گیلاس: Sweet cherry
نام علمی: prunus avium
گیلاس نیز از تیره ی گلسرخیان به شمار می آیند و بومی مناطق جنوب شرقی اروپا و آسیای غربی می باشند.
گیلاس احتمالا از منطقه ای بین دریای سیاه و دریای خزر منشا گرفته است. برخی از ارقام گیلاس خود نا سا زگار و دگر نا سا زگار هستند و نیاز به ارقام گرده دهنده، دارند اما ارقام مختلف آلبالو خود بارور بوده و نیاز به ارقام گرده دهنده ندارند. جوانه های بارور گیلاس اکثرا در جانب سیخک ها حاصل می شوند. زمان تمایز گل ها بعد از برداشت محصول در تیر ماه می باشد و گل ها به صورت دستجات 2 الی 4 تایی ظاهر می شوند. گیلاس نیز همانند هلو و گوجه دارای شا خه های کاذب می باشد که هنگام هرس باید حذف شوند. زیرا شاخه های کاذب یا شیفون فقط حاوی جوانه های زایشی بوده و در نوک شاخه جوانه رویشی دارند.
جوانه های بارور آلبالو نیز در جانب سیخک ها و شاخه های یکساله حاصل می شوند. گیلاس به پوسیدگی قهوه ای حساس است. محصول گیلاس زود تر از آلبالو و دیگر میوه های هسته دار می رسد. ارقام گیلاس با گوشت سفت در مقابل ترکیدگی ناشی از باران مقاوم تر از ارقام گوشت نرم است. انتخاب مناطقی که دارای تابستان های خشک می باشند برای جلو گیری از ترکید گی میوه اهمیت دارد.
درجه حرارت های بیش از حد، در مرحله گل انگیزی موجب تشکیل میوه های دو قلوی چسبیده بهم در گیلاس می شود. گیلاس از درختان معتدل سرد بشمار می آید. مقاومت جوانه های گیلاس به سرما بیشتر از هلو و کمتر از گلابی و آلو بوده و تا دمای 25- درجه سانتیگراد را تحمل می کنند اما مقاومت جوانه های آلبالو بیشتر از گیلاس بوده و به اندازه مقاومت جوانه های سیب است. نیاز سرمایی جوانه های گیلاس در حدود 1200-500 ساعت و نیاز سرمایی جوانه های آلبالو 1300-600 ساعت زیر 7 درجه سانتی گراد می باشد.
گیلاس همانند درختان میوه هسته دار، ریشه های سطحی تولید می کند و عمق خاک برای رشد مطلوب 1.5-1 متر بوده و خاک های لومی شنی . فاصله کشت درختان گیلاس بر روی پایه های بذری گیلاس که رشد قوی دارند در حدود 8-7 متر بر روی پایه های ضعیف 5-4 متر می باشد. فرم شلجمی برای کنترل رشد طولی تاج درختان گیلاس مناسب است.
در درختان بارور گیلاس حذف شاخه هایی که موجب افزایش رشد طولی تاج درخت می شوند ضروری است. ارقام تجاری گیلاس که در ایران پرورش دادده می شوند می توان به گیلاس های سیاه ، گیلاس های صورتی و گیلاس شبستر اشاره نمود. در خاک های شنی لومی ، پایه های بذری گیلاس برای احداث باغات گیلاس مناسب است.
ارزیابی تاثیر محلول پاشی ازت، روی و بر در کارایی فتو شیمیایی برگ های گیلاس :
تامین به موقع عناصر غذایی مورد نیاز گیلاس ، سبب افزایش عملرد و بهبود خواص کیفی میوه می شود.اهمیت ازت ، روی و بر و تاثیر آنها بر کارایی فتوسنتز شیمیایی برگ ها از آنجا ناشی می شود که این عناصر در فتوسنتز برگ ها، میزان ماده سازی (غذا) در برگ نیز افزایش یافته و ضمن افزایش عملکرد ، گیاه به مقادیر بیشتری از این عناصر نیاز پیدا می کند.
برای بررسی تاثیر محلول پاشی عناصر غذایی ازت، روی و بر در کارایی فتوشیمیایی برگ های گیلاس و کاهش تنش برگها ، این پژوهش در باغ موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر و نهال (کمال آباد کرج)در بهار 1377 انجام گرفت. عناصر غذایی مصرفی ازت، روی و بر بودند و برای انجام بررسی 10تیمار محلول پاشی شامل تیمار شاهد ، اوره، روی ، بر،اوره و روی، اوره وبر، روی وبر،اوره با روی و بر ، کود کامل میکرو و فوسا مکو در زمان متورم شدن جوانه ها در بهار بر روی سه رقم گیلاس لامبرت، سیاه مشهد وسیلیژ بلادی باربون با سه تکرار در قالب طرح فاکتوریل به کار رفت.
نتایج حاصل از اندازه گیری کارایی فتوشیمیایی برگ ها نشان داد که راندمان فتوسنتز در تیمار های محلول پاشی بیشتر ومقدار تنش در آنها کمتر بود، به طوری که در مجموع بدون در نظر گرفتن ارقام، بیشترین کارایی فتوشیمیایی در تیمار بر روی و کمترین مقدار آن در تیمار شاهد ثبت شد.در ارقام سیاه مشهد و لامبرت ، تیمار بر و روی و در رقم سیلیژ بلادی باربون تیمارهای برو(اوره و روی) با بیشترین کارایی فتوشیمیایی و تیمار شاهد با کمترین کارایی بودند. نتایج نشان داد که ازت و روی نقش عمده ای در کارایی فتوشیمیایی برگ ها دارند و در کنار ازت، به علت عدم مصرف ترکیبات محتوی عناصر روی و بر، بی کربناته بودن آب آبیاری و نیز آهکی بودن خاک های باغ تحت بررسی، محلول پاشی این عناصر(سولفات روی و اسید بوریک)، سبب افزایش کارایی فتوشیمیایی و افزایش درصد تشکیل میوه به طور معنی داری گردید.
به گونه ای که بین محلول پاشی این عناصر با افزایش کارایی فتوشیمیایی ،افزایش درصد تشکیل میوه و بهبود خواص کیفی میوه ارتباط نزدیکی وجود داشت. تیمارها یی که بیشترین کارایی فتوشیمیایی را داشتند از نظر عملکرد نیز بهترین تیمارها بودند.
ازدیاد گیلاس:
درختان گیلاس ، توسط کوپیوند سپری یا قاشی ارقام بهینه روی پایه های دانهالی
افزایش می یابند. اغلب در سال اول، پایه های دانهالی نزدیک به یکدیگر در بستر بذر کاشته می شوند، آنگاه در سال دوم، پیش از کو پیوند ، روی خطوطی در خزانه به فاصله 10 سانتی متر از یکدیگر کشت می شوند. اگر شرایط رشد خوب باشد، می توان بذرها را در اوایل بهار، به طور مستقیم در خزانه کاشت که در این صورت، دانهال ها در اواخر تابستان یا اوایل پاییز، به اندازه کافی برای انتقال بزرگ شده اند.
نویسنده:نیوشا حاتمی فر
منابع:گیاه افزایی ترجمه دکتر خوشخوی
مدیریت تغذیه بهینه در باغ های میوه کشور دکتر محمد جعفر ملکوتی و مهندس سید جلال طباطبایی
میوه کاری دکتر رسول جلیلی مرندی
