کشاورزی

مقدمه:

کشاورزی به  معنی تولید مواد غذایی و کالا از راه زراعت و جنگل داری و دامداری است. کشاورزی همان چیزی است که به ظهور تمدن منجر شد. مطالعه کشاورزی به نام علم کشاورزی شناخته می شود.

کشاورزی شامل طیف وسیعی از تخصص ها و فنون، از جمله راه هایی برای گسترش زمین های مناسب برای زراعت گیاه، حفر کانال ها و فرم های مختلف ابیاری می باشد.

زراعت مدرن، اصلاح نباتات، سموم، دفع افات و کود و پیشرفت های تکنولنوژیک به شدت باعث افزایش بازده محصول می شود ولی باید در نظر داشت که این محاسن در کنار عیوبی چون اسیب گسترده زیست محیطی و اثرات منفی سلامت انسان حاصل می شود.

محصولات کشاورزی را می توان  به صورت عمده به غذا، الیاف، سوخت، مواد اولیه، دارو و زینت الات تقسیم نمود.     

غذا ها عبارت از: غلات، سبزیجات، میوه ها و گوشت. الیاف عبارت اند از: پنبه، پشم، کنف، ابریشم و کتان مواد خام مانند چوب

مخدره عبارت اند از: تنباکو، الکل، تریاک، کوکائین. از دیگر مواد مفید توسط گیاهان، از زرین می توان نام برد. سوخت های زیستی شامل: متان از زیست توده ها، اتانول و بیودیزل.

از انجا که قدمت کشاورزی به 10،000سال پیش باز می گردد دارای گستره وسیعی در سراسر جهان می باشد.

عملیات مختلف در کشاورزی از قبیل ابیاری، تناوب زراعی، کود ها و سموم دفع افات مدتها پیش توسعه داده شده بود، اما گام های بزرگ در قرن گذشته برداشته شد.

در جوامع اولیه افرادی که تولید کشاورزی انها بیش از نیاز خانواده شان بود قادر بودند تا افراد دیگر را به طرف خود جذب نمایند. برخی از تاریخ دانان بر این عقیده اند که توسط کشاورزی باعث به وجود امدن تمدن ها گردید.

فرایند های تولید شامل 4 مرحله است:

- خاکورزی:عمل شخم خاک را برای اماده سازی کاشت و یا برای اختلاط مواد مغذی و یا برای کنترل افات انجام می دهند.

بهره وری توسط افزون کود شیمیایی و کنترل علفهای هرز افزایش میابد و خاک را بیشتر مستعد فرسایش، تجزیه مواد الی ازاد، دی اسید کربن، کاهش فراوانی و تنوع موجودات زنده می کند.

- مبارزه با افات: شامل مدیریت علفهای هرز، حشرات و بیماری می شود.

برای این کار از روش های شیمیایی (حشره کش)، بیولوژیکی(کنترل بیولوژیکی)، مکانیکی(کشت) و روش های فرهنگی استفاده می شود. روش های فرهنگی شامل تناوب کشت، وجین، پوشش محصولات زراعی، به زراعی، کمپوست، پیشگیری مقاومت می باشد. روشهای غیر شیمیایی و پیشگیری بهتر است به این دلیل که باعث کاهش محصول نمی گردد و روشهای پیشگیرانه است و روش شیمیایی تنها زمانی توصیه می شود که راه دیگری باقی نمانده باشد.

مدیریت:شامل هر دو منبع ورودی های مواد مغذی هم برای تولید محصولات زراعی و هم دام است و همچنین شامل روش استفاده از کود تولید شده توسط دام است.

ورودی ها می تواند شامل، عناصر شیمیایی ، کودهای آلی ، کود سبز، کمپوست و مواد معدنی باشد .

همچنین تناوب یا دوره آیش را باید در مدیریت در نظر گرفت .

مدیریت آب در دنیا اینکه آب باران کافیست یا نیاز به منابع دیگری هم هست بسته به منطقه متفاوت است .

در دنیای امروز با نگرانیهای موجود و کمبود منابع نیاز است تا کشاورزی را به سوی کشاورزی پایدار (مثلا کشاورزی ارگانیک) یا کشاورزی فشرده (مثلا صنعتی یا تجاری ) پیش ببریم تا بتوانیم نیاز ها را در آینده برطرف کنیم .

هر نظام کشاورزی بر اساس یک ایدئولوژی و هدف خاصی مطرح گردیده است که در جای خود دارای ارزش و اعتبار خاصی است .

