کشاورزی پایدار عبارت است از  مدیریت و حفاظت منابع طبیعی پایه و هدایت و راهبری تغییرات تشکیلاتی و تکنولوژیکی به نحوی که بتواند نیاز های مستمر نسل های حال و آینده را تضمین نماید.

 تنشهای محیطی غالبا نتیجه نیاز فزاینده به منابع طبیعی کمیاب و نیز آلودگی خاک بوده که خود ناشی از توسعه بی رویه و افزایش فقر می باشد .

اهداف حفاظت آب و خاک ، ایجاد ساختارهای زیر بنایی اقتصادی است که در چارچوب آن محافظت از منابع ، سود آورتر از تخریب آن ها باشد برای آنکه کشاورزی از پایداری برخوردار باشد باید اثرات بالقوه نامطلوب آبیاری بی رویه را ، بر محیط زیست و نیز ساختار اقتصادی و اجتماعی جوامع مد نظر قرار داد  . 

1.خطرات آبیاری و استفاده از آب های شور:

2.افت حاصلخیزی خاک به دلیل شوری و ماندآبی شدن

3. آلودگی منابع آب مربوطه توسط نمک و سموم بر اثر زهکشی

4. تخریب اکوسیستم های مربوطه

5. به مخاطره افتادن سلامت عموم به دلیل آلودگی آب و ماندآبی شدن.

تخریب خاک:

بخش های وسیع و فزاینده ای از اراضی فاراب دنیا در معرض اثرات سوء ماندآبی شدن وشوري بیش از حد قرار دارند.

ارتباط تنگاتنگی بین عمق و شوری سفره های زیر زمینی کم عمق ، خصوصیات هیدرولیکی خاک و میزان تجمع نمک در خاک به ویژه در مناطق گرم و خشک وجود دارد .این امر نتیجه جابه جایی مقادیر زیادی نمک توسط آبیاری و آبشویی بیش از اندازه  ، و متعاقب آن انباشتگی نمک در مناطقی با زهکشی محدود است. زهکشی محدود ممکن است ناشی از نفوذ پذیری ناچیز خاک های ریز بافت یا وجود یک سفره زیر زمینی کم عمق باشد.

شوری ثانویه :

 هرچند خاک های شور به صورت گسترده ای تحت شرایط طبیعی به وجود می آیند ، ولی شکل شوری در کشاورزی زمانی بیشترین اهمیت را می یابد  که خاکهای زراعی مرغوب و حاصلخیز در نتیجه آبیاری شور می شوند.

دلایل پدید آمدن مشکلات ماندآبی وشور شدن:

1. استفاده بیش از اندازه از آب برای آبیاری

2 . مدیریت زهکشی نا مناسب و نا کافی

3 . تخلیه زه آب به داخل منابع آب مرغوب که در جایی دیگر برای تولید محصولات به کار می رود

استفاده از آب های شور:

استفاده از آب های شور ، توام با اجرای مدیریت صحیح آن ، قاعدتا نبایستی منجر به شوری خاکها یا ماندآبي شدن آن ها شود .

در واقع جمع آوری زه آب هایی که به پایین منطقه توسعه ریشه نفوذ می کنند و استفاده از آنها در آبیاری ، علی القاعده بایستی فرایند های تخریب خاک را که در ارتباط با نفوذ عمی بیش از حد ، جابجایی نمک ، ماند آبی شدن و شوری ثانویه می باشند ، را کاهش می دهد.

آلودگی آب:

 شور شدن منابع آب بر اثر فعالیت کشاورزی پدیده اصلی و گسترده ای است که به خودی خود برای آبیاری پایدار بیش از شوری خاک ، حائز اهمیت می باشد.

کاهش نمک برگشتی به 3 روش امکان پذیر است :

1.با کاهش میزان آبشویی نمک کمتری تخلیه می شود،به دلیل آنکه آب آبیاری کم و درنتیجه نمک کمتری به داده می شود. 

2.به دلیل افزایش بخشی از نمک که در خاک ته نشین می شود ،کاهش آبشویی، تخلیه نمک را حتی به میزان بیشتری کاهش می دهد .

3.نمک های اضافی ناشی از هوادیدگی و انحلال مواد معدنی خاک به میزان کمتری جذب می شوند.دلیل این امر آن است که عمکرد آب زهکشی کاهش یافته و ظرفیت حلالیت آبهای شورتر نیز به همین ترتیب تفلیل می یابد .

بیماری های مسری (واگیر دار ) و آب:

آبیاری محیطی را ایجاد می کند که برای پرورش ناقلان بیماری های مسری مناسب است .

ناقلان بیماری موجوداتی هستند که عامل بیماریزا را از یک شخص (یا حیوان ) به شخص یا حیوان دیگری منتقل کرده و همچنین در بدن خود محیط مناسبی برای عامل بیماریزا پدید می آورند تا بتوانند بخشی از چرخه زندگی خود را تکمیل کند.

مالاریا :

 مالاریا مهم ترین مورد است. در سطح جهان بیش از 2 میلیارد نفر در هر زمان دارای انگل بیماری بوده و سالیانه 100 میلیون مورد بیماریهای بالینی ناشی از ابتلا به آن به وجود می آید .

مالاریا پشه ای از از نوع آنوفل می باشد و در مرحله نمو، نوزاد حشره به آب های زلال و ساکن یا با جریان کم نیاز دارد .

این پشه به طور کلی در آب های نسبتا زلال غنی از اکسیژن ازدیاد می یابد 

بیماری شیستوزومیاز:  

شیستوزومیاز (بیلارزیاز) بیماری بومی 76 کشور دنیا است که در آنها 200 میلیون نفر به این انگل مبتلا هستند .شاید شیستوزومیاز بیش از مالاریا که از لحاظ زمانی و مکانی گسترش نا منظمی دارد ، مستقیما با طرح ها آبیاری و دیگر پروژه های توسعه منابع آب مرتبط باشد. میزبان حد واسط کرم های انگل شیستوزومیاز حلزون های دو زیستی یا آبزی آب های شیرین بوده که در مقابل برخی متغییرهای زیست محیطی بسیار مقاوم است .این حشره در آبهای آکنده از علف های آبزی و مواد آلی به خوبی رشد می کنند.

شرایطی که کیفیت آب بر اندازه و ترکیب گونه های ناقل  بیماری تأثیر می گذارند:

1.ایجاد شرایطی در خاک که موجب وسعت سطوح آب و یا مدت ماندگاری آن در منطقه می شود

2. لزوم روشهای آبیاری که منجر به گسترده شدن وسعت و تداوم پهنه های آب شود.

3. تغییر و اصلاح حیوانات و گیاهان آبزی

4. تأثیر مستقیم بر ناقل

بر اساس گزارش فائو عوامل کیفیت آب موجب تشدید مسئله ناقلان شده و یا شرایط فیزیکی ایجاد می کند که منجر به بروز چنین مسئله ای می شود.

 منابع:

م- جعفری حقیقی روشهای تجزیه خاک 1382 چاپ اول  انتشارات ندای ضحی

م- بای بوردی  روابط آب و خاک 1372 چاپ ششم انتشارات دانشگاه تهران

نويسنده: م. عرياني