انواع چمن ها باهيا گرس Bahia Grass

بنت گرس كپه اي Colonia Bent Grass

بنت گرس خزنده Creeping Bent Grass

برمودا گرس معمولي Common Bermuda Grass

برمودا گرس هيبريد Hybrid Bermuda Grass

كنتاكي بلو گرس Kentucky Blue Grass

بلو گرس ساقه خشن Rough-Stalk Blue Grass

سنتي پد گرس Centipede Grass

چوينگ فستوكا Cheving Fescue

فستوكاي قرمز خزنده Creeping Red Fescue

فستوكاي خشن Hard Fescue

فستوكاي بلند Tall Fescue

راي گرس يكساله Annual Rye Grass

راي گرس چند ساله Perennial Rye Grass

زويسيا گرس Zoysia Grass

بهترين گزينه ها :

از چمن هاي فصل گرم مناسب براي پوشش زمين هاي ورزشي ، برموداگرس و زويسيا و از چمن هاي فصل سرد مناسب براي اين منظور راي گرس و فستوكاي بلند را مي توان ذكر كرد .

·  برمودا گرس شايد سازگارترين چمن در زمين هاي ورزشي باشد . از آن براي زمين هاي بيس بال و زمين هاي گلف و فوتبال استفاده مي شود . مقاوم به خشكي ، آفات و بيماري ها و محكم و قوي بوده و داراي ريشه هاي عميق است. عيب عمدة آن ، مقاومت كم به سايه است .

·  زويسيا انتخابي بهتر از برمودا گرس براي زمين هاي سايه دار مي باشد . يك چمن كه گرما دوست بوده و داراي بافت ريز و متراكم مي باشد و مقاوم به خشكي است . پاخوري آن تقريباً مثل برمودا گرس است اما در نواحي با آب و هواي خنك پاييزه ، زودتر قهوه اي مي شود .

·  راي گرس چند ساله چمني فصل سرد است و در ضمن يك انتخاب خوب براي موارد تفريحي مي باشد . قابليت پاخوري عالي و مقاومت به ساية متوسط دارد .

·  فستوكاي بلند چمني فصل سرد است كه در تمام طول سال سبز مي ماند و سطح نسبتاً سفت و محكمي دارد و مقاومت متوسط به سايه دارد . توسعة اخير ارقام جديدتر و غير كپه اي با مقاومت به خشكي بيشتر از انواع قديمي ، آن را يك سطح بسيار مطلوب براي زمين هاي ورزشي كرده است .

گياهشناسي ( بوتانيك ) چمن

چمن گياهي است تك لپه اي ( مونو كوتيلدون ) از تيره يا خانواده گندميان ( گرامينه اي ) و يا پوآسه ها بوده و جزو نباتات دايمي يك يا چند ساله محسوب مي شود اين گياه انتشار جهاني داشته و تحت شرايط آب و هوايي گوناگون ، از نواحي استوايي تا نواحي قطبي مي رويد .

برگهاي چمن معمولاً باريك و بلند بوده و قاعده برگ ها ، ساقه را كه اغلب بين گره ها توخالي است مانند غلافي در بر مي گيرد . چمن ها معمولاً توليد ريوزم و استولون مي نمايند كه باعث انتشار آنها شده و به گسترش آنها كمك مي كند و نهايتاً اينكه توده هاي متراكم چمني ايجاد مي نمايند . چمن ها مانند بسياي از گرامينه ها ، توليد گل و نهايتاً تشكيل بذر مي دهند .

روش هاي كاشت

با توجه به گونه چمن ، محل كاشت ، كيفيت محل و مدت زمان لازم تا بلوغ چمن گوناگون خواهد بود :

1- روش كاشت بذر چمن : كه فعلاً در كشور ما مرسوم است و به دو شكل كلي كشت پاييزه و كشت بهاره صورت مي پذيرد . البته بسته به اينكه هدف از حرارت مطلوب در فصول مختلف سال عمليات كاشت صورت مي گيرد .

2- استفاده از « چمن آماده » : در اين روش معمولاً چمن به شكل رل آماده شده و با توجه به مزيتهايي كه داراست در مواردي به ساير روشها ترجيح داده مي شود .

3- كاشت كپه اي : كه بدليل نتيجه دهي در طول زمان طولاني هيچ گونه كاربردي در كشور ندارد . در اين روش با توجه به پايين بودن عملكرد ، چمن كاشت شده كارايي لازم را نداشته و مقرون به صرفه نيز نمي باشد .

4- استفاده از قطعات ريزوم و استولون در چمن كاري: روش فوق نيز متاسفانه در كشور ما بكار نمي رود .

البته ذكر اين نكته ضروري است كه از روش هاي مختلف كاشت چمن ، روش كاشت بذر مرسوم ترين و ارزانترين شيوه محسوب مي شود .

