دیباچه

افزایش جمعیت شهرها باعث بالا رفتن ارزش زمین و در نتیجه استفاده حداکثر از زمین جهت ساختمان‌سازی شده است. این مسأله متأسفانه نمای شهرها را به مجموعه ای از سنگ و بتن تبدیل کرده است. تراکم جمعیت به همراه ایجاد آلودگی‌های مختلف منجر به پیدایش و افزایش بیماری‌های قلبی و تنفسی می شود. علاوه بر این‌ها، ابتلا به بیماری روحی و روانی هزینه‌ای است که انسان در ازای دور شدن از طبیعت می‌پردازد. در این شرایط فضای سبز شهری می‌تواند عاملی راهگشا در تعدیل آلودگی هوا (از طریق جذب آلاینده های هوا)، بالا بردن رطوبت نسبی هوا، کاهش آلودگی صوتی (به عنوان لایه اکوستیک) و ایجاد زیبایی بصری نقش داشته، محیط دلنشینی را در کنار محیط‌های کار و زندگی برای شهروندان فراهم آورد.

فضای سبز فراشهری نیز با ایجاد پارک‌ها و شکل دادن مناطق گردشگری و منظره‌سازی محوطه‌های ویژه می‌تواند نقش مؤثری در جاذبه‌های گردشگری و اقتصاد شهرها داشته باشد

اهمیت و جایگاه مهندسی فضای سبز در جامعه

امر طراحی و اجرای فضای سبز و همچنین نگهداری و مدیریت آن تاکنون به دست افراد غیرمتخصص بوده است. افراد نیمه متخصص نیز با دیدگاه تک بعدی معماری یا باغبانی قادر به حل مشکل فضای سبز و ارتقای آن از نظر کیفی نمی‌باشند. اهمیت و برتری فارغ التحصیلان مهندسی فضای سبز در این نکته است که توانایی تلفیق علم، فن و هنر را دارند. به عبارت روشن‌تر، قسمت عمده‌ای از علوم و فنون کشاورزی نظیر باغبانی، خاکشناسی و آبیاری، علوم پایه نظیر اکولوژی و گیاهشناسی را با هنر طراحی در هم می‌آمیزند و همین دخالت دادن علوم مختلف در احداث فضای سبز، دانش‌آموختگان این رشته را منحصر به فرد می‌کند.

ضعف محاسبات مهندسی در فضاهای سبز تاکنون باعث وارد آمدن زیان‌های بیشماری نظیر ضربات ناشی از سرما، گرما و خشکسالی شده که این مسائل با انتخاب نوع گیاه (که می تواند علاوه بر سازگاری اکولوژیکی دارای جنبه های زیبایی شناسی منحصر به فرد باشد) سیستم آبیاری مناسب، نوع خاک و... قابل پیشگیری است. مهندسی فضای سبز همچنین از نظر هنری نظیر شعر و موسیقی حایز اهمیت است. یک مهندس فضای سبز باید رنگ‌ها را به خوبی بشناسد و با دنیای مرموز رنگ‌ها آشنا باشد. همچنین با شکل‌ها و بافتها که در بخش فضای سبز بسیار متنوع می باشند (نظیر شکل درختان و درختچه‌ها، بوته‌ها و گل‌ها) آشنایی داشته و همان طور که یک موسیقیدان با ترکیب نت‌ها موسیقی دلنشینی می سازد، در مهندسی فضای سبز نیز با ترکیب شکل‌ها، رنگ‌ها و بافت‌ها و با در نظرگرفتن اصولی مثل سادگی، تنوع، تکرار، تأکید، تسلسل و مقیاس وحدتی به وجود آورده می شود که می تواند بی نظیر باشد.

تعریف و هدف

بر اساس نیاز کشور به تربیت نیروی متخصص فضای سبز جهت برنامه ریزی، طراحی، احداث، نگهداری و مدیریت فضای سبز شهری و فراشهری (نظیر کمربند سبز و پارکهای جنگلی) شورای عالی برنامه ریزی در سال 72 در دویست و شصت و یکمین جلسه خود تأسیس رشته مهندسی فضای سبز را تصویب نمود.

این رشته ابتدا در دانشگاه تبریز و سپس در دانشگاه تهران (در سال 1379) دانشجو پذیرفت. مواد درسی این رشته شامل دروس عمومی، کشاورزی، معماری و عمران می‌باشد که دانشجویان در طی یک دوره چهار ساله با تلفیق هنر، فن و علم کارآیی لازم برای حرفه خود را می‌یابند.

