بیماریهای متداول چمن

1.  لکه برگی: بیماری است که از اسفندماه تا آخر آذر ماه امکان شیوع دارد. علامت مشخصه آن لکه های مدور و کشیده ای بر روی برگ است . این لکه ها در مرکز قهوه ای رنگ بوده و در حاشیه ها از سیاه تا بنفش تغییر رنگ دارند . مناسب ترین شرایط برای شیوع این بیماری هوای خنک 10 -21.1 درجه سانتیگراد و شرایط مرطوب است . برای کاهش احتمال شیوع این بیماری باید از میزان سایه در صورت امکان کم کرده ، تهویه خاک و زهکش را افزایش دهیم و در ارتفاع توصیه شده چمن را سرزنی کنیم . برای مبارزه شیمیایی از کاپتان و مانکوزب استفاده می شود .

2.   لکه فوزاریومی: دوره احتمال شیوع این بیماری از شهریور تا خرداد می باشد. در صورت توسعه این بیماری زیر پوشش برف به آن بیماری کپک برف صورتی نیز اطلاق می شود . محدوده لکه ای که در سطح چمنزار ایجاد می شود بین 2.5 – 20 سانتیمتر است . مناطق آفتابگیر ، تهویه مناسب و زهکش خاک از شیوع آن ممانعت می کند . همچنبن بایستی از کاربرد بیش از حد کود نیتروژندار در پاببز خودداری نمود . مبارزه شیمیایی با این بیماری به وسیله قارچکش هایی چون بنومیل ، مانکوزب ، تیابندازول انجام می شود.

3.   بلایت فوزاریومی: این بیماری با توسعه یافتن یک لکه سبز کم رنگ به ابعاد 20- 1 سانتیمتر آغاز می شود وسپس به قرمز مایل به قهوه ای تغییر رنگ می دهد . گاهی اطراف آن حلقه ای از چمن های مرده مشاهده می شود .شرایط اقلیمی مناسب این بیماری هوای گرم و خشک و بادی است. این بیماری بیشتر در مناطقی که با تنش آب مواجهند شیوع دار. برای پیشگیری از بروز آن می توان از کوددهی سنگین پرهیز نمود. آبیاری مناسب و چیدن توصیه شده را مد نظر قرار داد. بهترین شیوه آبیاری در دوره کمبود آب آبیاری مکرر و سبک است. بهتر است شب قبل چمنزار را آبیاری نمود و با قارچکش تمام سطح چمنزار را خیس کنید .

4.   لکه دلار Dollar spot: بیشترین زمان شیوع آن از اوایل خرداد ماه تا آذر ماه است. این یک بیماری متداول بوده که به تعداد زیادی از انواع چمن ها حمله می کند. اما حساسترین انواع چمن ها به آن چمن چایر و چمن آروا می باشد. این بیماری نقاط کوچکی را در سطح چمن از بین می برد اما در برخی موارد این لکه ها بهم پیوسته و بزرگتر می شوند. قطر لکه های اولیه از 30-7.5 سانتیمتر است. شرایط مناسب اقلیمی برای این بیماری هوای معتدل ، زطوبت زیاد و توده پیزور می باشد. چمن هایی که با کمبود کود مواجهند مستعد این بیماری خواهند بود. برای پیشگیری می توان کود نیتروژندار را اضافه نمود و تا حد امکان از تجمع توده پیزور جلوگیری کرده و در صورت لزوم آبیاری عمیق را فراموش نکرد. کنترل شیمیایی این بیماری توسط بنومیل و تیابندازول امکان پذیرست .

5.   لکه قهوه ای: زمان شیوع این بیماری بیشتر از اوایل تیر تا اوایل شهریور است. برای تشخیص این بیماری مشاهده لکه های بزرگ و در اشکال مدورو نا منظم که در برخی موارد قطر آنها به بیش از 1 متر نیز می رسد ، کافی است. رنگ این لکه ها از قهوه ای تا خاکستری متغیر است که در حاشیه ها چنین به نظر می رسد که چمن در شرایط غرقاب به سر می برد . به طور معمول برگ ها وساقه ها مورد هجوم این قارچ هستند. دمای بالای 35- 23.8 درجه سانتیگراد ، تجمع توده لایه پیزور ، رطوبت زیاد ، رشد آبکی وبیش از حد سبزینه ای در اثر کوددهی بیش از حد و مرطوب بودن زمین بهترین محیط را برای شیوع آن ایجاد می کنند. برای پیشگیری از این بیماری بایستی از کود نیتروژنه اضافی پرهیز نمود ضمن کاهش شرایط سایه نسبت به آبیاری عمیق در شرایط مورد لزوم اقدام شود. برای مبارزه شیمیایی قارچکش های بنومیل و تیوفونات مناسبند .

