شپشک نرم تن قهوه ای مرکبات 

مقدمه:این آفت انتشار جهانی دارد و در سرتاسرمناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر مشاهده می شود شپشک نرم تن قهوه ای به دامنه وسیعی از گیاهان مختلف ائم از درختان و درختچه های زینتی ،میوه و غیر مثمر حمله می کند 

نحوه خسارت:خسارت مستقیم این حشره ناشی از تغذیه آن از گیاه میزبان است. خسارت غیر مستقیم به صورت رشد قارچ مولد دوده بر روی عسلک تولید شده توسط حشره می باشد. شپشک نرم تن قهوه ای مانند سایر شپشک های این خانواده از آوند آبکش گیاهان میزبان روی ساقه ها ،برگ ها و سر شاخه های سبز و جوان تغذیه می کند.خسارت ناشی از تغذیه یک شپشک به تنهایی بسار ناچیز است.اما زمانی که جمعیت بزرگی از این حشره روی گیاه وجود داشته باشند،زردی ،تغییر شکل،کاهش اندازه میوه و تحلیل قوای گیاه حادث می شود. مانند سایر حشرات نرم تن از قبیل شته ها ،زنجرک ها و شپشک های آردآلود ،شپشک ها نیز عسلک تولید می کنند.این ترشحات آبکی و شیرین به وسیله برخی حشرات دیگرنظیرزنبورها و مورچه ها مورد استفاده قرار می گیرند و در مقابل آنها نیز از این حشرات در برابر دشمنان احتمالی حمایت و حفاظت می کنند.عسلک محیط مناسبی برای رشد قارچ مولد دوده به نام کپک دودی فراهم می کندکه مخر بترین تاثیر شپشک روی گیاه میزبان محسوب می شود.کپک دودی برگها را سیاه می کند،فعالیت فتو سنتز و توان گیاه را کاهش میدهدو به همین ترتیب سبب نا مطلوب شدن شکل ظاهری گیاه میزبان می شود.وقتی که این قارچ سیاه رنگ روی میوه گسترش می یابد،ارزش بازار پسندی آن به شدت کاهش پیدا میکند.زیرا شستشوی این قارچ از روی میوه ها بسیار مشکل است.بروز آلودگی به این حشره و تجمع آن روی درختان مرکبات در قسمت های پایینی درخت نزدیک سطح زمین،بیشتر می باشد.

 زیست شناسی:بدن شپشک نرم تن قهوه ای از نمای خارجی معمو لا مسطح و کمی گنبدی شکل ،به رنگ قهوه ای ،سیاه یا لکه لکه می باشد.شپشکهای نرم تن در دوره بلوغ پاها و شاخک های خود را حفظ می کنند.ماده های جوان در ابتدا بدون حرکتند،اما مدت کوتاهی پس از شروع به تغذیه ،ممکن است حرکت و جابجایی اندکی داشته باشند.حشرات ماده همیشه بدون بالنداما نرها یا یک جفت بال دارند یا اینکه اصلا فاقد بال هستند.اگر چه ماده ها تخم تولید می کنند،اما این تخم ها در داخل بدن انها درون محفظه ای به نام اتاقک نوزاد نگهداری می شوند.در مناطق باآب و هوای گرم و همچنین در داخل گلخانه ها ،این حشره دارای نسل های متوالی در تمام طول سال است.شپشک نرم تن قهوه ای اساسابدون جفت گیری و به صورت بکرزایی به تولید مثل و بچه زایی می پردازد.البته ممکن است تولید مثل جنسی نیز در برخی شرایط وجود داشته باشد،اما حشرات نر بسیار به ندرت یافت می شوند. اگر چه شپشک نرم تن قهوه ای دارای رشد کندی است ،اما آنها با تولید تعداد بسیار زیادی نوزاداین کندی را جبران می کنند.

