1- خلاصه:

تاثیرات اسید جیبرلیک(GA3) با 5 غلظت 2500، 5000، 10000، 20000 و ^1- mgl 40000 در دو تاریخ 15 دسامبر و 15 ژانویه، بر شکوفایی جوانه های گب ماده پسته در حال خواب مورد بررسی قرار گرفت. اسید جیبرلیک بطور قابل ملاحظه ای بر افزایش شکوفه دهی غنچه های گل، افزایش میزان تنفس شکوفه ها، افزایش سطح برگ و اندازه جوانه انشعابی، کاهش وزن خشک پسته، تاثیر داشته ولی بر ریزش غنچه های گل و خندان شدن پسته ها تاثیری نداشت. نتایج نشان می دهند که تاثیر اسید جیبرلیک در افزایش شکوفه دهی پسته های ماده، به زمان استفاده و واحدهای سرمایی که درخت تا آن زمان دریافت کرده، بستگی دارد. افزایش شکوفه دهی به غلظت اسید جیبرلیک بستگی دارد.

2- مقدمه:

درخت پسته گیاهی دو پایه است با پرچم و گلهای مادگی بر روی درختانی جدا. از آنجاییکه گرده ها از درختهای نر، بوسیله باد ملایم، به درختان ماده فرستاده می شوند، درختان نر می بایست سر تا سر باغ پراکنده باشند. توصیه و سفارش استاندارد و معمول وجود یک درخت نر، بین هفت یا هشت درخت ماده است. برای انجام یک گرده افشانی موفق شکوفه دهی درختان ماده و درختان نر می بایست همزمان باشد. درختهاب نر پسته تربینتوس و پسته ورا در کشور یونان برای گرده افشانی انتخاب شدند اما گرده های پسته ورا ترجیح داده شدند چرا که آنها میزان خندانی را زیاد می کنند که ویژگی مورد علاقه برای اهداف تجاری محسوب می شود.

پسته نر نوع ورا که در یونان برای گرده افشانی استفاده می شود شامل نوع A(گل دهی زود)، نوع B(گل دهی در میانه فصل) و نوع C(گل دهی دیرهنگام) می شود.

در باغهای پسته زیادی، گرده افشانی کافی صورت نمی گیرد و در نتیجه بازده کمی دارند. این عامل معمولاً به ناپایداری و غیر ثابت بودن دوران گل دهی(طولانی مدت و یا دیر هنگام) درختان ماده خصوصاً در مناطقی که زمستانی ملایم دارند، مربوط می شود.

درخت پسته مانند همه درختهای نواحی معتدل که برگ ریزی پاییزی دارند، در زمستان برای خاتمه دادن به خواب غنچه ها و تحریک جوانه زنی، به سرمای کافی نیاز دارند. کمی سرمای زمستان باعث ریزش شکوفه ها در بهار بطور کم و ناجور، می گردد که با میوه دهی کم همراه است. اغلب سالها در نواحی گرم، سرما آنقدر کافی نیست که نیازهای درخت پسته را برآورده کند. در طبیعت به هم زدن خواب غنچه ها و شکوفه ها با دمای کم صورت می گیرد(لاو 1974) در برخی نواحی دنیا، مواد شیمیایی تحریک کننده، برای درختان میوه ای که برگ ریزی پاییزی دارند و سرمای کافی به آنها نمی رسد، مورد آزمایش قرار گرفته است. چندین تحریک کننده از قبیل هیدروژن، سیانامید، تیوریا، نیترات پتاسیم روغن و دی نیتروفنل، جیبرلیک و سیتوکینیس(دیاز1987، اسینر1983، ارز 1987، ارز و لاوی 1985، ارز 1971، شولمن 1986) زمانیکه سرما به حد کافی نباشد برای تحریک ریزش شکوفه ها مورد استفاده قرار گرفتند.

این شرایط با دخالت مواد شیمیایی بر هم زننده خواب، با در نظر گرفتن شرایط آب و هوایی در هنگام عمل و بعد از عمل کامل شد.

