مقدمه

نقل و انتقال درختان و درختچه های بزرگ کاری دشوار و پر هزینه است. بیشتر درختان جابجا شده حتی در شرایط ایده آل به کندی بهبود می یابد. بعضی وقت ها نیز درختان و درختچه های جابجا شده شکل ناخوشایندی پیدا می کنند، بطوریکه گاهی پس از چند سال باید آنهارا حذف کرد. بنابراین در توسعه و احداث فضای سبز مسکونی،اداری،تجاری،پارکها و خیابان ها تا حد امکان بهتر است درختان و درختچه های موجود در مکان اولیه خود حفظ و نگهداری شوند. برای موفقیت در جابجایی،درختان را می بایست با دقت از محل اصلی کاشت برداشته و سپس در موقع حمل کاملا محافظت کرده و در مکان جدید با اصول صحیح کاشت.از این رو مدیریت و برنامه ریزی دقیق در جابجایی درختان ضروری است.(1)

رعایت نکات زیر در انتقال درختان و درختچه های بزرگ لازم و موفقیت جابجایی را افزایش می دهد:
بررسی امکانات برای جابجایی درخت مورد نظر
بررسی کیفیت و قابلیت انتقال درخت مورد نظر
گزینش زمان مناسب جابجایی درخت مورد نظر
گودبرداری و آماده سازی توپ ریشه برای انتقال به فراخور درخت مورد نظر
بارگیری و انتقال صحیح درخت به محل جدید
کاشت با روش علمی/فنی در مکان مورد نظر
داشت درختان و درختچه های جابجا شده در کوتاه مدت و دراز مدت(1و2)





بطور کلی جابجا کردن درختان و درختچه های بزرگ نیاز به وسایل مکانیکی سنگین و سبک، راههای مناسب برای حمل به محل کاشت جدید و متخصصان ماهر دارد.
جنگلداران شهری و پیمانکاران فضای سبز از وسایل مکانیکی گوناگون برای حفر،انتقال و کاشت درختان و درختچه ها استفاده می کنند.این وسایل به کار سهولت زیاد بخشیده و تعداد کارگران و هزینه کار را کاهش می دهد.اما خرید و حفظ آنها گران است و فقط در صورتیکه عملیات انتقال به تعداد وسیع صورت گیرد مقرون به صرفه است.(1)
پاسخ پرسش های زیر وسعت عملیات جابجایی درختان و درختچه های بزرگ را مشخص می کند.
آیا ترکیب خاک بستر مناسب گود برداری و انتقال می باشد؟
آیا دسترسی ماشین های سنگین (جرثقیل، بیل مکانیکی، کامیون های حمل)به کنار درخت وجود دارد؟
آیا جاده مناسبی برای حمل درخت به محل کاشت جدیدی وجود دارد؟
آیا شاخه ها را می توان طوری جمع کرد و طناب پیچی کرد که به موانعی مانند روگذرها،پلها و معابر باریک،کابلهای هوایی تلفن و برق برخورد نکرده و نشکند؟
قوانین راهنمایی حمل درخت در بزرگراهها چیست؟
احتمال دارد دریافت مخصوص لازم بوده و یا وجود علائم آگاه کننده ضروری باشد.
آیا فضای کافی برای گسترش طبیعی شاخه ها در زمان کاشت و بعد از آن برای درخت وجود دارد؟(1و2)

ممکن است برخی از این مشکلات (موارد) بالا قابل حل نباشد و امکان انتقال و کاشت درخت در محل مورد نظر فراهم نباشد.دراینصورت بهتر است از نهالهای کوچک استفاده کنیم.(2)

بررسی کیفیت و قابلیت انتقال درخت مورد نظر
 بررسی قابلیت انتقال درخت:
درختان و درختچه هایی که ریشه های قوی و تاجی خوش فرم و جوانه های سالم دارند برای انتقال و جابجایی مناسب تر هستند درخت یا درختچه مورد نظر می بایست سالم و عاری از بیماری و آفات باشد. پوست تنه محکم بوده و هیچگونه علائم بیماریهای قارچی،آفات پوست خوار و ساقه خوار، ترکهای ناشی از سرمازدگی،آفتاب سوختگی و یا زخم و صدمات فیزیکی دیده نشود.(اگر پوست تنه خشکیده و پژمرده است درخت را کاملا بررسی کرده و امکان ادامه زندگی و رشد طبیعی آن مورد مطالعه قرار گیرد)
(2-2)بررسی قابلیت انتقال درخت:
قدرت ریشه زایی مجدد و سرعت استقرار گونه های مختلف درختان و درختچه ها متفاوت است. بطور کلی درختچه ها بهتر از درختان و خزان پذیرها بهتر از از سوزنی برگان انتقال می یابند.همچنین درختانی که دارای ریشه سطحی هستند بهتر از درختانی که ریشه عمیق دارند جابجا می شوند.بعلاوه انتقال از بستر سنگین به بستر رشد سبک با موفقیت بیشتری روبرو بوده است.
بطور کلی از نظر سهولت انتقال و سرعت استقرار، درختان و درختچه ها را به 4 دسته (درجه) تقسیم می کنند.
دسته اول درختانی که با سهولت انتقال می یابند و دسته چهارم، مشکل ترین درختان برای جابجایی هستند که به تبع نیاز به تیمار بیشتر داشته و پس از کاشت نیز مراقب ویژه می خواهند.(جدول شماره  1) (1)
         

