اگروفارستری (Agroforestry) روش مفید برای

استفاده پایدار از درختان گیاهان زراعی و حیوانات:

اگروفارستری به طور سنتی از گذشته دور

درسیستم تولیدی روستائیان وجود داشته است.

اما پس از تفکیک مدیریت درختان محصولات

زراعی و دام این روش منسوخ گردید.

از سال ها پیش بسیاری از کشور ها توسعه

یافته به وسیله سیستم تک کشتی

موفقیت های شایان توجهی را در تولید

محصولات غذایی به دست آورد.

با وجود این به علت افزایش سریع جمعیت و

محدودیت سطح زمین های قابل کشت

و همچنین کاهش حاصلخیزی زمین های

که طی سالیان متوالی تحت کشت

قرار گرفته اند.

لازم است سیستمی اتخاذ گردد که تداوم تولید

را تضمین نماید.

به علاوه بسیاری از زمین ها برای کشاورزی

جنگل داری یا دامپروری مطلوب نیستند.

بنابرین لازم است با تلفیق کاربری های متفاوت

(به گونه ای که اثر متقابل این کاربری ها موجب

افزایش بهره وری زمین نیروی انسانی و فناوری

گردد).

سیستم های مختلف اگروفارستری معرفی و

به کار گرفته شوند.

تعاریف و مفاهیم اگروفارستری:

اگروفارستری برای روش های بهره برداری از

زمین شامل پرورش درختان،محصولات زراعی و

حیوانات واژه جامعی است.

در واقع اگروفارستری یک سیستم پایدار

بهره برداری از زمین است که عملکرد کل

(بهره وری) را با توجه به ترکیب محصولات زراعی،

درختان و دام های اهلی در یک واحد زمین

به طور متناوب با در یک مقطع زمانی با

مدیریت صحیح افزایش می دهد.

این سیستم مدیریتی باید از نظر ویژگی های

فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و اکولوژیکی

مناسب منطقه مورد استفاده باشد.

به عبارت دیگر اگروفارستری یک واژه جامع

در سیستم بهره برداری از زمین و فناوری است

که بر اساس آن از درختان، گیاهان زراعی

و حیوانات با ایجاد آرایش مکانی و زمانی

به طور مطلوب استفاده می گردد.

         

ویژگی های این سیستم عبارتند از:

1.اگروفارستری شامل چند گونه گیاهی 

و حیوانی است که حداقل یکی از آنها

یک گیاه چند ساله چوبی است.

2.اگروفارستری با لحاظ کردن حفاظت از منابع

طبیعی همواره دو یا چند بازده دارد.

3.اگروفارستری برای محیط های حساس و

برخوردار از نهاده های کم مناسب است.

5.این روش از نظر فرهنگی و اجتماعی به وسیله

بومیان منطقه که استفاده کرده اند پذیرفته شده

است.

کارکرد سیستم اگروفارستری:

از نظر کارکرد، سیستم های اگروفارستری به

دو گروه عمده تقسیم می شوند:

الف)سیستم هایی که نقش تولیدی دارند:

این محصولات عبارتند از:

1.غذا

2.علوفه

3.چوب سوخت

4چوب های ساختمانی

5.سایر محصولات

ب) سیستم های اگروفارستری که نقش

حفاظتی دارند:

شامل:

1.بادشکن

2.کمربند حفاظتی

3.حفاظت خاک

4.حفظ رطوبت

5.اصلاح خاک

6.سایه اندازی (برای گیاهان زراعی، حیوانا ت

و انسان)

تیپ های عمده سیستم های اگروفارستری:

به طور کلی چهار تیپ عمده از سیستم های

اگروفارستری در مناطق نسبتا مرطوب وجود دارد

که شامل موارد زیر است:

1) جنگلداری و گیاهان زراعی:Agrosilviculture 

این سیستم یک ساختار بسیار ساده از

اگروفارستری است.

درختان به فاصله 2×2 متر، قبل یا بعد از کاشت

گیاهان زراعی کشت می گردند.

گیاهان زراعی به طور متناوب و بر اساس فصول

وضع بازار و طرح مالک کاشته می شوند.

این نوع عملیات بعد از  5 تا سال به بسته شدن

4 تاج پوشش(conopy) منجر می گردد.