اما گاهی شیوه های افراطی و یک جانبه نگرانه باعث عدم پیشرفت و تکامل آنها گردیده است و بر اشکالات آنها سرپوش نهاده است .

از انجایی که کشاورزی پایدار شکل کامل شده ای از نظام های کشاورزی پیش از خود می باشد لذا ، انواع نظام های کشاورزی را مرور خواهیم کرد .

انواع نظام های کشاورزی

کشاورزی فشرده :

کشاورزی فشرده به طور گسترده برای ترسیم کشاورزی معاصر آمریکا استفاده شده است. به نظر لوراند (1996) در این نوع کشاورزی، یا مزرعه یک بنگاه اقتصادی است که هدف آن به حداکثر رساندن سود کوتاه مدت مبنی بر کارایی ترین استفاده از منابع و بیشینه سازی کارآیی کار و تکنولوژی می باشد و در آن :

- زمین یک منبع نسبتا نامحدود از منابع قابل بهره برداری است .

- مزرعه اغلب به عنوان یک ماشین یا کارخانه دیده می شود .

- تاثیرات عوامل جوی به وسیله تکنولوژی برطرف شده است .

- حیوانات و انسان فقط در زمینه جریان پولی دیده می شوند .

- نوآوری عموما مورد جستجو هستند و ارزشیابی براساس میزان مهم در ایجاد ارزش افزوده می باشد .

- تنوع زیستی به صورت اقتصادی و متناقص با کارایی دیده می شود .

به این صورت ، این روش اختلاف زیادی با کشاورزی سنتی دارد. این کشاورزی مبتنی بر توسعه رشد و غلبه بر طبیعت است .

مسائل مربوط به سرمایه گذاری ، وام و سود دهی در مورد عملیات فعلی کشاورزی انگیزه تمایل به سمت نظام های پایدارتر را کاهش داده است .

کشاورزی تجاری با خود تکنولوژی ها ، یدگاه های جهانی و انتظارات اجتماعی را همراه دارد که مانع از ازادی عمل کشاورزان برای تغییر روش های خود میشوند.به طور خلاصه ،کشاورزی متعارف نوعی کشاورزی است که بر پایه تمرکز سرمایه واحد های بزرگ تولید،مکانیزاسیون در حد بالا،تولید تک محصولی و استفاده بیش از حد از کود های شیمیایی،علف کش ها و افت کش های شیمیایی وتولید فشرده محصولات دامی استوار است.

کشاورزی پایدار:

کشاورزی به صورت پایدار به معنای کشت گیاهان زراعی و دا مداری به طریقی که سه هدف را همزمان تامین مینماید.

1.سود اقتصادی

2.دارای فواید اجتماعی برای خانواده کشاورز و جامعه

3.حفاظت محیط زیست

هدف کلی مدیریت تمام سیستم در کشاورزی پایدار سلامت دائمی زمین و مردم میباشد.به جای برنامه ریزی کوتاه مدت برای رفع مشکلات میبایستی راه حل های بلند مدت را جست وجو نمود.کشاورزی پایدار از مجموعه اصول فکری یا مجموعه محدود عملیات فراتر است.قابلیت پایداری در کشاورزی را میتوان مشاهده و مورد سنجش قرار دارد.

کشاورزی ارگانیک:

کشاورزی ارگانیک را میتوان به عنوان نوعی کشاورزی تعریف نمود که هدف ان ایجاد سیستم های تولیدی کشاورزی یکپارچه نظام یافته و انسانی است که تضادی با منافع اکولوژیکی و اقتصادی ندارد.

به نقل از لوراند کشاورزی ارگانیک حیات را به عنوان یک اکوسیستم زنده می شناسند که در آن :

- طبیعت روی زمین ، یک اکوسیستم زنده است اگرچه ذاتا ماده می باشد .

- مواد بر اساس استفاده متعادل اکولوژیکی ، مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد .

- مزرعه به عنوان یک جزء یکپارچه از اکوسیستم بزرگتر دیده می شود .

- سیستم ارگانیک به پیچیدگی اکو سیستم تاکید دارد .

در این نوع کشاورزی درجه اطمینان نسبت به منابع تجدید شدنی مورد بهره برداری توسط بخش کشاورزی به حدی است که امکان و توان تولید مقادیر قابل قبولی از محصولات زراعی و دامی و مواد غذایی مورد نیاز انسان و همچنین شرایطی از قبیل مصونیت در برابر آفات و بیماری ها برای گیاهان و دام ها فراهم می آید .

