اسم علمی: Syringa vulgaris  

Oleaceaeتیره:   

Common lilacاسم انگلیسی:

درختچه ای است به ارتفاع 2 متر تا 10 متر و دارای برگ های بزرگ، متقابل،

بیضوی، قلبی شکل و نوک تیز است.

منشإ اصلی آن در نواحی جنوب شرقی اروپا،ترانسیلوانی، بالکان و آسیای صغیر

بوده است برخی نیز آنرا بومی صربستان و رومانی می دانند.

این درختچه در سال989 میلادی توسط اعراب به اسپانیا انتقال داده شد و پس از

گذشت سال های متمادی از آنجا به نواحی دیگر اروپا انتشار یافت.

یاس بنفش گل های زیبایی به رنگ بنفش خوش رنگ و مجتمع به صورت خوشه

های پرگل دارد و چون گل آذین آن هنگامی که هنوز به حالت جوان است، ترکیب

بندی حاصل می کند از این جهت کم دوام می باشد به طوری که گل های آن پس از

شکفتن کامل، پژمرده شده و از بین می رود. در نواحی کوهستانی شکفتن گل های

یاس بنفش ممکن است تا تیر ماه به طول انجامد در حالیکه در سایر نواحی، به

تفاوت در فروردین تا اواخر اردیبهشت گل می دهد گل های یاس بنفش نوش زیاد

و مرغوب ایجاد می کند ولی چون جام گل لوله ای شکل است، از این جهت زنبور

عسل نمی تواند به درون آن راه یابد مگر لوله جام قبلاٌ توسط حشره دیگر فراخ تر شده باشد.

میوه آن به صورت کپسول های بیضوی، نوک تیز به درازای 1 تا 1.5 سانتی متر و محتوای

 دانه های بزرگی با کناره های بالدار است و این خود باعث می شود که باد به سهولت

 آن را در محیط اطراف پراکنده نماید.

قسمت های مورد استفاده این درختچه:

 پوست شاخه ها، گل، میوه، جوانه، برگ

ترکیبات شیمیایی:

 گل های یاس بنفش دارای اسانسی بسیار مطبوع و در عطر سازی از آن استفاده به عمل می آید.

پوست، برگ ،جوانه و میوه آن دارای مانیت، امولسین، انورتین، ساکاروز، یک

ماده تلخ آمرف به رنگ مایل به زرد، به نام سیرنگوپیکرینSyringopicrine

 و یک گلوکوزید به نام سیرنژینsyringine است. سیرنژین، به حالت خالص و

به صورت بلوری های سوزنی شکل از گیاه به دست می آید.

خواص درمانی:

-اعضای مختلف یاس بنفش، طعم تلخ و خاصیت مقوی، قابض و کم و بیش تب بر دارد و

از آن  به علت قابض بودن، سابقاٌ برای تقویت عمل دستگاه هضم استفاده می کردند.

-در گذشته برگ های تازه گیاه را برای رفع مالاریا مصرف می نموده اند.

-در طب عوام، هنوز هم جوشانده 30 در هزار پوست این درختچه را جهت رفع تب مصرف می نمایند.

-این جوشانده و همچنین دمکرده 30 در هزار برگ گیاه، اثر قاطع در رفع اسهال های ساده ، دل پیچه های ناشی از نفخ، دیسانتری اطفال، نقرس، رماتیسم و بعضی ضعف اعصاب  (به مقدار 3 فنجان در روز بعد از غذا) دارد.

-در کشور روسیه برای رفع دردهای رماتیسمی، روغنی با وارد کردن گل های یاس بنفش در روغن ظرف محتوی آن به مدت 15 روز در مقابل آفتاب ، به دست می آورند که آن را در ناحیه دردناک مورد نظر می مالند.

چوب ساقه یاس بنفش جلاپذیر است و از آنجا و منبت کاری استفاده به عمل می آورند.

امروزه استفاده از یاس بنفش به طو کلی متروک گردیده است با این حال در

 صنعت عطرسازی از نظر تهیه اسانس و فرآورده های زیبایی مختلف دارای

اهمیت زیاد می باشد.

فرم هایی با گل های پرپر یا سفید  رنگ از گیاه به ترتیب به نام های یاس

پرپر و یاس سفید و یاس ذکر شده است( sabeti).

پرورش یاس و واریته هی از آن که گل های زیبا و سفید دارد( یاس سفید) و

همچنین یاس ایرانیSyringa persica L.  در نواحی مختلف ایران معمول است.

این گیاه برگ های باریک، کشیده و نوک تیز و متمایز از گونه قبلی دارد.

برای پوست ساقه آن اثر مقوی و تب بر قائل اند.

عصاره روان حاصل از میوه گیاه نیز اثرات درمانی مذکور را دارا می باشد.

منبع:

گیاهان دارویی نوشته دکتر علی زرگری، جلد سوم