نام فارسی: شوید

نام علمی : Anethum  graveolens

از خانواده ی : Apiaceae ( تیره ی جعفری )

خصوصیات کلی: شوید گیاهی 1 یا دو ساله است به ارتفاع 30 cm می رسد و گاهی تا 1 m می رسد و گیاه علفی است . برگ ها متناوب و زرد رنگ است که در تیر و مرداد گل می دهد. ریشه ی آن راست مخروطی شکل و به رنگ سفید است. این گیاه در تمام دنیا کشت می شود. به صورت وحشی در کنار جاده ها و خاک های شنی اطراف رودخانه ها یافت می شود . در اران در برخی از مناطق مانند تبریز – خراسان ( اطراف بجنورد ) در تفرش به خالت خودرو یافت می شود یا ( نیمه خودرو ).

ترکیبات شیمیایی: میوه گیاه دارای 2 تا 4% اسانس است که بر اثر تقطیر یا بخار آب از آن حاصل می شود و قسمت عمده آن را کارون و لیمونن تشکیل می دهد. این اسانس مایعی به رنگ زرد روشن است و باید در شیشه های کاملاً در بسته در محل خنک و به دور از نور و روشنایی نگهداری کرد.

آثار فارماکولوژیک و مکانیسم اثر:

روغن های فرار موجود در اسانس شوید از جمله کارون و لیمونن حاوی اثرات ضد اسپاسم بر روی عضلات صاف دستگاه گوارش، ضد نفخ و مقوی بوده و به منظور پیشگیری و درمان بیماری ها و اختلالات دستگاه گوارش کاربرد دارد.

موارد مصرف:

دم کرده شوید: در طب سنتی دم کرده شوید اثر تسکین دهنده درد معده، رفع استفراغ،آرام کننده دل پیچه های اطفال و رفع سکسکه دارد، اثرات ضد کلسترول و کاهش دهنده چربی خون را نیز دارد، شوید باعث افزایش شیر زنان شیر ده می شود. در چین برای کم درد های عضلانی به کار می رود. تخم شوید: تخم شوید اثرات درمانی زیادی دارد بر طرف کننده نفخ و شکم و ادرار آور است. میوه شوید: موجب کاهش اشتها، تب و سرماخوردگی، سرفه، برونشیت و التهاب دهان و حنجره کاربرد دارد. برگ شوید: بیشتر کاربرد غذایی دار د و برای معطر سازی به کار می رود. و غنی از پیش سازهای پتاسیم و آهن است یعنی ویتامین A ( بتاکاروتن ) است.

موارد منع مصرف و احتیاط: در موارد سابقه حساسیت و نیز در افراد دچار عدم تعادل آب و الکترولیت ها منع مصرف دارد. در کودکان زیر 12 سال از مصرف مقادیر بالا به علت احتمال بروز واکنش های حساسیت به نور اجتناب شود.

اشکال دارویی و فرآورده های موجود در بازار:

شوید در اشکال دارویی مختلف به صورت تک و یا در ترکیب با سایر گیاهان دارویی موجود است از جمله: قرص آنتوم ( کاهش دهنده چربی خون ) شربت گل گریپ و محلول خوراکی گریپ و اثر ( ضد نفخ  وضد قولنج روده ای کودکان ، درمان سوء هضم و اسپاسم های گوارشی . )

نام فارسی: سیر

نام علمی : Allium sativum

از خانواده ی : Liliaceae

سیر:

سیر یکی از قدیمی ترین گیاهان مورد مصرف غذایی است ک جنبه ی دارویی نیز دارد. قدیمی ترین اسناد مربوط به سیر مربوط به کبتیبه ی سومریان که 2600 سال قبل از میلاد مسیح می باشد. مصریان باستان از آن به عنوان دارو استفاده می کردند که 22 خاصیت برای آن می دانستند.