تخم ها:شپشکهای نرم تن قهوه ای تخم ـزنده زا هستند.به این ترتیب که آنها لاروهای کوچکی که از تخمهای موجود در بدن حشره ماده تفریخ شده اند را  تولید می کنند.حشره ماده طی یک دوره ۶۵-۳۰روزه،هر روز به میزان ۱۹-۵عد دتخم تولید می کند.لذا هر حشره ماده می تواند بین ۲۵۰-۸۰عدد تخم بگذارد.

پوره ها:پورهای جوان در داخل بدن ماده بال متولد می شوندو در درون محفظه نوزادچند ساعتی باقی می مانند.پوره های سن اول مرحله پراکنش آفت هستندکه با حرکاتی شبیه خزیدن پراکنده می شوند.این پوره ها تا زمانی که بتوانندمکانی مناسب جهت تغذیه روی گیاه پیدا کنند به حرکت و جستجوی خود ادامه می دهند.این حرکت پوره ها بسیار کند و آرام است و معمولا در همان نزدیکی حشره ماده متوقف می شوند.پراکنش حشره ماده به وسیله باد در این مرحله صورت می گیرد.میزان مرگ و میر حشره در این مرحله بسته به نوع گیاه میزبان و درصد رطوبت نسبی محیط حدود ۸۰درصد می باشد.چند روز پس از ساکن شدن پوره سن اول ،تغییر جلد و تشکیل پوره های نسل دوم اتفاق می افتد.قبل از رسیدن دوره بلوغ،شپشک های نرم تن ۳ بار تغیر جلد داده و ۳ سن پورگی را پشت سر می گذارند.سنین دوم و سوم پورگی از روی اندازه بدن آنها تشخیص داده میشوند.در شرایط اب و هوایی خنک پوره ها طی ۲ ماه به حشره بالغ تبدیل می شوند.

حشرات بالغ:ماده های بالغ به واسطه داشتن محفظه نوزادی بزرگ که حاوی تخم های سفید رنگ یا لاروهای سن اول می باشند،مشخص می شوند.شکل کلی بدن بیضوی (تخم مرغی)،متقارن ،گنبدی یا کاو شکل می باشند.این حشرات به رنگ قهوه ای متمایل به زرد کمرنگ تا سبز و خالدار همراه با لکه های قهوه ای نامنظم هستند.رنگ کلی بدن با افزایش سن حشره تیره تر می شود .در شرایط آب وهوایی گرم،ممکن است ماده ها۱۲۵-۹۰روز زنده بمانند.

مبارزه:جمعیت شپشک نرم تن قهوه ای بطور عادی تحت کنترل دشمنان طبیعی قرار دارد.بیش از ۳۰ گونه دشمن طبیعی برای این حشره از سراسر جهان شناسایی و گزارش شده اندکه عمد تا از مگس ها و زنبور ها هستند.از مهم ترین شکارچی های این حشره نیز  می توان به کفشدوزک ها و بالتوریها اشاره کرد.از آنجا که کنترل پایدار جمعیت این حشره منوط به حفظ و حمایت از این دشمنان طبیعی می باشدلذا در انتخاب روش های مختلف مبارزه با این آفت باید به گونه ای با دقت عمل شود که حد اقل اثرات سوء متوجه دشمنان طبیعی شود.دستیابی به این مهم مستلزم انجام تحقیقات وسیع در این ارتباط می باشند.اما در صورت افزایش جمعیت حشره و گسترش خسارت آن می توان از روغن های حشره کش نظیر ولک به غلظت ۵/۱-۱درصد پس از برداشت محصول برای محلول پاشی درختان استفاده نمود.تعیین زمان دقیق روغن پاشی که مصادف با ظهور حداکثر جمعیت پوره های سن یک در ابتدای فصل می باشد،نیازمند انجام بررسی های دقیق بیولوژیک حشره است.

منبع:نشریه ترویجی(پیمان نامور،عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی جیرفت و  کهنوج)

نویسنده:زری سیدی