عنوان سوال:

مشکلات کاشت و پرورش درخت و درختچه های زینتی در شیراز چیست؟

اولین و عمده ترین مشکل PHخاک شیراز است

 از عوامل محدود کننده که در خاک شیراز که PHبالائی دارد و رشد و تغذيه گياه را دچار مشکل مي کند توضيحاتي را ارائه مي‌دهم.

عامل PH خاک بايد داراي PH مناسب باشد. هر گياهي يک محدوده PH خاص و مناسبي را تحمل مي‌کند اگر PH خاک کم يا زياد باشد رشد و توليد گياه دچار مشکل مي‌شود.

 درختان ودرختچه هاوهمینطور گل‌ها و گياهان زينتي از اين قاعده استثناء نيستند بلکه نسبت به PH خاک حساس‌تر هستند. مثلاً مقدار PH مناسب براي گل‌ها و گياهان زينتي در

 بنفشه آفريقايي ۷ – ۶

آليسوم ۷/۵-۶ ،

آزاليا ۴/۵- ۵ ،

 بگونيا ۵/۵ - ۷ ،

 ميخک 6 – 5/7 

 شمعداني6 - 8 

 ماگنوليا 6-5

اركيده 5-4 است.

 PHخاک بطور مستقيم يا غيرمستقيم رشد گياه را تحت تاثير قرار مي‌دهد. مهم‌ترين نقش PH خاک کنترل حلاليت عناصر غذايي در خاک مي‌باشد. به عبارت ديگر قابليت جذب عناصر غذايي وابستگي زيادي به PH خاک دارد.و کمبود عمده ناشی از پ هاش بالای خاک شیراز کمبود آهن میباشد. عناصر غذايي در PHهاي مختلف، حلاليت‌هاي متفاوتي دارند معمولاً با افزايش PH حلاليت عناصر غذايي به جزء ميليبدون کاهش پيدا مي‌کند. يکي از مشکلاتي که در خاک‌هاي ايران و همینطور شیراز وجود دارد PH قليايي است، يعني PH بالاتر از ۷.

مشکل ديگر، آهکي بودن خاک است که باعث افزايش PH خاک مي‌شود. مشکلات ناشي از PH قليايي در تغذيه گياه PH قليايي باعث مي‌شود که حلاليت عناصر غذايي ضروري براي گياه کاهش پيدا بکند و کمبود عناصر غذايي مثل فسفر (Pb)، آهن(Fe) ، روي (Zn) ، منگنز (Mn) در گياه مشاهده شود.

 عامل عمده‌اي که در بروز اين کمبودها موثر هستند آهک زياد است و در بسياري از منابع کمبود آهن را نيز زرده ناشي از آهک مي‌نامند.

 مثلا در درختان اقاقیا در محوطه دانشگاه دیدیم که برگها زرد شده بودند که علت کمبود آهن دراین گیاه بود. ولی باید به این نکته هم توجه نمود که اقاقیا گیاهی حساس به کمبود آهن است.

لذا عامل بروز زردي‌، آهک زياد در خاک است.

خاک های آهکی بی اندازه از مواد آلی فقیر هستند و یکی از نقایص این خاکها کمبود مواد آلی و هوموس هستند.  در خاک های آهکی ایران مسئله کمبود و عناصر کمیاب در حقیقت مطرح نیست زیرا این عناصر در خاک هستند و حتی به مقدار زیاد ولی به علت وجود آهک و یون کلسیم فراوان، جذب عناصر کم مصرف با مشکلات فراوان انجام می گیرد. برای اصلاح و بهبود خاک های آهکی روش و متدهای زیادی وجود ندارد.
 از طرف دیگر با اضافه نمودن مواد آلی می توان از نقش مضر آهک جلوگیری نمود. روش دیگر عبارت خواهد بود از اضافه کردن کودهای شیمیایی اسیدی کننده خاک، تعداد این کودها کم و تأثیر آنها کند می باشد. در بین آنها می توان سولفات آمونیوم را نام برد.

 پس حلاليت عناصر غذايي وابستگي بسيار زيادي به PH خاک دارد. آهن در تغذيه گياه، نقش بسيار مهمي دارد و وابستگي آن هم به PH خاک بسيار زياد است. اگر PH خاک يک واحد کاهش پيدا کند حلاليت آهن هزار مرتبه افزايش مي‌يابد.

پس راه حل رفع مشکل خاک شراز و بطور کلی ایران:کاهشPH خاک حتی اگر شده فقط درمنطقه ریشه این کار را انجام دهیم هرچند این کاهشPH جزئی باشد. 

يا اگر PH خاک را يک مرتبه تغيير بدهيم، حلاليت منگنز (Mn)و روي (Zn) که از عناصر ضروري در تغذيه گياه هستند صد مرتبه دچار تغيير مي‌شوند. راهکارهاي اصلاح خاک‌هاي آهکي و يا اسيدي اصولاً اصلاح PH خاک، کار مشکلي است و حتی المقدور میبایست حجم کمتری از خاک را اصلاح کنیم تا هزینه ها زید نشود برای این منظور اصلاح خاک اطراف ریشه کار مناسبی است.

مشکل خاک ايران بخصوص شیراز، بالا بودن PH خاک و قليايي بودن آن است. براي کاهش PH خاک بايد از يکسري مواد اصلاح کننده يا کاهش دهنده PH استفاده بکنيم. يعني اينکه در بعضي جاها از طريق آبياري اسيد سولفوريک و اسيد کلريدريک به خاک اضافه کنيم. ولي مصرف اسيد کاري مشکل و همراه با خطرات جانبي بوده و توصيه مي‌شود براي کاهش PH خاک، از گوگرد استفاده بشود. عنصر گوگرد اضافه شده به خاک بوسيله‌ي باکتري تيوباسيلوس (كه در خاك موجود است) اکسيد ‌شده و اسيد سولفوريک توليد مي‌كند و PH خاک را تغيير مي‌دهد،

 اما کاهش PH خاک زياد نيست بلکه فقط در حد يک واحد PH تغيير داده مي‌شود.

 در روش ديگر، PH خاك را موضعي كاهش مي‌دهند تا اثرات منفي آن را از بين ببرند.

مثلاً مقدار كمي از خاك گلدان را انتخاب كرده (حدود 2/0 كل خاك گلدان) و PH آن را كاهش مي‌دهند، وقتي ريشه گياه به آن قسمت خاك رسيد در محيط مناسب عناصر خود را دريافت مي‌كند. روش ديگر، مصرف کودهاي اسيدزا است. مصرف کود سولفات آمونيوم بطور جزيي مي‌تواند PH خاک را کاهش بدهد.

مشکل دیگر با توجه به هوای گرم شیراز در فصل تابستان واینکه عدم مدیریت آبیاری در این فصل باعث وارد شدن تنش های آبی به نهالها و درختان میباشد

که پیشنهاد میشود در زمان کاشت نهالها خاک گودال نهال را با مقداری سوپر جاذب مخلوط نموده وکشت کنیم تا به گیاه کمتر آسیب (تنش رطوبتی) وارد گردد.

منبع:agro.blogfa.com

soil-science.mihanblog.com

جزوه شیمی خاک دکتر کسرائیان(ترم بهمن۸۷)

کاتالوگ کارگاه آموزشی سوپر جاذب ها- دانشکده کشاورزی(خرداد۸۸ )

نویسنده محمد مهدی صفاری(خاکشناسی)