سیر گیاهی پیاز دار است، علفی دارای قسمت زیر زمینی متورم و مرکب از 5 تا 12 قطعه است. ساقه ی گیاه بلند و توخالی هست و تا ارتفاع 1 m هم می رسد برگ های آن باریک و سبز تیره است گل های کوچک و صورتی رنگ دارد که به صورت چتر در انتهای ساقه ظاهر می شود.

بخش های مورد استفاده از سیر:

برگ و پیاز ( Bulb )

ترکیبات شیمیایی سیر:

ترکیبات آلی ئین – آلی سین – انیولین – آدنوزین ویتامین A ، B، C است.

آثار فارمالوژیک و مکانیسم اثر:

سیر تازه و عصاره سیر کلسترول و چربی های پلاسما را کاهش می دهد. باعث پایین آوردن فشارخون نیز می شود. اثر مستقیم بر روی عضلات صاف عروق و در نتیجه کاهش مقاومت عروقی ارتباط دارد. ترکیبات گوگردی موجود در سیر خاصیت ضد عفونی کنندگی و میکروب کشی دارد. اثر ضد دیابتی دارد.

عوارض جانبی:

با آن که خواص زیادی دارد باید در حد اعتدال مصرف شود برای این که مصرف زیاد آن ممکن است باعث سردرد، ضعف، سرگیجه و سوزش دهان و معده شود. نکروز و سوختگی پوست به ویژه در کودکان و افرادی که ساعت ها در معرض تماس با سیر هستند.

مواردی که باید احتیاط شود یا این که منع مصرف دارو:

1- مصرف مقادیر زیاد قبل از عمل جراحی منع شده زیرا احتمال افزایش خونریزی در حین و پیش از عمل وجود دارد.

2- مصرف آن بارداروهای ضد انعقاد ممنوع می باشد چرا که در صورت مصرف همزمان احتمال بروز خونریزی خو د به خودی و بیش از حد وجود دارد.

3- در افرادی که دچار بیماری کم کاری تیروئید هستند مجاز نیست.

4- در التهاب حاد یا مزمن معده با احتیاط مصرف شود.

5- در استفاده ی همزمان آن با داروهای کاهنده ی قند خون و انسولین باید احتیاط شود.

موارد استفاده:

به صورت خام یا پخته و یا مخلوط در ادویه جات است. که اشتها آور، هضم کننده غذا، ضد نفخ خطر ابتلا به سرطان روده و معده را کاهش می دهد.

مصارف موضعی:

جهت بر طرف کردن دردهای عضلانی- رماتیسم – میخچه – زگیل مؤثر است. ولی مصرف آن نباید ادامه پیدا کند زیرا ایجاد تحریک پوستی می کند.

اشکال موجود:

قرص های آلیوم – اس، آلیکوم، گارسین و..... و شامپوی سیر که پیاز مو را تحریک و رشد موها را تقویت می کند.

نام فارسی: زعفران

نام علمی: Crocus sativa Iinnaeus  

از خانواده ی : زنبقیان

زعفران یا طلای سرخ یکی از باارزش ترین ادویه ها است که از خشک کردن کلاله های گل زعفران به دست می آید. گیاهی پیازدار دائمی است که بومی آسیای صغیر و اروپای جنوبی است.

کاشت زعفران قدمت 3000 سال در ایران دارد. از هر 150 گل حدود 1 gr زعفران و از 147 هزار گل تازه یک کیلوگرم زعفران خشک شده به دست می آید.

زعفران به دلیل رنگ – عطر – بوی عالی کاربرد های فراوان دارد.

ویژگی های زعفران:

عطر و طعم مخصوص به خود کمی تلخ مزه و تند و عاری از هر گونه طعم و بوی خارجی باشد.

وضعیت زعفران: انواع زعفران باید رنگ و بوی یکنواخت بوده و نباید در اثر رطوبت زیاد یا خشک کردن نامناسب به هم چسبیده باشند.