هوایی در هنگام عمل و بعد از عمل کامل شد. جیبرلینها بطور خیلی نزدیک با پدیده ای خواب مربوط به سرما در جوانه ترکیب شده، که این مقدار در شکوفه های در حال خواب کمتر می باشد.

هیچ ماده شیمیایی به تنهایی بر هم زننده خواب نیست که بتواند بطور کلی نبود سرمای لازم برای خواب کامل غنچه را فراهم کند، حتی در موجودات ذره بینی خاکهای زراعی که نیاز کمی به سرما برای برآورده شدن احتیاجاتشان دارند.

2- مواد و روشها:

آزمایش بر روی درخت پسته 45 ساله، از باغ پسته ای در دانشگاه کشاورزی آتن، طی چهار سال انجام گرفت. این آزمایشات با 6 غلظت از اسید جیبرلیک که شامل یک شاهد(پاشیدن آب) و 5 غلظت 2500، 5000، 10000، 20000 و ^1- mgl40000 در دو زمان انجام عمل، 15 دسامبر و 15 ژانویه 1991، صورت گرفتند.

از توین 20(Tween) به عنوان غلظت 02/0 درصد و به عنوان عامل مرطوب کننده بکار برده شد. محلول اسید جیبرلیک از انحلال قرصهای بردکسی در آب بدست آمد.

برای غلظت 20000 و ^1- mgl40000 اسید جیبرلیک، قرصهای بردکسی برای یک شب در آب قرار گرفتند و تا روز بعد کاملاً انحلال یافتند. از تکنیک پاشیدن استفاده شد تا مقدار اضافی توسط یک آب فشاری(اسپری) دستی به خارج ریخته شود.

در ادامه عملکرد محاسبات گوناگونی ثبت شدند که شامل زمان شکوفه دهی، تنفس شکوفه ها، اندازه جوانه های انشعابی، سطح برگ، شکل برگ شده و به صورت نسبت اندازه به پهنا، نسبت ریزش غنچه های گل، نسبت وزن پسته ها، درصد خندان شدگی پسته ها و پسته های پوک، محاسبه شدند.

3 نتایج:

3-1- زمان شکوفه دهی

اسید جیبرلیک، آغاز شکوفه دهی درختان پسته را، حدود 6 تا 26 و 8 تا 28 روز، به ترتیب در سالهای 1991 تا 1992 افزایش داد. پایاوا و روبیتایل(1987) همچنین دریافتند که تاثیر مواد شیمیایی بر هم زننده خواب بر جوانه های انشعابی درخت سیب که بقدر کافی واحد سرما دریافت نکرده و مرحله خواب شکوفه ها در زمان کاربرد مواد شیمیایی بستگی دارد و اینکه اسید جیبرلیک بطور خاص در افزایش ریزیش شکوفه ها در 14 ژانویه موثر می باشد. اما تاثیر آن بعد از این زمان آنچنان زیاد نیست. آنها همچنین اعلام کردند که انجام عملکرد در موقعیت اشتباه و نادرست، هیچ فایده ای نخواهد داشت خصوصاً با اسید جیبرلیک که پول هنگفتی را از دشت رفته خواهید دید. پونتیکیز(1989) زارش کرد که، هنگامی که درختهای پسته برای عمل آوری سرمای کمی دریافت کرده اند، سیانامید هیدروژن، خیلی موثرتر است.

مولد یبوسکا(1960) نیز نشان داد که اسیدهای جیبرلیک در بر هم زدن دوره خواب شکوفه های معمولی سیاه در ماه سپتامبر موثرترند تا ماه اکتبر یا نوامبر، به علاوه چنین بیان شده است که اسید جیبرلیک می تواند جایگزین، نیاز  به سرمای شکوفه های درخت هلو شود (والکر و دونوهو 1959). افزایش شکوفه دهی در درختان پسته ماده توسط کاربرد اسید جیبرلیک، در این مطالعات نشان داده شده است.

