چغندر قند با نام علمي Beta vulgaris گياهي است علفي ، دولپه و دوساله كه از خانواده اسفناج (Chenopodiaceae) است و داراي گل هاي سبز رنگ ، كامل ،‌منظم و بدون گلبرگ مي باشد.

اين گياه دو ساله است و سال اول رشد رويشي داشته كه در طي رشد رويشي فاقد ساقه بوده و به صورت مجموعه اي از برگ هاي بزرگ افقي(برگ هاي مسن) تا عمودي(برگ هاي جوان) مشاهده مي شود.طول دوره رشد چغندر قند براي توليد قند 6 تا 9 ماه مي باشد.چغندر قند داراي ريشه غده اي بوده و در خاك هاي نفوذ پذير رشد بيشتري دارد.محصول زراعي چغندر قند ريشه بزرگ و آبدار است كه شامل 3 قسمت مي باشد :

 _ تاج يا طوقه (Crown) : قسمت بالايي ضخيم شده محور زير لپه است و برگ ها از آن منشا مي گيرند كه 5-4 درصد وزن گياه تازه را شامل شده و صاف و سبز رنگ است.

 _ گردن (Neck) : اين قسمت قطور ترين نقطه ريشه بوده و از رشد محور زير لپه به وجود مي آيد و در زير تاج قرار دارد.

 _ غده يا ريشه (Root) : در اين قسمت ذخيره قند انجام گرفته و به ريشه مستقيم و كم قطري منتهي مي شود.

اين گياه در سال دوم توليد ساقه هوايي ، بذر و گل مي كند.دوره سرما باعث توليد ساقه گل دهنده شده كه تحت عنوان Bolting ناميده مي شود.براي عمل Bolting دماي حدود 4 درجه سانتيگراد براي مدت زمان حدود دو هفته نياز است.

برگ ها در چغندر قند به صورت يك مارپيچ تنگ و به هم فشرده از مركز طوقه منشا مي گيرند.به طوريكه برگ هاي قديمي تر در خارج و برگ هاي جوان تر در داخل قرار دارند.از زمان ظهور گياهچه در سطح خاك به فاصله هر 5 تا 7 روز يك جفت برگ افزوده مي شود و از مرحله 6 برگي به بعد به فاصله هر سه روز يك برگ توليد مي شود.عمر متوسط هر برگ 20 تا 25 روز است.به طور كلي اين گياه در طول زندگي بين 70 تا 100 برگ توليد مي كند و هر عاملي كه باعث ريزش برگ ها شود(بيماري ها و كمبود مواد غذايي)عملكرد چغندر قند را كاهش مي دهد.

چقندر قند گياهي دگر گشن است كه گل هاي آن به كمك باد و حشرات گرده افشاني مي شود.در سال دوم چغندر قند ابتدا برگ ها به صورت رزت(همانند سال اول)روي تاج ريشه ظاهر مي شوند و پس از حدود 6 هفته رشد برگ هاي تازه تشكيل شده به طور فزاينده اي كم شده و سپس ساقه گلدهنده نمو پيدا مي كند.گل آذين چغندر به صورت چندين گل مجتمع است.پس از گرده افشاني ديواره تخمدان ها (بين 7-5 گل)از پايه به هم جوش مي خورند و يك ميوه مجتمع را تشكيل مي دهند و در پايان يك توده بذري به نام Seed ball توليد مي كنند.

نياز هاي اكولوژيكي                                                             

_ نور : با افزايش سطح برگ در چغندر قند كه جذب بيشتر تشعشع دريافت شده را بهمراه خواهد داشت شاهد افزايش وزن ريشه ها خواهيم بود.وجود روزهاي آفتابي با شدت نور زياد در اواخر تابستان و اوايل پاييز موجب افزايش ذخيره قند و بالا رفتن ارزش چغندر قند مي شود.

_ حرارت : چغندر قند گياهي است كه به آب و هواي معتدل سازگاري دارد لذا در مراحل مختلف رشد به ويژه در هنگام ذخيره ساكارز به گرماي شديد حساس است.حداقل دما جهت جوانه زني بذر آن 5-4 درجه و مناسب ترين دما جهت جوانه زني حدود 16 درجه است اما بيشترين سرعت جوانه زني در دماي 28 درجه سانتيگراد اتفاق مي افتد.