توانایی‌های‌ لازم

دانشجوی‌ مهندسی‌ فضای‌ سبز باید به‌ علم‌ كشاورزی‌ اعم‌ از خاکشناسی‌، هواشناسی‌، چمن‌كاری‌، باغبانی‌ و گلكاری‌ آشنایی‌ داشته‌ باشد تا بتواند بذر چمن‌ مناسب‌ تهیه‌ كرده‌ و با كود مناسب‌ و آبیاری‌ به‌ موقع‌، چمنی‌ مناسب‌ برای‌ زمین‌ بازی‌ یا تزئین‌ میادین‌ گل‌ تهیه‌ نماید، همچنین‌ بتواند گیاهانی‌ با گل‌های‌ بزرگ‌ و با دوام‌ پرورش‌ دهد و درختان‌ مناسب‌ برای‌ حاشیه‌ خیابان‌ها انتخاب‌ كرده‌ و آنها را به‌ درستی‌ هرس‌ كند. از سوی‌ دیگر دانشجوی‌ این‌ رشته‌ باید فردی‌ با ذوق‌ و هنرمند باشد و به‌ طراحی‌ و نقشه‌كشی‌ علاقه‌مند باشد تا بتواند از گیاهان‌ زینتی‌ در طراحی‌ محوطه‌های‌ مسكونی‌، اداری‌ و تجاری‌ به‌ خوبی‌ بهره‌گیرد و در طراحی‌ پارك‌ و پارك‌سازی‌، طراحی‌ فضاهای‌ شهری‌ و محوطه‌های‌ ویژه‌ مثل‌ محوطه‌های‌ صنعتی‌، دانشگاهی‌، شهرك‌های‌ مسكونی‌ و اتوبان‌ها به‌ یاری‌ ذوق‌ و هنر خویش‌ طرح‌هایی‌ مناسب‌ و زیبا ارائه‌ دهد.

کل دروس‌ 4ساله

موقعیت‌ شغلی‌ در ایران

تمامی‌ شهرها به‌ ویژه‌ شهرهای‌ بزرگ‌ به‌ فضای‌ سبز و بهبود محیط‌ زیست‌ نیاز دارند. از همین‌ رو سازمان‌ پارك‌ها و فضای‌ سبز شهرداری‌ها یكی‌ از مراكز اصلی‌ جذب‌ فارغ‌التحصیلان‌ این‌ رشته‌ است‌. متخصصان‌ فضای‌ سبز همچنین‌ می‌توانند به‌ عنوان‌ طراح‌، مدیر، ناظر و مجری‌ فضای‌ سبز مؤسسات‌ دولتی‌ و خصوصی‌ و محوطه‌های‌ اداری‌ و مسكونی‌ فعالیت‌ نمایند یا به‌ عنوان‌ مربی‌ هنرستان‌های‌ كشاورزی‌ و مجری‌ امور تحقیقات‌ وزارت‌ كشور، وزارت‌ جهاد كشاورزی‌ و وزارت‌ مسكن‌ و شهرسازی‌ مشغول‌ به‌ كار شوند.

توانایی‌های فارغ التحصیلان

فارغ التحصیلان با توجه به دروس متنوعی که در دوره تحصیل می گذرانند قادر خواهند بود تا:

1. در زمینه پرورش گیاهان زینتی (درختان و درختچه ها، گیاهان آپارتمانی، گلهای شاخه بریده و...) فعالیت و تحقیق نموده و حتی گونه‌های وحشی بومی ایران را به مجموعه گیاهان زینتی اضافه نمایند.

2. با توجه به شناخت عوامل اقلیمی و اکولوژیکی هر منطقه، طرح کاشت گیاهان مناسب محل را ارائه دهند و به انتخاب گیاهان با راندمان اکولوژیکی بالا که در امر پالایش هوا موثر باشند، بپردازند.

3. معابر، سازه‌ها و سیستم‌های آبیاری فضاهای سبز مختلف نظیر پارک‌ها، مجتمع‌های مسکونی، محوطه‌های توریستی و... را طراحی نمایند.

4. چمن کاری استادیوم‌ها و سایر محوطه های ورزشی را اجرا و نظارت کنند.

منابع: 

1). کتاب آشنایی با رشته های دانشگاهی سازمان سنجش آموزش کشورتالیف:خانم فیروزه سودایی و نرم افزار سامان رشته‌ی سازمان سنجش

2). www.irangolara.com

فرستنده: مجتبی مرادی