ترکیبات شیمیایی:

1- کروسین: ماده ی اصلی رنگی زعفران است که نوعی کاروتنوئید است.

2- پیکروکروسین: ایجاد طعم تلخ زعفران

3- مواد معطر ( اسانس ) : که مهم ترین آن ها سافرانال می باشد.

4- کربوهیدرات، پروتئین ها، چربی ، املاحی از قبیل کلسیم، فسفر، آهن، پتاسیم، سدیم و ویتامین های B₁ و B₂

تأثیر زعفران بر سلامتی:

به عضم غذا کمک می کند. اسانس در زعفران به عنوان مسکن و ضد اسپاسم عمل می کند.

به دلیل داشتن آنتی اکسید ان ها خواص ضد سرطانی دارد. زعفران حتی می تواند سطوح کلسترول و تری گلیسرید خون را در افراد مبتلا هایپر لیپیدیمی ( افزایش چربی خون ) افزایش می دهد.

مسمومیت با زعفران:

برخی از علائم مسمومیت با زعفران شامل:

زردی پوست، استفراغ- سرگیجه – اسهال خونی – خون در ادرار – خونریزی از رحم اختلال سیستم عصبی مرکزی و در نهایت مرگ.

نام فارسی: گاوزبان

نام علمی : Borago  officinalis

از خانواده ی : Boraginaceae

نام انگلیسی: Borage

- گیاهی علفی و یکساله است که ارتفاع ساقه ی آن تا 60 cm می رسد. ساقه ی آن شیاردار و خاردار است برگ های این گیاه ساده و پوشیده از تارهای خشن است. برگ های آن به علت داشتن کرک های ریز، شباهت به زبری زبان گاو دارد  و به این جهت به آن گاوزبان می گویند. گل های آن به رنگ های مختلف آبی، سفید، بنفش هستند. احتمالاً این گیاه از شمال آفریقا به نواحی دیگر راه یافته و امروزه در منطقه مدیترانه، نواحی شمال آفریقا و قسمت هایی از خاورمیانه می روید، این گیاه در شمال غربی ایران و بعضی نقاط آذربایجان یافت می شود.

بخش های مورد استفاده: گل ، برگ و سرشاخه های گلدار

ترکیبات شیمیایی: گل گاوزبان و برگ های آن دارای لعاب فراوان است این گیاه دارای نیترات پتاسیم، رزین ها ، مالات کلسیم، مقدار جزئی اسانس، املاح منگنز، منیزیم، اسید فسفریک  و مقدار بسیار جزیی از آلانتوئین در آن یافت می شود.

موارد مصرف: گل و برگ آن اثر نرم کننده، معرق ، مدر ( دفع کننده کلرور ) آرام کننده و تصفیه کننده خون است.

عوارض جانبی: اگر طی فرآیندهایی استاندارد تهیه شود بی خطر و سالم است در غیر این صورت به دلیل وجود پیرولیزیدین ها می تواند سمیت کبدی ایجاد کند، کاهش آستانه ی تشنج ، اختلالات گوارشی و قلبی – عروقی از عوارض گزارش شده می باشد.

تداخلات دارویی: با داروهای ضد اضطراب و آهن تداخل دارد.

در مادران باردار و شیرده به خاطر وجود آلکالوئید های پیرولیزیدین که واجد سمیت کبدی و موتاژن هستند نباید مصرف شود.

اشکال دارویی و شکل های موجود در بازار:

این گیاه به صورت چای کیسه ای و همچنین به شکل پودر در بسته ی 40 گرمی موجود است.

  منابع:

1- فرهنگ مصور گیاهان دارویی   ترجمه: دکتر امامی- دکتر شمس اردکانی 1383

2- احتیاط مصرف و تداخلات دارویی گیاهان دارویی   تألیف دکتر ضیایی – عسگرپور – شبستری مرسام 1384

3- گیاهان دارویی – دکتر علی زرگری – جلد سوم – 1375