عسل معجزه طبیعت

عسل یک محصول غدایی مفید و یک اکسیر پر ارزش است که از قرن ها پیش به عنوان عالی ترین و مقوی ترین غذاها شناخته شده و همچنین به واسطه ی ویژگی های شفابخش خود به عنوان دارو ، برای درمان بسیاری از بیماری ها در بین بیشتر ملل کاربرد داشته است.

برای تهیه یک کیلوگرم عسل از شهد جمع آوری شده توسط زنبورها ، زنبور ناگذیر است بین 120 تا 150 هزار بار شهد را به کندو حمل کند و مسافتی معادل هفت برابر دور زمین را طی کند. زیرا زنبور عسل در هر بار گردش برای جمع آوری شهد گل ها فقط حدود 40 میلی گرم شهد را با خود حمل می کند، سپس گل را رها کرده و به کندو باز می گردد. نکته جالب دیگر این که تا زمانی که در هر نوبت مشغول جمع آوری شده از یک نوع گل است سراغ گل های دیگر نمی رود و شهد گل ها را با هم مخلوط نمی کند.

عسل مورد توجه اکثر حکمای بزرگ طب قدیم نیز بوده . مثلا ابوعلی سینا که بزرگترین شخصیت پزشکی زمان خود بود در کتاب قانون پزشکی ، ده ها نسخه بر پایه ی موم و عسل به کار برده و خواص شفابخش عسل را در درمان انواع بیماری ها یادآور شده است. فیثاغورث و پیروان او هم که گیاهخوار بودند عسل را جزئی از طعام اصلی روزانه خود قرار داده بودند.

ترکیبات عسل

ترکیبات شیمیایی عسل بسیار متنوع و پیچیده است. به طوری که 80 درصد وزن عسل را کربوهیدرات (مواد قندی) و بقیه آن را پروتئین ، املاح معدنی ، عناصر معطر ، آنزیم ها ، ویتامین ها ، گرده گل و مقدار کمی آب تشکیل می دهد.

ترکیب کلی عسل شامل 26-12 درصد آب ، 75-69 درصد قندهای گلوکز و فروکتز ، 9/1 درصد ساکارز و 18 درصد خاکستر (نشان دهنده وجود مواد معدنی در عسل) است و همچنین 4/. -1/. درصد اسید آلی دارد.

قندهای اصلی عسل

عسل حاوی قندهای ساده مثل گلوکز و فروکتز است. فروکتوز از شیرین ترین قندهای طبیعی است که 7/1 برابر شیرین تر از شکر و 2 تا 5/2 برابر شیرین تر از گلوکز است. شیرینی عسل عمدتا مربوط به همین دو نوع قند ساده است. علاوه بر این قندهای ساده، قندهای مرکب، متشکل از چند قند ساده مانند مالتوز ، لاکتوز ، و ساکارز هم در عسل به مقدار کمی وجود دارند. ساکارز توسط آنزیمی به نام انورتاز که مهم ترین آنزیم موجود در عسل است و از غدد بزاقی زنبور ترشح می شود به همان قندهای ساده گلوکز و فروکتز تبدیل می شود . جالب این است بدانید فروکتوز برای جذب شدن نیازی به انسولین ندارد. بنابراین مصرف عسل در حد متعادل برای دیابتی ها نیز توصیه می شود.

ویتامین های عسل

در عسل انواع ویتامین های گروه B، شامل B6,B1,B2,B3, B5  و اسید فولیک و ویتامین C موجود است که البته میزان و نسبت آنها بسته به کیفیت و نوع عسل و گیاهی که عسل از آن تهیه شده است متفاوت است.

پروتئین عسل

عسل حاوی 6 نوع اسید آمینه (واحد تشکیل دهنده پروتئین ) است که از میان آنها پرولین بیشترین سهم را دارد. این اسید آمینه نقش مهمی در ساخت کلاژن در بافت های پیوندی و پوست بدن ایفا می کند.