_ رطوبت : بذر چغندر قند در رطوبتي معادل 31 درصد وزن خود شروع به جوانه زني مي كند اما جوانه زني مطلوب در رطوبتي معادل 120 درصد وزن بذر صورت مي گيرد.

_ خاك : مناسب ترين خاك براي توليد موفق اين محصول خاك هايي با بافت لومي يا شني لومي است زيرا در اين نوع بافت محدوديتي از نظر حجيم شدن غده ها بر گياه اعمال نمي شود.Ph خاك 6 تا 7.5 را مي پسندد.شوري خاك در دماي بالا (35-25) اثرات نا مطلوبي در امر جوانه زني چغندر قند ايجاد مي كند.

عمليات كاشت:

عمليات آماده كردن زمين براي چغندر قند مانند ساير گياهان وجيني است.اگر چغندر قند در بهار كاشته شود ، در پاييز سال قبل يك شخم عميق زده و به آن كود حيواني اضافه و با خاك مخلوط مي كنند.

مهم ترين مساله در كاشت بذر تاريخ كاشت مي باشد.چغندر قند گياهي است كه بذر آن در درجه حرارت 10-5 جوانه مي زند بنابراين بذر آن معمولا در اولين روزهاي بالاتر از 5 درجه سانتيگراد كاشته شده و در آخرين روزهاي بالاتر از 5 درجه سانتيگراد برداشت مي شود..براي كاشت بذر پلي جرم اين گياه معمولا از ماشين يا رديف كار استفاده مي شود.فاصله رديف ها حدود 60 سانتيمتر و فاصله بين بذر روي رديف ها حدود 3-2 سانتيمتر و عمق كاشت نيز حدود3-2 سانتيمتر در نظر مي گيرند.

عمليات داشت :

_‌آبياري : بهترين روش آبياري در زراعت اين گياه آبياري نشتي است.نكته قابل توجه در آبياري اين است كه ميزان آب مورد نياز در مرحله رشد اوليه كه همزمان با اواسط بهار و كمي تبخير و تعرق است كم مي باشد اما به مرور زمان افزايش مي يابد.

_ سله شكني : كه هم باعث شكسته شدن سله خاك و هم از بين رفتن علف هاي هرز شده و عملكرد را بالا مي برد.

_ تنك كردن : اگر براي كشت چغندر قند از بذر پلي جرم استفاده شود ،‌تنك كردن امري ضروري است.در غير اين صورت گياهچه هاي مجاور يكديگر در جذب آب و مواد غذايي و نور با يكديگر رقابت كرده و ريشه تشكيل نخواهد شد.

_ كود دهي : براي توليد يك تن چغندر قند ، 4.5-4 كيلوگرم نيتروژن خالص ، 4-3.5 كيلوگرم فسفر خالص و 6-5 كيلوگرم پتاسيم خالص مورد نياز است.

_ وجين كردن : وجين علف هاي هرز بايد در مراحل اوليه رشد گياه انجام گيرد.

برداشت چغندر قند :

وقتي هوا شروع به سرد شدن مي كند برگ هاي بالايي چغندر قند شروع به زرد شدن مي كنند.ابتدا برگ هاي كناري و سپس برگ هاي مياني زرد مي شوند.در اين موقع عيار قند ريشه چغندر قند حداكثر بوده و مي توان به برداشت اقدام نمود.

آفات:

_كرم برگ خوار چغندر قند(كارادرينا)

_ شب پره زمستاني (اگروتيس)  

_ سر خوطومي چغندر قند (آفت خال سياه) كه حشره كامل به برگ و لارو آن به ريشه حمله مي كند

_ مگش چغندر قند كه پارانشيم بين دو غشاء برگ را از بين مي برد.

_ زنجره ،‌نماتد و بيد چغندر قند كه به حاشيه برگ و دمبرگ حمله مي كند.

بيما ري ها:

_ سوختگي ريشه

_ ويروس موزاييك

_ زردي چغندر