بنابراین ، هدف پایداری در بطن مفهوم کشاورزی ارگانیک نهفته است و یکی از عوامل اصلی تعیین کننده در پذیرش یا اعمال روشهای تولیدی ویژه است .

عامل اصلی که موجب تمایز کشاورزی ارگانیک از سایر روشهای کشاورزی پایدار می شود وجود استانداردهای مدونی است که برای تعیین ضابطه دقیق تفاوت بین سیستم کشاورزی ارگانیک وسایر سیستم های زراعی به ویژه در رابطه با اهداف بازاریابی به کار می رود .

کشاورزی ارگانیک بخشی از کشاورزی پایدار است که بیشتر به ابعاد اکولوژیکی ان تاکید می کند .

ویزگی های عمده کشاورزی ارگانیک عبارتند از :

- حفظ حاصلخیزی خاک در دراز مدت از طریق نگهداری مقدار مواد آلی آن در حد مطلوب و بهبود فعالیت بیولوژیک خاک و استفاده از روش های مکانیکی .

- اعمال روشهای جامع مدیریت دام با توجه کامل به سازگاری های تکاملی آنها و نیاز های رفتاری و تامین نیازهای دام از لحاظ نوع تغذیه ، محل اسکان ف وضعیت بهداشتی ، زاد و ولد وپرورش نوزدان .

- تهیه مواد غذایی مورد نیاز زراعی از طریق استفاده از منابع غذای غیر محلول که توسط فعالیت میکروارگانیسمی خاک در دسترس گیاه قرار دارد .

- خودکفا بودن خاک از نظر ازت از طریق استفاده از بقولات و تثبیت بیولوژیکی ازت و بازیافت موثر مواد آلی از جمله بقایای گیاهان زراعی و ضایعات دامی .

- کنترل علف های هرز ، بیماری ها و آفات با تاکید براستفاده از روشهایی چون تناوب زراعی ، بکارگیری دشمنان طبیعی ، تنوع کودهای آلی ، واریته های مقاوم و زودرس ، مداخله بیولوژیکی و شیمیایی

کشاورزی پایدار کم نهاده (LISA) :

یکی از اصلاحاتی که با کشاورزی پایدار مترادف در نظر گرفته می شود ، کشاورزی پایدار کم نهاده است .

نظام های کشاورزی پایدار کم نهاده در پی آن هستند که هر زمانی که امکان داشته باشد ، استفاده از نهاده های خارجی تولید مانند کودها و آفت کش ها را به حد اقل برسانند .

هزینه های تولید را کاهش دهند ، از آلودگی آب های سطحی و زیرزمینی اجتناب کنند و بقایای افت کش ها رادر مواد غذایی کاهش دهند ، خطر کلی که زارع با آن مواجهه است را پایین بیاورند و سود اوری کوتاه مدت و دراز مدت مزرعه را افزایش دهند .

همچنین اظهار می درند که دلیل دیگر تمرکز بر نظام های زراعی کم نهاده آن است که اکثر نظام های پر نهاده دیر یا زود با شکست مواجه می شوند . زیرا در دراز مدت به لحاظ اقتصادی و اکولوژیکی پایدار نیستند .

باز گشت به کشاورزی کم نهاده چه از نظر اقتصادی و چه از نظر انسانی واقع گرایانه نیست ، زیرا منجر به کاهش تولید مواد غذایی و افزایش قیمت آنها می گردد .

ادامه کشاورزی کم نهاده چه از نظر اقتصادی و چه از نظر انسانی واقع گرایانه نیست ، زیرا منجر به کاهش تولید مواد غذایی و افزایش قیمت انها می گردد .

ادامه کشاورزی کم نهاده که مشخصه کشور های جهان سوم است ، فقط باعث تداوم دور باطل نهاده کم ، عملکرد کم که کشاورز معیشتی از ان خلاصی ندارد ، خواهد شد .

کشاورزی آلترناتیو :

سیستم های کشاورزی آلترناتیو به صورت زیر تعریف می شود :

هدف این سیستم تولید مواد غذایی با کیفیت بالا ، هزینه معقول با استفاده حداقل از سوخت فسیلی و سایر منابع کمیاب ، کاهش فرسایش و تخریب خاک ، کاهش و به حداقل رساندن اثرات محیطی مورد استفاده قرار می گیرد و برای رسیدن به این اهداف به روش های معمولی طبیعی برای کنترل بیماریها ، حشرات ، آفات و استفاده کافی از منابع مواد غذایی گیاهی و موادارگانیک استفاده می شود .

