استفاده از گياهان دارويي در فضاي­ سبز:

مقدمه:

در ادوار گذشته در كنار توجه به تفرج روح و زيبايي و جنبه دارويي و اقتصادي كشت گياهان در فضاي سبز و باغ­ها مدنظر بوده در همه آن­ها از باغ معلق بابل مربوط به سا­ل­هاي قبل ميلاد مسيح تا پرديس­هاي ايراني مربوط به قرن پنجم ميلادي ضمن رعايت جنبه­­هاي زينتي و هنري گياهان كاشته شده مصارف خوراكي دارويي صنعتي  دفع آفات ومانند آن مورد توجه جدي بوده است و در چارچوب سنت و اصول هيچ چيز بي­مورد و يا تنها براي زيبايي وجود نداشته بلكه آن چه مفيد و لازم و زیبا بوده عرضه شده است.

مزاياي استفاده از گياهان دارويي در فضاي سبز:

1.تنوع افزايش در فضاي سبز:

 دركشور ايران اقليم هاي متفاوتي وجود دارد بنابراين تنوع درگياهان دارويي زياد است.

البته با توجه به سازگاري و توانايي هاي گياهان دارويي که مورد اشاره واقع شد به كار گيري اين گونه هادر فضاي سبز تنوع گونه هاواكوتيپ­ها(ازنظر رنگ-فرم –اندازه وسازگاري)را دو چندان مي­­كند.

وجود گياهان دارويي در فضاي سبز نشانه اي از توانايي اقليمی  و احوال فرهنگي منطقه است درحالي كه استفاده از گونه هاي انگشت شمار و غير بومي در فضاي سبز شكنندگي اكوسيستم هاي احداثي را به همراه دارد.

2.حفظ ژرم پلاسم گياهان دارويي:

چنانچه يك جامعه گياهي به خاطر انقراض مورد حمايت انسان قرار مي­گيردناچار به زندگي در محدوده طراحي شده توسط انسان مي­شود.

اين محدوده­ها شامل باغ­هاي گياهشناسي و فضاي سبز و در بهترين حالات محيط­­هاي طبيعي غرق شده مي­شود.                                                                                                                                                            

در اين مجموعه ها حفاظت انسان از گياهان منجر به حذف پديده ­هاي طبيع ان مي­شود.مانند چرا-بيماري-آفت-سيل و... مانند آن مي­شود.

بنابراين طي نسل­هاي متوالي ژن­هاي مفيد كه عامل دوام موجود در مقابل اين شرايط هستند از اين نسل­ها حذف مي­شوند.

در مورد گياهان دارويي اين عمل با برداشت گزينشي گياهان دارويي سالم وقوي از طبيعت توسط انسان تشديد مي­گردد.

و در عوض فراواني ژن­هاي غير مفيد كه در شرايط طبيعي مرتباْ تحت گزينش طبيعي و حذف قرار ميگيرند و به نحو چشمگيري افزايش ميابند.به اين پديده رانده شدن ژنتيكي مي­گويند كه هرچه جوامع گياهي و جانوري محدودتر باشد اين پديده با شدت بيشتري رخ مي­دهد.

در نتيجه اين رخداد با توجه به حفظ فرم ظاهري گونه  توانمندي­هاي ان گونه  در مقابل شرايط گزينشگر محيط طبيعي به شدت كاهش مي­يابد ودرصورت راهيابي گونه  به محيط طبيعي و يا كاهش حمايت انسان  جاندار به سرعت منقرض مي­گردد.

راه جلوگيري از اين خطر :

توسعه همه جانبه جوامع گياهي و جانوري در اقليم­هاي متنوع است.

3.      جبران بخشي از  هزينه­ها:

اختصاص منابع مرغوب­ آب و خاك و احداث فضاي سبز كه به واسطه رشد  شهرهاي بزرگ در اراضي درجه يك كشاورزي  امري غيرقابل اجتناب گرديده است.

سطح وسيع و در حال گسترش فضاي سبز بهاي سنگيني است كه شهروندان براي سلامت خود و محيط زيست بايد پرداخت كنند.

بهايي كه صرفه­جويي و گريز از آن مخارج بهداشتي و هزينه­هاي اجتماعي بسيار بيشتري به بار خواهد آورد.

در ديد كلان برآورد ارزش­هاي معنوي زيست محيطي حفاظتي تفريحي و مانند آن در فضصاي سبز نياز به امكاناتي گسترده و تخصص­هايي است كه بتوان براساس آن بيان ارزش واقعي پرداخت.

با كشت گياهان دارويي در فضاي سبز بخشي از هزينه­هاي ريالي قابل بازيافت است.

نياز آبي گياهان بومي كمتر از گياهان غير بومي است اين امر صرفه­جويي در مصرف آب آبياري است.

4.تامين اهداف آموزشي تحقيقاتي و گردشگري:

با وجود سابقه­ي طولاني استفاده از گياهان دارويي با وجود انواع گياهان دارويي در كشور متاسفانه درصد كمي از فرهيختگان علوم گياهي و كشاورزي و منابع طبيعي با اين گياهان آشنا هستند.

5.كنترل فرسايش بادي:

در مكان ها­يي كه زمين به اختيار و از روي اضطرار به صورت ايش رها مي­شود و زمان ايش با وزش بادهاي شديد ويا رواناب ناشي از بارندگي روبروست يكي از راه­هاي كنترل فرسايش خاك بر جاي گذاشتن بقاياي محصول قبل از ايش است.محصولاتي مانند كرچك و ماريتيغال كه تنها بذر آنها برداشت مي­شود.                                                                                                

همچنين استفاده از گياهان دارويي چندساله مانند زوفا-اسطوخودوس و آويشن مي­توان در كنترل فرسايش بسيار موثر است كاشت گياهاني مانند سنا و اكاليپتوس در مجاورت كوير موانع مناسبي در جلوگيري از پيشروي كوير هستند.

-نتيجه:

فضاي سبز شهري بر اكولوژي شهري به ويژه اقليم هوا-خاك-آب­هاي زيرزميني وجامعه حيواني تاثير    مي گذارد مهم­ترين اثر فضاي سبز در شهرها كاركرد­هاي زيست محيطي آن هاست كه شهر ها ربعنوان محيط زيست جامعه انساني معني دار كرده است.

شناخت گونه­ هاي گياهي بومي كه مي­ توانند در طراحي فضاي سبز به كار آيند.

" شیراحمد سارانی عضو هیئت علمی دانشگاه زابل"

منابع:

1.اميدبيگي-رضا­1376رهيافت هاي توليد وفراواني گياهان دارويي جلد دوم انتشارات طراحان ناشر

2.بهرام سلطاني-كامبيز1369اثار فضاي سبز بربيوكليماي شهرفصلنامه علمي سازمان حفاظت محيط زيست جلد سوم

3.مجنونيان-هندريك1374مباحثي پيرامون پارك­ها فضاي سبز وتفرجگاهها

و ...