6.   بیماری لکه روغنی: عامل آن پیتیوم بوده و بیشتر در چمننزار های تازه کشت شده بروز می کند. البته یکی از بیماری های متداول در صورت فراهم بودن شرایط مناسب نیز می باشد. زمان ظهور آن اوایل تیر تا شهریور است. محدوده آلوده می تواند از چند سانتیمتر تا یک متر را در بر گیرد. برای مشاهده آن می توان در اوایل صبح که هنوز روی سطح چمن شبنم قابل رؤیت است یا در دوره مرطوب آب و هوایی اقدام نمود. محدوده آلوده به این قارچ به صورت غلافها و برگهایی که سیاه شده اند و پوششی از قارچ به رنگ خاکستری روی آن را فرا گرفته مشخص می شود. هوای خشک این بیماری را متوقف می کند. شرایط مناسب بروز آن دمای بالا ورطوبت بالا است. برای پیشگیری بایستی در هوای گرم از آبیاری اضافی  پرهیز نموده کود اضافی نیز بیفزاییم. همچنین در صورت اضطرار اقدام به کشت دیرهنگام در فصل پاییز نمود. با مشاهده اولین علایم بیماری باید از قارچکش هایی نظیر مانکوزب و تیرام استفاده کرد.

7.   مرگ گیاهچه: در این بیماری گیاهچه ها به طور کامل رشد نکرده و بلا فاصله پس از جوانه زدن و بیرون آمدن از خاک دچار مرگ و نا بودی می شود. آبیاری بیش از حد به ویژه در خاکهای سنگین تشدید کننده این بیماری است. در صورت استفاده از روش کاشت چمن به طریق دستک کاری وچمن تیل این بیماری بروز نمی کند . برای پیش گیری بهتر است ph در حد خنثی باشد و زهکش مناسب وآبیاری به قاعده مؤثرند. از لحاظ کنترل شیمیایی بهتر است از بذوری استفاده کرد که قبلا با قارچ کش هایی نظیر کاپتان و تیرام پوشش داده شده اند.

8.   سفیدک پودری: علامت این بیماری به صورت غبار سفیدرنگ تا خاکستری روشن برای برگ ها قابل مشاهده است . برگ های پایینی گاهی بطور کا مل پوشیده می شوند. بطور معمول خطر جدی محسوب نشده اما احتمال دارد به طور شدید گیاه را مبتلا نماید. بیشتر در محل های پر سا یه شیوع دارد خودداری شود. بنومیل نیز برای مبارزه شیمیایی مناسب است .

9.   زنگ: گیاه آلوده شده از دور به طور مشخص وبه رنگ زنگ قابل رؤیت است . این بیماری به ندرت در چمن های منازل مشکل ساز خواهد بود اما در مراکز تولید چمن بذری می تواند خطرساز باشد . گرمای معتدل و هوای مرطوب مناسب این قارچ بوده و وجوه قطرات شبنم به مدت 12-10 ساعت بر روی چمن منجر به آغاز جوانه زنی هاگ این قارچ خواهد شد . هر نوع شرایط تنش زا که رشد چمن را محدود نماید شرایط را برای توسعه زنگ مهیا می سازد . برای پیشگیری می توانیم با کود نیتروژندار وآبیاری مرتب رشد مداوم و سریع چمن را تامین نموده و در عین حال 5-4 روز یکبار چمن را بچینیم . قارچکش های مؤثر عبارتند از: مانب واکسی کوکسین .

10: کپک برفی خاکستری  Grey  snow mold: بیشتر مختص نواحی سردسیر که پوشش برف به مدت زیادی روی چمن باقی می ماند، می باشد. به صورت دوایری به رنگ قهوه ای سوخته که روی بخش های مرده آن گاهی توسط اندام های خاکستری قارچ پوشیده می شود . قابل رؤیت است. شرایط مناسب بروز آن همانطور که ذکر شد برف سنگین و ذوب آهسته آن می باشد که مدت زیادی سطح چمن را در بر می گیرید. برای پیشگیری باید مراقب بود که چمن پیش از اولین بارش برف دارای شرایط رشد آبکی و سبزینه ای بیش از حد ناشی از کود نیتروژنه زیاد نباشد . سعی شود لایه پودپی در حداقل میزان خود باشد . برای مبارزه شیمیایی در پاییز قبل از نخستین برف از تیرام استفاده شود. البته در مکانهایی که برف به مدت زیادی روی چمن می ماند نیز بروز می کند وتنها در سرزمین های فوق العاده سردسیر شایع نمی باشد.

11. قارچ حلقوی Fairy ring: این بیماری به صورت یک حلقه سبز تیره در اطراف چمن های مرده وکم رنگ مشهود است. چمن درون حلقه که از بین می رود در واقع در اثر کمبود آب به این وضع دچار می شود. این بیماری بیشتر در خاکهایی که حاوی مقادیر زیادی ماده آلی از نوع چوب درختان ومواد فرسوده می باشد یعنی در خاکهای اسیدی بروز می کند. برای مقابله می توان با افزایش میزان کود از بروز آن کاسته و با تهویه چمن درون حلقه نفوذ آب را بیفزاییم. در حدود دو هفته منطقه را مرطوب نگه داشته و بطور مرتب چمن نیز چیده شود. مبارزه شیمیایی توصیه نمی شود.