این تعریف اختلاف بسیار کمی با کشاورزی پایدار دارد. انتخاب لغت آلترناتیو احتمالابر این تاکید دارد که این نوع کشاورزی می تواند تولید غذا و اهداف کشاورزی را تامین می نماید و در عین حال از مشکلات کشاورزی متعارف در تخریب منابع طبیعی و محیط زیست اجتناب نماید . کشاورزی پایدار نیز مانند کشاورزی آلترناتیو به صورت یک اصطلاح جامع و کلی مورد استفاده قرار می گیرد .

انجمن ملی پژوهش آمریکا (1989) کشاورزی آلترناتیو را هر نوع سیستم تولید فیبر و غذا می داند که اهداف زیر را به صورت سیستمی تامین می نماید :

- تلفیق بیشتر فرایندهای طبیعی مانند چرخه های مواد ، تثبیت نیتروژن ، شکارگرهای مرتبط با فرایند های تولید کشاورزی

- کاهش در مصرف نهاده های خارج از مزرعه .

- استفاده تولیدی بیشتر از ظرفیت ژنتیکی و بیولوژیکی گونه های گیاهی و حیوانی .

- بهبود ارتباط بین الگوها ی کاشت و پتانسیل تولیدی و محدودیت های فیزیکی زمین های کشاورزی برای اطمینان از پایداری بلند مدت سطوح تولید جاری .

- سودآوری و تولید کافی با تاکید بر بهبود مدیریت مزرعه و حفاظت از منابع بیولوژیکی و منابع آب و خاک .

کشاورزی بیودینامیک :

یک سیستم کشاورزی زنده ، پویا و پیچیده می باشد که در ان :

- زمین یک موجود زنده در یک جهان زنده پنداشته می شود که با یک ماتریس روحی – فیزیکی مشخص می شود .

به عبارت دیگر ، زمین یا کشاورزی دارای دو بعد روحی و مادی می باشد .

- اجرام حاملان نیروهایی هستند که زندگی را منجر می شوند .

- ریتم های سماوی مستقیما بر زندگی زمینی تاثیر می گذارند . روش های کشت ، زمان کشت یا سایر عملیات کشاورزی از گذر ماهها یا وقوع پدیده ها یا ریتم های آسمانی تبعیت می کند .

- مزرعه یک فردیت روحی دینامیک و زنده می باشد .

- در عمل یک تمرکز قوی بر تعادل تنوع زیستی و مصونیت حیوانات و نباتات وجود دارد .

کشاورزی سنتی :

کشاورزی سنتی اصطلاحی است که حتی امروزه در مورد کشورهای در حال توسعه و برای کشاورزی در دوره های اولیه به کار برده می شود .

این نوع کشاورزی از یک فرهنگ تا فرهنگ دیگر از یک ناحیه تا ناحیه دیگر بعضی از اوقات از قبیله هی به قبیله دیگر تفاوت دارد .کشاورزی سنتی اغلب بر اساس الگ.های رایج به کشاورزی می پردازند .

کاشت،داشت وبرداشت انها بر پایه کارهای مرسوم که به وسیله والدین و اجداد که در عرف انها تلفیق شده انجام میشود.نواوری ها به طور مداوم سود طلب نبوده ونوعا میزان پذیرش انها کند میباشد وتنوع زیستی جزئی از اعمال سنتی ها استکه ریشه در نیاز کشاورزان به خود کفایی با امکان تنوع بیشتر دارد.

این کشاورزی مبتنی بر تأمین نیاز های روزمره کشاورز است وباعث کاهش انرژی و منابعی میشودکه در غیر این صورت میتوانست در دراز مدت قابل دسترسی باشد. دراین حالت نقش دولت توسعه نیافته بر ثبات میباشد وفقط نیازهایی که در قدرت هستند،تأمین میشود.

مقایسه نظام های کشاورزی معیشتی،تجاری و پایدار

مقایسه مدل های صنعتی بیولوژیکی کشاورزی

گردآوری کننده: جمیله خسروانی

 منابع:

http://fa.wikipedia.org

http://epa.gov epa.gov

http://organicconssumers.org

http://irdic.ir/news/1387/07/22/12825.aspx