3-2- تنفس:

میزان تنفس غنچه های گل درختهای پسته ماده، به سرعت با کاهش غلظت اسید جیبرلیک، کم می شود و تقریباً هنگامی که میزان اسید جیبرلیک در هر دو سال آزمایش، افزایش یابد، میزان تنفس غنچه های گل درختهای پسته ماده ثابت باقی می ماند. این گونه آمارها نشان می دهند که بکار گیری اسید جیبرلیک بر تنفس تاثیر داشته و  دوران خواب شکوفه ها را کوتاه می کند. همین گونه ملاحظاتی توسط شولمن(1983) برای درخت انگور، اظهار شده است. آنها از این عقیده که خواب شکوفه ها، در نهایت تا اندازه ای با جلوگیری از تنفس اداره می شود حمایت می کنند.

3-3- نسبت سطح برگها و اندازه آنها نسبت به پهنای آنها:

پاشیدن اسید جیبرلیک باعث افزایش منحنی در سطح برگهای درخت پسته ماده در مقایسه با موارد کنترلی می باشد. این قضیه احتمالاً به خاطر استفاده بهتر کربوهیدراتها توسط شاخه های انشعابی با برگهایشان است. از عملکرد اسید جیبرلیک بر شکوفه های گیاهی راسی در چوبهای یک ساله که در مقایسه با موارد کنترلی خیلی زودتر افزایش می یابد. همچنین نسبت درازا و پهنا با عملکرد اسید جیبرلیک افزایش می یابد.

3-4- ریزش شکوفه ها:

درصد ریزش شکوفه ها الگوی یکسانی را برای همه کاربردها دارد و هیچ تفاوتی بین کاربرد اسید جیبرلیک و موارد کنترلی و یا غلظتهای اسید جیبرلیک وجود ندارد. این نتایج نشان می دهد که اسید جیبرلیک هیچ تاثیری بر ریزش غنچه های گل ندارد.

3-5- خندان شدن پسته ها، پوک بودن پسته ها و وزن آنها:

درصد خندان بودن پسته ها، در هر دو سال، خیلی تحت تاثیر، پاشیدن اسید جیبرلیک، نبوده است. درصد پسته های پوک بطور ویژه ای خصوصاً در غلظت بالای اسید جیبرلیک، از موارد کنترلی بیشتر بوده، این موضوع احتمالاً به گرده افشانی ناکافی ربط دارد، چرا که شکوفه دهی زود موعد و رقابت بین گیاهان مختلف کاهش یافته و در نتیجه میزان پسته نیز کاهش می یابد.

وزن هر پسته زمانی که غلظت اسید جیبرلیک افزایش یابد، بطور ویژه ای کاهش می یابد، که احتمالاً مربوط به رقابت بین افزایش قدرت تحریک پذیری گیاهی و پسته ها ربط دارد در غلظتهای بالا(20000 و ^1- mgl40000) پسته های کوچکتر و یا کم باریکترند. باریک شدن میوه، با استفاده از مقداری اسید جیبرلیک، برای درخت سیب نیز اعلام شده است(وبستر و گرو1969).

اسید جیبرلیک را می توان برای درختان پسته ماده مناطق گرم پیشنهاد کرده، و نیز برای جاهایی که اواسط فصل و گل دهی دیر هنگام پسته های نر ورا وجود ندارد و نیز برای شکوفه دهی پیشرفته و هماهنگی در گل دهی درختهای پسته نر و ماده، هم پیشنهاد می شود. همچنین غلظتهای کم 2500 و ^1- mgl500 به نظر بهتر می باشند. چرا که آنها باعث پیشرفت و افزایش قابل ملاحظه شکوفه دهی، بدون تغییر آنچنانی ویژگیهای مطلوب میوه از جمله: وزن هر پسته و درصد خندان بودن پسته ها و شکل پسته ها می شوند. استفاده از این غلظتها در عمل، بستگی به قیمت اسید جیبرلیک(بردکس) در رابطه با هر افزایش قابل پیش بینی در تولید، دارد. با این وجود برای تعریف و تعیین اعداد حداقل و حداکثر واحدهای سرمای مورد نیاز درختهای پسته ماده و اینکه در چه مقدار کاربرد اسید جیبرلیک، نتایج موثری بدست خواهیم آورد، تحقیقات بیشتری نیاز می باشد.