لکه موجی

لکه موجی هر جا گوجه فرنگی کاشته می شود، رخ می دهد و در انگلستان، هندوستان، استرالیا، و ایالات متحده ویرانگر است. این بیماری در اقلیمهای مرطوب یا اقلیم های نیمه خشکی که شبنم های مکرّر رطوبت کافی را برای توسعه ی بیماری فراهم می سازند رخ می دهد.

در ایالات متحد، لکه موجی در ایالت های انگلند، جنوب شرقی، میانی آتلانتیک ومرکزی خسارت می زند، اما در ایالت های ساحلی اقیانوس آرام اهمیت اندک می یابد، می تواند سبب تلفات شدید گیاه شود، عدم کنترل بیماری ممکن است باعث ریزش شدید برگ و در نهایت کاهش تعداد و اندازه ی میوه ها شود.

علائم

لکه موجی روی برگ، ساقه و میوه ی گیاه گوجه فرنگی اتفاق می افتد و می تواند در تمام مراحل رشد گیاه موجب خسارت شدید شود. این بیماری ابتدا در مزرعه به شکل لکه های کوچکی به رنگ قهوه ای مایل به سیاه روی برگ های پیر مشاهده می شود (شکل A 15). بافت اطراف لکه ممکن است زرد شود و هنگامی که تعداد لکه های ایجاد شده زیاد باشد ممکن است تمام برگ زرد شود. لکه ها به سرعت بزرگ می شوند و با گذشت زمان به قطر mm6 یا بیشتر می رسند، حلقه های هم مرکز را هم می توان در قسمتی از لکه که مایل به قهوه ای تیره اتس تشخیص داد (شکلB 15)

در مواردی، هنگامی که یک لکه روی یکی از رگبرگ های اصلی برگ قرار دارد، بخش دورتر از لکه به زودی می میرد و قهوه ای می شود. در اواخر فصل، لکه ها بی شمار می شوند و تحت شرایط مساعد برای توسعه بیماری، گیاهانی که تحت تأثیر قرار گرفته اند دچار ریزش برگ می شوند و میوه ها درمعرض آفتاب سوختگی قرار می گیرند.

لکه های روی ساقه ی گیاهچه ها کوچک، تیره، و نسبتاً فرو رفته هستند. این لکه ها بزرگ می شوند وتشکیل لکه های گرد یا کشیده با حلقه های هم مرکز مشخص و مراکز روشن می دهند.

(شکل C 15). اگر گیاهچه هایی که ساقه ی آنها آلوده شده در مزرعه استقرار یابند، این لکه ها به  بزرگ شدن در سطح زمین ادامه می دهند و گیاهان را احاطه می کنند. این گیاهان اغلب می میرند و اگر هم زنده بمانند رشد و محصولشان کاهش می یابد. این مرحله از بیماری اغلب پوسیدگی طوقه نامیده می شود.

میوه ها اغلب از طریق کاسه ی گل یا نقطه اتصال به ساقه، درمرحله ی سبز یا رسیده بودن، آلوده می شوند. لکه های میوه ها اندازه ی قابل ملاحظه ای پیدا می کنند و گاهی تمام میوه را در بر می گیرند و معمولاً دارای حلقه های هم مرکز هستند (شکل D 15). بخش های بیمار چرم مانند به نظر می رسند و ممکن است با توده ی مخمل مانندِ اسپورهای سیاه پوشیده شوند. میوه های آلوده اغلب می افتند و تلفات میوه های نارس ممکن است 50% -30 باشد.

عامل بیماری

Alternaria solani (EII.& Mart.) l.R.Jones & Grout

عامل لکه موجی است. میسلیوم دارای دیواره ی عرضی و منشعب است و با گذشت زمان تیره می شو د . کنیدیوم ها (m    296-120 × 20-12) نوک تیز، خار مانند و تیره اند و به طور منفرد یا در زنجیره های دوتایی (در کشت خالص) ایجاد می شوند. کنیدیوم ها از جوانه ی حاصل از یاخته انتهایی کنیدیوفور به وجود می آیند. این قارچ در محیطهای مصنوعی به آسانی رشد می کند و معمولاً مقدار زیادی رنگ دانه ی زرد فام تا قرمز فام، که در سراسر سوبستر انتشار می یابد، تولید می کند. این قارچ درکشت خالص، باروری بسیار پراکنده ای دارد اما با قرار دادن کشت ها در معرض نور مهتابی می توان اسپورزایی فراوانی را تحریک کرد.

چرخه بیماری و اپیدمی شناسی

A. solani در فاصله بین کشت ها روی بقایای گیاهی آلوده در خاک و روی بذر به سر می برد و در مناطق معتدل می تواند از فصلی به فصل دیگر روی بوته های خودروی گوجه فرنگی و سایرمیزبان های خانوداه ی سولاناسه،از جمله سیب زمینی L) Silanum tuberosum

)، بادمجان(S. melongena L.)، گزنه اسبی(S. carolinese L.) ، و

تاج ریزی سیاه (S. nigrum L.) به سر بَرَد.

آلودگی اولیه اغلب به وسیله ی قارچ درخاک ایجاد می شود و در طی دوره های هوای معتدل

(C 20-24 درجه) و بارانی اتفاق می افتد، هر چند در اقلیم های گرم، این بیماری ممکن است در دماهای بالاتر، فعال باشد. کنیدیوم ها طی 2 ساعت در آب در دمای 60 درجه سانتیگراد تا 37 درجه سانتی گراد و درمدت 45-35 دقیقه در دمای بهینه ی 30-28 درجه سانتی گراد جوانه می زنند. این قارچ مستقیماً از طریق کوتیکول یا از راه لکه ها وارد می شود. لکه ها در شرایط مساعد در مدت 2 یا سه روز قابل مشاهده اند. کنیدیوم ها موقعی که قطر لکه ی برگی حدود mm3 است، تشکیل می شو ند. شبنم زیاد یا بارشهای مکرّر برای اسپورزایی فراوان ضروری است. کنیدیوم ها به وسیله ی باد انتشار می یابند.

حاصلخیزی زیاد خاک، شدت لکه موجی را کاهش می دهد. معمولاً ابتدا برگ های پیر و بعد برگ های جوان، وقتی به بلوغ فیزیولوژیکی معینی رسیدند، تحت تأثیر قرار می گیرند.

کنترل

از ارقام مقاوم یا متحمل استفاده کنید. گیاهان بیمار را در مزرعه باقی نگذارید. دائم با قارچ کش ها سمپاشی کنید. از تناوب های زراعی بلند مدت استفاده کنید، گیاهان هرز و بوته های خودروی گوجه فرنگی را ریشه کن کنید، کود مناسب بدهید، و رشد گیاهان را قوی نگه دارید. از بذر عاری از پاتوژن استفاده کنید. خاکِ بستر بذر را با بخار یا سموم تدخینی، ضد عفونی کنید، یا از ترکیبات خاک مصنوعی عاری از پاتوژن استفاده کنید.

نویسنده:ز رحمان پور