2)جنگل، زراعت و پرورش حیوانات اهلی

Agrosilvipastaral:

در این سیستم علاوه بر جنگلکاری و زراعت

پرورش حیوانات نیز به طور مستقیم یا

غیر مستقیم اجرا میگردد. برخی گیاهان اشکوب

تحتانی به عنوان علوفه یا خوراک حیوانات اهلی

و ماکیان به کار میروند.

3)جنگل، زراعت و پرورش ماهی

:Agrosilviaquaculture

در این سیستم جنگلکاری و زراعت در زمین های

تراس بندی شده انجام می گیرد و گیاهان زراعی

آبزی و ماهی متناسب با عمق آب دریاچه نهر یا

استخر پرورش داده می شوند.

وجود درختا ن مانع از تبخیر شدید آب در استخر

هامی شود و همچنین با ایجاد سایه روی آب

دمای مورد نیاز را برای آبزیان فراهم می کند.

4) جنگل، زراعت،پرورش ماهی و حیوانات

Agrosilviaquqpastaral:

این سیستم یک سیستم بسیار پیچیده از

اگروفارستری است که هر سه ساختار پیشین

را شامل می شود.

به عنوان مثال برگ های درخت توت برای تغذیه

کرم ابریشم به کار می روند.

فضولات این کرم ها نیز غذای مطلوبی برای

ماهی ها می باشد.

به علاوه این فضولات از لحاظ کیفیت غذایی

غنی است ودر تغذیه ما کیان نیز می تواند

مورد استفاده قرار گیرد.

ابریشم محصول نهایی است.همزمان

گیاهان زراعی مختلفی برای اهداف مورد نظر

زیر درختان توت کشت می شوند.

گونه های درختی چوبی در یک فضای نسبتا

گسترده کاشته و تعدادی گیاه نیز با اهداف

مختلف تولیدغذا، علوفه و سبزیجات زیر اشکوب

جای داده می شوند.

اگروفارستری مجموعه روش های مفیدی

را شامل می شود که برای تشخیص مشکلات

مدیریت اراضی، شناخت استعدادها و ارائه

راه حل به کار می رود.

نتیجه گیری:

اگروفارستری شامل مجموعه روش های مفیدی

است که برای تشخیص مشکلات مدیریت اراضی، شناخت ستعدادهای ارائه راه حل به کار می روند.

طرح اگروفارستری در ابتدا باید انعطاف پذیر باشد

تا با نیازها و منافع مصرف کنندگان مختلف تطابق یابد.

سپس باید سرعت عمل داشته باشد تا با یک تقویم

زمانی سریع در مرحله طراحی ارائه و طی تکمیل

طرح اجرا گردد و در نهایت این طرح باید تکرارپذیر

باشد تا نواقص آن نیز بر طرف شود.

اگروفارستری یک سیستم پایدار بهره برداری از

زمینی که عملکرد کل را با توجه به ترکیب

محصولات زراعی ،درختان و دام های اهلی

در یک واحد زمین به طور متناوب یا در مقطع زمانی با مدیریت صحیح افزایش می دهد.

پیشنهادها:

در کشور پهناور ایران قبل از هر اقدامی لازم

است تا طرح آمایش سرزمین صورت پذیرد

و زمین های مناسب برای کاربری های

متفاوت مشخص گردند.

سپس لازم است در سطح حوزه های آبخیز

و در سطح کشوری اراضی مستعد طرح های

اگروفارستری تفکیک و مطالعه شوند و در نهایت

برایشروع و انجام کار لازم است سیستم های

ترویج وآموزش اگروفارستری برنامه ریزی و

مدیریت شوند.

در این زمینه لازم است کشاورزان با شرکت

در دوره آموزشی یا آموزش از طریق

رسانه های جمعی با این سیستم و

روش های کاشت،داشت و بهره برداری از

آن آشنا شوند.

لازم به یاد آوری است تشخیص قابلیت اراضی

برای سیستم اگروفارستری بایددر سطح ملی

و وسط مجموعه ای از کارشناسان خبره با

طرح های آمایش سرزمین صورت پذیرد.

منبع:

ماهنامه کشاورز شماره 325

نهال