آنزیم های عسل

در عسل آنزیم های متعددی مانند انورتاز و آلفا و بتا آلمیلاز و گلوکز اکسید دار  و اینهیبین وجود دارد که عملکرد های اختصاصی به خصوص در زمینه ضد باکتریایی عسل دارند. این آنزیم ها به مرور زمان در شرایط نامناسب نگهداری و با حرارت کاهش می یابند و حتی ممکن است ازبین روند.

مواد معدنی عسل

مقدار مواد معدنی عسل بین 2-1 درصد متغیر است و بیشترین عناصر موجود در عسل عبارتند از : کلسیم ، فسفر ، گوگرد ، پتاسیم ، سدیم ، کلر و منیزیم . درصد مواد معدنی در عسل خیلی شبیه مواد معدنی در خون انسان است.

خواص عسل

فعالیت انرژی زایی :عسل یک غذای بسیار انرژی زاست . هر 100 گرم عسل حدود 330 کیلو کالری انرژی تولید می کند . گلوکز و فروکتوز موجود در عسل بدون نیاز به تجزیه شدن در روده جذب خون می شود و به سرعت ( حدود 7 دقیقه پس از مصرف) در اختیار سلول های بدن قرار می گیرد . تفاوت تولید انرژی عسل با قند معمولی در سرعت جذب و انرژی زائی سریع ان است . بنابراین در مواردی که شخص به تجدید سریع قوای از دست رفته بدن نیاز داشته باشد یا برای کار یا ورزش شدید نیاز به انرژی در دسترس داشته باشد ، نوشیدن شربت عسل به جای شربت قند توصیه می شود.

خواص ضد باکتری عسل :عسل حاوی مواد ضد باکتری است و هیچ نوع باکتری قادر به رشد در آن نیست . البته اسپور نوعی باکتری به نام کلسترودیوم بوتولینوم می تواند در آن وجود داشته باشد و به همین دلیل عسل برای کودکان زیر یکسال به هیچ وجه توصیه نمی شود.

خواص ضد میکروبی :عسل دارای درصد کمی آب است و فشار اسمزی آن فوق العاده بالاست در چنین شرایطی ، عسل آب درون باکتری را جذب می کند و سبب می شود که باکتری نتواند زندگی عادی خود را ادامه  دهد و رشد و تکثیر یابد . بنابراین در محیط عسل بعضی از باکتری ها از بین می روند و برخی دیگر قدرت تکثیر خود را از دست می دهند(خاصیت باکتریواستاتیک یا توقف تکثیر باکتری ها) . به علاوه ماده ای در عسل وجود دارد که در اثر رقیق شدن تبدیل به پراکسید هیدروژن می شود که خواص ضد عفونی کننه دارد. در گذشته از عسل برای درمان التهاب و تورم زخم ها استفاده می شده . با رقیق شدن عسل توسط مایعات بدن پراکسید هیدروژن تولید میشود و مانع از رشد و تکثیر باکتری ها می شود.

خواص ضد قارچی : تحقیقاتی که روی اصل صورت گرفته ثابت کرده عسل به علت داشتن خاصیت ضد قارچی هیچ وقت فاسد نمی شود . فاسد نشدن عسل به این دلیل است که زنبور به آن یک ماده ضد عفونی کننده طبیعی بنام اسید فرمیک می افزاید که البته ضرر و زیان مواد ضدعفونی کننده شیمیایی را هم ندارد.

خواص درمانی عسل

عسل از زمانهای قدیم چه از جنبه غذایی و چه از حیث دارویی اعتبار و برتری چشمگیری نسبت به تمام معجون های خوراکی داشته و نه تنها از آن به عنوان ماده ی قندی و انرژی زا ، بلکه به عنوان داروی معالج بسیاری از بیماری ها نام برده اند. نقش عسل در درمان سنتی بسیاری از بیماری ها و جراحات مختلف از جمله بیماری های قلبی عروقی ، کلیوی ، ریوی ، دهان و دندان ، دستگاه گوارش ، پوست ، زخم ها و سوختگی ها و غیره مطرح است. در زیر به ذکر چند مورد به صورت کوتاه اشاره می کنیم.

