زیتون

درخت مبارک زیتون که خداوند بخشنده از آن بعنوان یکی از نعمتهای خود برای بشر یاد می کند دوست دیرآشنای منطقه غرب زاگرس می باشد.با اینکه سابقه شناسایی،تربیت،و کشت آن در فغلات ایران بسیار کهن است،لیکن مردم این سرزمین به غیر از چند منطقه محدود آن را خوب نمی شناسند و از منافع سرشار آن غافلند.در گذشته نیز توجه چندانی به این محصول پر ارزش نشده است چرا که این درخت موارد استفاده و کاربردهای زیادی دارد.

درخت زیتون بدلیل داشتن ظاهری زیبا،خوشرنگ،خوش فرم و همیشه سبز بودن جنبه تزئینی داشته و در باغات،پارکها،محوطه های باز،محوطه و صحن منازل،ادارات و اماکن مقدسه کشت می شود.همچنین بدلیل داشتن ریشه های عمیق،عمر زیاد،ارتفاع محدود،مقاومت در برابر گرد وخاک،دود و آلودگی هوا بعنوان درختان تزئینی و سایه دار در معابر عمومی، پیاده روها،خیابانها،میادین،بلوارها و بزرگراهها کشت می گردد و به دلیل داشتن مقاومت در برابر جریان باد و طوفان،بعنوان پرچین حصار و کمربند در اطاف تأسیسات اداری و اقتصادی می توان کشت نمود.

به منظور حفاظت خاک و کنترل فرسایش آبی یا بادی بر روی زمینهای شیبدار با شیبی بیش از 12 درصد،همچنین تراسهاهای جانبی رودخانه ها،حاشیه جاده ها و حریم جنگلها و زمینهای زراعتی از درختان زیتون استفاده می نمایند.

چوب درخت زیتون مرغوب،خوش نقش،خوشرنگ و جلاپذیر بوده و دارای الیاف فشرده و همگن می باشد و به خوبی رنده می شود و در صنعت خراطی و تهیه و ساخت اشیاء و وسایل تزئینی و روکشها گرانقیمت کاربرد دارد.همچنین زغال و هیزم آن مرغوب،بادوام و از راندمان حرارتی بالایی برخوردار می باشد.

برای مدتی رشد آنها متوقف شده باشد ظاهر می شوند دوره گلدهی این گیاه در بهار بمدت 26 تا 35 روز است.

در هر گل آزین گلهای دو جنسی و گلهای نر وجود دارد.گلهای دو جنسی خود عقیم هستند و کار گرده افشانی بوسیله حشرات صورت می گیرد و بطور معمول درصد کمی از گلها تبدیل به میوه می شوند با این حال به دلیل رشد زیاد تحت شرایط اقلیمی مناسب گاهی تا 500 کیلو محصول از هر درخت بدست می آید.میوه لیچی بصورت تازه و خشک قابل مصرف است و سرشار از قند و اسیدهای آلی است.

از میوه های رسیده گیاه،روغن زیتون استخراج می نمایند که عمده ترین نوع مصرف زیتون تهیه و استفاده از روغن آن می باشد.روغن زیتون طی سه مرحله در اثر فشار و به کمک حرارت آب جوش یا بدون آن استخراج می شود.روغن مرحله اول بصورت پخته در طبخ غذا مصرف می شود.روغن مرحله دوم نیز خوراکی است ولی ارزش و کیفیت آن تمراتب کمتر از مرحله اول است و بیشتر ارزش دارویی دارد.روغن مرحله سوم تلخ و سمی است و ارزش خوراکی ندارد وعمدتا در صنعت صابون سازی مورد استفاده قرار می گیرد.پس از پایان روغن کشی از تفاله های باقیمانده بعنوان خوراک دام،کود و سوخت استفاده می شود.

روغن زیتون بصورت مایع است و در هر شرایط تا 220 درجه سانتیگراد نیز حالت فیزیکی و خواص خود را حفظ می نماید.طبق عقیده کارشناسان تغذیه،روغن زیتون بدون شک از بهترین شرایط برای تغذیه انسان برخوردار است.این روغن از اسیدهای چرب اشباع نشده تشکیل شده که سریع الهضم بوده و مصرف آن آثار سویی را در بر ندارد و علاوه بر ارزش غذایی خاصیت دارویی نیز دارد و می تواند در درمان یبوست های حاد و انسداد روده،درمان و رفع سنگهای صفراوی،درمان قولنج کلیوی،رفع سرفه های خشک،درمان بیماری نرمی استخوان و کم خونی در کودکان،جلوگیری از ریزش مو و رفع شوره سر تسکین درهای رماتیسمی،عضلانی،استخوانی و بخصوص میگرن موثر واقع شود.

امروزه اکثریت باغات زیتون در نواحی مدیترانه قرار داشته و 98 درصد از کل تولید زیتون در جهان به این ناحیه اختصاص دارد.در قاره آسیا باغات زیتون در کشورهای ایران،عراق،چین و هندوستان وجود دارد.در حال حاضر کشور اسپانیا اولین تولید کننده زیتون و کشورهای پرتقال،تونس،فرانسه،مراکش،الجزایر،سوریه، یوگسلاوی،آمریکا،مصر،فلسطین اشغالی و آرژانتین در رده های بعدی قرار دارند.

از پوست درخت زیتون نوعی ماده قندی تراوش می کند که در مقابل هوا تدریجا سفت می شود.این ماده که به مان معروف است همانند شیر خشت،ترنجبین و گزانگبین ممصرف خوراکی و دارویی دارد.از جوشانده برگ درختان زیتون عصاره ای بدست می آوردند که محتوی ترکیبات آلی گوناگونی بوده و بصورت قطره خوراکی برای کنترل فشار خون و قند خون استفاده می نمایند.

عمر درخت زیتون زیاد و به چند قرن می رسد و حیات نسبتا جاودانه دارد.از نظر اقتصادی این درخت،حداقل 50 سال محصول می دهد که در شرایط مناسب باردهی آن تا چند قرن ادامه خواهد یافت.گزارش کارشناسان سازمان خواربار جهانی حاکیست که نهالهای 6 ساله زیتون واریته آربکونیا در فلسطین اشغالی بطور متوسط چهل کیلوگرم محصول می دهند که در شرایط خوب و با آبیاری کافی محصول آنها به یکصد کیلوگرم نیز رسیده است.از میوه های سبز و نارس گیاه و همچنین از میوه های رسیده و گوشتالود درخت زیتون جهت تهیه زیتون شوز یا کنسرو زیتون استفاده می کنند که همراه غذا یا بعنوان چاشنی مصرف می شود و دارای ترکیبات معدنی و آلی و ویتامینهای مختلف و کالری فراوان است.

کاشت زیتون در عرضهای 20 تا 45 درجه شمالی و جنوبی نسبت به خط استوا امکانپذیر است ولی تولید تجاری آن در عرضهای 30 تا 45 درجه شمالی و جنوبی در جاهایی که زمستان سخت وجود ندارد،صورت می گیرد.

منابع:

1-     جزوه ی درسی دکتر گریگوریان

2-     کشاورزی گیاهان گرمسیری  و نیم گرمسیری – احمد شفیعی

3-crc handbook of fruit set & development shaul p.monselise2000

تحقیق از میلاد جهان پناه