رد                                                                                      red or red fig رنگ گوشت میوه در این واریته قرمز می باشد، میوه ها کوتاه و کلفت با مزه وطعم مخصوص و خوب می باشد poovan , venkadak , kunnan واریته های دیگری می باشند.

اکثریت واریته های اهلی موز تریپلوئید 3n = 33 و میوه ها به طور پارتینوکار تشکیل می گردند.

در موزهای وحشی دیپلوئید تعداد بذر در میوه بین 50 تا 100 و گاهی تا 300 بذر به قطر حدود 5mm وجود دارد.

 

مواد غذائی مورد نیاز درخت موز :

پتاسیم در طعم موز اهمیت فوق العاده ای دارد . میزان برداشت گیاه از خاک نسبت به ازت و فسفر فوق العاده زیاد است.P=1    K=22    N=4.7     .

در حالیکه موز به پتاس نیاز فراوان دارد به کمبود فسفر حساس نیست . به همین جهت رشد موز در زمین های آهکی نسبتاً زیاد می باشد . با توجه به مصرف زیاد پتاسیم توصیه می شود محل کاشت موز را هر چند یکبار خصوصاًدر زمین های آهکی تعویض کنند تا به اصطلاح زمین خسته نشود .

کود مورد نیاز هر گیاه در طی سال 250 گرم .(N) ازت خالص به همراه 250 گرم پتاس خالص می باشد. گرچه از طریق آنالیز برگ ها می توان به کمبود های گیاه پی برد لیکن در شرایط عادی و زمین هایی که PH بالاتر از 7 دارند حدود نیم تن کود شیمیایی در هکتار که 46% آن به صورت سولفات آمونیم می باشد.

مصرف کود حیوانی به میزان 15 تن در هکتار نیز می تواند باعث بهبود حاصلخیزی خاک و افزایش محصول گردد .

نوشته شده توسط س. ب. حسینی در ساعت 16:31 | لینک  |