بیماری های قلبی عروقی: قلب پرکارترین عضله بدن است که از زمان جنینی شروع به فعالیت می کند و به صورت طبیعی در تمام طول زندگی انسان حتی یک لحظه هم استراحت ندارد.پس بالطبع بیشترین مصرف انرژی را در بین تمام عضلات بدن دارد. ثابت شده که عسل به علت داشتن گلوکز زیاد که راحت هم جذب می شود تاثیر بسیار مهمی روی عضلات قلب و انواع مختلف بیماری های قلبی دارد. ازطرفی باعث تحریک و تقویت قلب و همچنین باعث گشاد شدن رگ ها شده وجریان خون را در درون شریان های انشعابی افزایش می دهد . از  طرف دیگر باعث بهبود وضع فشار مایعات بدن شده و فشار خون را تنظیم می کند و مانع از سکته قلبی می شود . توصیه می شود تمام بیماران قلبی به ویژه آن دسته از بیماران که مبتلا به انسداد یا تنگی عروق قلبی هستند در مصرف متعادل عسل کوتاهی نکنند. (البته مصرف محتاطانه دربیماران قلبی – دیابتی فراموش نشود)

بیماری های کلیوی: عسل ، ضد عفونی کننده ی خوبی برای مجاری ادراری است و در صورت مصرف مداوم و مرتب آن به صورت محلول در آب ، باعث افزایش ادرار و خرد شدن سنگ های مجاری ادرار و کلیه می شود . از طرفی عسل حاوی مقدار ناچیزی پروتئین و تقریبا فاقد نمک است . این دوماده معمولاً نقش منفی را در عوارض کلیوی باز می کنند. در هر صورت به علت تنوع انواع بیماری های کلیوی، بهتراست مصرف عسل برای درمان ، تحت نظر پزشک یا کارشناس تغذیه صورت گیرد.

تاثیر عسل روی دندان ها : قندهای عسل با وجود شیرینی زیادی که دارند ولی به دندان ها صدمه نمی زنند. چنانچه شکر مدتی در دهان باقی بماند به وسیله باکتری های دهان تجزیه شده و تولید اسید لاکتیک می کند که برای دندان ها مضر است ولی عسل برخلاف شکر چون دارای نوعی آنتی بیوتیک طبیعی است هیچ گونه اسیدی در دهان تولید نکرده و حتی فضای دهان را ضدعفونی هم می کند. حتی برخی پژوهشگران معتقدند که اگر چای باعسل مصرف شود به علت وجود ماده فلورین در چای ، خاصیت جلوگیری از فساد دندان را خواهد داشت . در صورتی که اگر چای با قندیا شکر مصرف شود این خاصیت فلورین از بین می رود.

تاثیر در بهبود زخم ها و سوختگی ها: زمانی که عسل در مجاورت رطوبت روی زخم و سوختگی قرار گیرد . آنزیم گلوکزاکسیدار که توسط زنبور در عسل ایجاد شده به آهستگی آزاد و باعث تولید ماده ضدعفونی کننده ی پراکسیدهیدروژن روی پوست می شود. این ماده به خود بافت آسیب دیده صدمه ای وارد نمی کند ، اما می تواند باکتری های روی موضع زخم را از بین ببرد و در ادامه باجذب مایعات و مواد مغذی به سمت ناحیه ی آسیب دیده باعث رشد سلولی و جلوگیری از خشکی نامطلوب زخم شود. با توجه به این خاصیت عسل ، در بعضی از بیمارستاان های دنیا برای درمان زخم ها از جمله درجاتی از زخم بستر از آن استفاده می کنند.

درمان سرماخوردگی و گلو درد: مخلوط عسل با آب ولرم و آبلیموی تازه و غرغره کردن آن می تواند در درمان گلودردهای باکتریایی بسیار مفید و کارساز باشد.

منابع : روزنامه هدیه طبیعت (NATURE’S GIFTS)

ماهنامه تخصصی دامپروری و مواد غذایی آبان ۱۳۸۸ 

فرستنده :سید بهنام حسینی