12. نماتد: تعداد زیادی از این کرمها در خاک موجود است اما تعداد اند کی از آنها برای گیاهان مضرند. نشانه ابتلا به این بیماری به صورت برگهای لاغر و ضعیف وزرد رنک و حساس به خشکی در تابستان بروز می کند و به هیچ یک از عملیات داشت از قبیل تهویه، کوددهی، و آبیازی واکنش مثبتی نشان نمی دهد. با بررسی و مشاهده ریشه ها می توان به وضوح دریافت که ریشه ها کوتاه و کلفت و کم عمق شده وبر روی آنها گال هایی مشخص هستند. اگر ابتلای گیاه به این بیماری توسط متخصص محرز شود بایستی تحت نظر کارشناس نسبت به مبارزه با آن اقدام کرد.

13. پوست کن شدن و کمرنگی حاصل از صدمه ماشین چمن زنی: این پدیده بیشتر زمانی بروز می کند که مقدار زیادی چمن را دفعتاٌ توسط ماشین چمن زنی کوتاه کنیم . اگر چمن را بیش از3/1 ارتفاعش کوتاه کنیم شوک شدیدی به آن وارد شده اما در عین حال در ابتدا عوارض ان شاید مشهود نباشد. اگر تیغه ماشین تیز نباشد ضرر حاصل از برش نادرست بلافا صله پس از چیدن یا در روزهای آتی نمودار خواهد شد که در نتیجه معمولاٌ برگها قهوه ای می شود . علاوه بر این بخش های پوست کن چمن مکان مناسبی برای ورود عوامل بیماریزا خواهد بود.

14. سوختگی شیمیایی: در موارد زیادی چمن ها در اثر انباشتن کود در سطح چمنزار ، گازوئیل و سوخت و پس از سوز وسایل نقلیه و حتی ادرار سگ می تواند گمراه کننده باشد زیرا نشانه آن به صورت لکه سبز روشن نمودار خواهد شد . برای رفع چنین مشکلا تی می با یست چمن را به طور کامل ابیاری و خیس نمود . در صورت عدم نتیجه گیری باید خاک زیرین قسمت صدمه دیده را تعویض کنید .

15. خشکی تابستانه: اثر این پدیده به راحتی قابل مشاهده است اما امکان دارد با آفت یا بیماری اشتباه گرفته شود. این پدیده می تواند در اثر فشردگی خاک یک نقطه از چمنزار یا عدم پوشش فواره آبیاری بارانی بروز کند. اولین نشانه حاصل از خشکی، تغییر رنگ چمن از سبز روشن به سبز کدر است و پس از آن در صورتی که اثر جای پای انسان بر روی چمن پس از مدت قابل قبولی بر طرف نشود تنش اب و خشکی خاک محرز شده است. در شرایط هوای خشک اگر چمن سردسیری کاشته باشیم با افزایش میزان حداقل 1.25 سانتیمتر و آبیاری عمیق می توان نتیجه مثبت گرفت .

16. کمبود نیتروژن و آهن: نیتروژن عنصری است که به میزان زیاد توسط چمن مصرف شده و رنگ و رشد آن را تا مین می کند . در صورت عدم تا مین آن چمن زرد رنگ شده و رشد مناسبی نخواهد داشت . اما در صورتی که نیتروژنه کا فی داده باشیم و باز هم چمن زرد کم رشد باشد ، علت می تواند کمبود آهن یا ph نا مناسب تلقی شود . کود اهن را به صورت پا شش محلول توام با کود مکمل گرانوله که به صورت مخلوط با نیتروژنه و سولفور می باشد به کار می بر ند.

نویسنده مطلب: هانیه رجبی فر

منابع  و ما خذ:

1)Torello willaim , vengeris jonas ,1982 ,lawns . Basic factors, constructions and maintenance, 3thed.Fresno : Thomson publication.

2)Turgeon A.J. 1985 . Turfgrass management . By reston publishing company (Virginia).

3)Micheal Mccaskey , 1979, All about lawn : ortho books.

4)Christopher Brickell , 1994 . Encyclopedia  of Gardening . the royal Horticultural  society.

5) Editors of sunset books (F . Feldman , M . Bowker, Philip edinger), 1994, Lawns and ground covers.

6) دکتر خلیقی ، احمد ،1368; گلکاری ، فصل چمن کاری ، انتشارات روزبهان.

7) زمان خانپور ، فرحناز ، 1370; احداث چمن ، انتشارات سازمان پارکها و فضای سبز تهران.