زمان چمن كاري

بهترين درجه حرارت براي رشد سريع چمن در محيط هاي گرمسيري 25 تا 28 درجه سانتيگراد است براي اينگونه چمن ها اواخر بهار و پيش از شروع تابستان خواهد بود و در اين حالت چمن فرصت كافي براي رشد را پيش از فرا رسيدن فصل سرما ، داشته و كاملاً رشد خواهد كرد ( دستيابي به حداقل سه چين چمن در مرحله رشد ) چمن هاي سرد سيري را هر گاه در سرماي زمستان و يا گرماي تابستان بكار برند قبل از اينكه بتوانند ريشه شان را درخاك تثبيت نمايند ، يا نابود مي شوند يا به خواب مي روند .

البته لازم به ذكر است كه براي كاشت بايد روزهايي كه باد نمي وزد اقدام به كاشت نمود . چرا كه در اثر وزش بايد عمليات بذر پاشي با مشكل مواجه شده و چون بذور چمن ، وزن كمي دارند قبل از استقرار در زمين بوسيله باد حركت داده شده و نهايتاً به كيفيت كار ، از نظر اينكه در آينده پوشش يكدست و يكنواخت داشته باشيم لطمه وارد مي شود .

همچنين اگر بذر چمن قبل از جوانه زدن يك دورة سرما را پشت سر بگذارد در خصوصيات فيزيولوژيكي گياه تأثير بسزايي دارد . مي تواند گياه را نسبت به شرايط مختلف محيطي مثل شدت نور ، دما و خشكي و كم آبي ، سرما و انواع بيماريها و آفات مقاوم كند و مهمتر اينكه بر روي خصوصيات پنچه زني گياه كه از صفات خوب و مثبت چمن ( بدليل رشد و توسعه افقي چمن در بستر و ايجاد رويش متراكم و پر پشت ) محسوب مي شود ، تأثي قابل توجهي مي گذارد .

بنابراين كشت پاييزه در موارد خاصي با هدف دستيابي به چمني با تمام خصوصيات مثبت آن و نيز بسته به نوع كاربرد و نحوه بهره برداري چمن ( در زمين فوتبال ) اهميت ويژه پيدا كرده و ميزان موفقيت عمليات را در نيل به طول دورة عمر بالاي چمن افزون مي كند . پس كاشت پاييزه چمن به دليل مزيت هاي ذكر شده بر كاشت بهاره ارجحيت دارد .

علف هاي هرز چمن بر دو نوع مي باشند:

1- گياهان هرزي که يک ساله بوده و اگر از دانه بستن آن ها جلوگيري مي شد از بين مي رفتند. چيدن مکرر چمن ها از دانه بستن علف هاي مزبور جلوگيري مي نمود.

2-  نباتات هرز دائمي بر دو نوع بودند:

- نباتاتي با ريشه هاي عمقي مانند گل قاصد که حتماً بايد با دست کنده مي شدند و يا به وسيلة مواد شيميايي از بين مي رفتند.

- نوع ديگر، داراي ريشه هاي افشان بودند(مانند مينا چمني) که با آن ها با علف کش هاي انتخابي مبارزه مي نموديم.

اما بعضي از گياهان خانوادة گرامينه از گياهان هرز محسوب مي شدند و آن ها را با چاقو ريشه کن مي نموديم و يا چمن ها را کوتاه چين مي کرديم تا مرکز نموي اين گياهان قطع شده و از بين مي رفتند.

در کل در برنامة مسؤلين در نظر گرفته شده بود که علف هاي هرز موجود در چمن و پارک ها و فضاهاي سبز منطقه قبل از به گل نشستن از زمين خارج و ريشه کن شوند. زيرا پس از گل و تخم بستن، تخم هاي رسيده مجدداً پراکنده شده و آلودگي مجدد را پديد مي آوردند.

عمده ترين بيماري چمن نوعي قارچ به نام زنگ است که معمولاً در روزهاي گرم تابستان و هنگامي که رطوبت خاک زياد است بروز مي نمايد، بيماري مزبور موجب مي شود چمن قطعه قطعه به رنگ زرد در آمده و سوخته جلوه نمايد، همچنين برخي از بيماري هاي قارچي خاکزي در اثر رطوبت زياد خاک، آبياري زياده از حد، يا فقدان زه کشي موجب پوسيدگي و زردي و خشکيدگي چمن مي گردند. براي مبارزه با زنگ چمن از علف کش زينب استفاده مي شود که خوشبختانه به علت رسيدگي و تدبير صحيح مسؤلين، گياهان و چمن هاي منطقه دچار هيچ بيماري و مشکلي نمي باشند.

  نويسنده :زهرا حيدري طهراني

منابع :    چمن و كاربرد آن در فضاي سبز ( تأليف : مهندس مسعود توراني ناطور )

چمن ها، كاشت و نگهدار ي براي داشتن فرشي سبز و زيبا ( تأليف: ميشل باوكر ، ترجمه: مهندس داوود نادري– دكتر محسن كافي