گزینش زمان مناسب جابجایی درختان

به دلایل گوناگون جابجایی درختان و درختچه ها همیشه در فصل مناسب صورت نمی گیرد.خوشبختانه با روش های نوین آماده سازی گیاه متخصصان توانایی جابجایی و کاشت درختان و درختچه ها را درتمام فصول سال دارند.(1)
برگزیدن زمان مناسب انتقال دختان و درختچه ها برای افزایش موفقیت در جابجایی آنها،نیازمند دقت و مطالعه دقیق است.تجربه نشان داده است که درختانی که در پاییز یا زمستان براحتی جابجا نمی شوند اغلب در بهار با موفقیت انتقال می یابند مانند درختان ماگنولیا،درخت لاله،بلوط قرمز،زالزالک،افرای شبه چناری،توس.
همچنین درخت افرا،کاج،اقاقیا، نارون و چنار از انواع درختانی هستند که در زمستان بهتر منتقل می شوند.(1)
به طور کلی درختان و درختچه های خزان پذیر را بهتر است در پاییز پس از ریختن برگ ها و زمانی که خاک مرطوب است و قبل از یخ بستن بستر و یا در اوایل بهار، قبل از باز شدن جوانه ها انتقال دهند.(1و2و3)
درختان سوزنی برگ را بهتر است در اوایل پاییز یا اواسط بهار قبل از شروع رشد جوانه ها جابجا کرد.حرارت 15تا12 درجه سانتیگراد در عمق 15تا30 سانتی متری خاک،بخصوص برای رشد سوزنی برگان ضروری است.(1)
(دردمای پایین پروتوپلاسم نفوذ ناپذیر و آب دارای ویسکوزیته بیشتری است که هردوی این عومل جذب آب را کاهش می دهند.بنابراین درختان باید دراوایل پاییز یا بهار که زمین هنوز گرمای خود را حفظ کرده است جابجا شوند.البته بهتر است.این نکته درمورد درختان همیشه سبز بیشترین اهمیت را دارد.)(2)
در مناطق حاره که درجه حرارت پایین تر از 7درجه سانتیگراد نمی رسد می توان در تمام طول سال درخت را جابجا کرد.بطور کلی بهترین زمان برای جابجایی نخل ها وقتی است که به گل نشسته باشند و فعالیت های حیاتی گیاه در حد نهایت باشد.(1)
درختان حساس و نیمه مقاوم (به یک اقلیم خاص)را بهتر است در فصل بهار جابجا کرده و در صورت امکان در نقاطی محفوظ از وزش باد و نور مستقیم خورشید قرار دهید.(1)
در جدول شماره 1 مناسب ترین فصل جابجایی چند درخت آماده است.(1)

                                                               
نام فارسی                    نام علمی                فصل انتقال

انواع نراد                         Abies sp                اوایل بهار  

انواع افرا                         Aser sp                                                                                                                                                                                                                                           

شاه بلوط هندی          Aesculus sp                      

عرعر                 Ailanthus altissima                 

انواع توسکا                    Alnus sp                  

انواع توس باغان            Betula sp                    اوایل بهار

گردوی آمریکایی             Carya sp                    اوایل بهار                   

کاتالپا-جوالدوزک           Catalpa sp

داغداغان                     Celtis sp

ارغوان                         Cercls sp

کرنوس                 Cornus florida                    اوایل بهار

زالزالک                  Crataegus sp

خرمالو                  Diospyros sp                     اوایل بهار

سنجد      Elaeagnus angustifolia

راش                          Fagus sp                   اوایل بهار

زبان گنجشک           Fraxinus sp

ژینکو                    Ginkgo biloba                  اوایل بهار

لیلکی                        Gleditsia

خاس یا ایلکس         Llex opaca                    اوایل بهار

گردو                  Juglans sp                        اوایل بهار

درخت لاله   Liriodendron tullpifera                اوایل بهار

انواع ماگنولیا            Magnolia sp                 اوایل بهار

انواع سیب                  Malus sp

پالونیا       Paulownia tomentosa

درخت نوئل                  Picea sp

انواع کاج                     Pinus sp

جنار                      Platanus sp     

صنوبر                     Populus sp                    اوایل بهار

گیلاس و گوجه          Prunus sp                    اوایل بهار

گلابی                      Pyrus sp   

انواع بلوط               Quercus sp                     اوایل بهار

اقاقیا                     Robinia sp

انواع بید                     Salix sp                     اوایل بهار

سرخدار                   Taxus sp               

نمدار                         Tilia sp

تسوگا                    Tsuga sp                      اوایل بهار

انواع نارون                Ulmus sp

مراحل آماده سازی وعملیات گودبرداری برای جابجایی درخت مورد نظر

در طی عملیات جابجایی درختان و درختچه ها،صدماتی به سیستم ریشه آن ها بویژه ریشه های موبین و مکنده وارد می آید که جبران و بهبود کامل ریشه ها،بسته به نوع درخت و شرایط رشد محل جئید از 3تا10سال به طول می انجامد. از آنجاییکه ریشه های مویین بیشترین مقدار آب و مواد غذایی مورد نیاز درخت را جذب کنند درخت تا حد زیادی پژمرده می شود. درحد فاصل دو زمان مذکور،یعنی از زمان آسیب دیدن سیستم ریشه تا قبل از رشد ریشه های جدید، تمام اندامهای گیاهی تحت تاثیر شوکهای مختلف فیزیولوژیکی قرار می گیرد.از این رو احتیاط بیشتر در جابجایی و مراقبت های ویژه و مداوم بعد از کاشت ضرورت می یابد.
بطور کلی درختان و درختچه ها به صورت(ریشه برهنه)و یا (توپ ریشه گونی پیچ) منتقل می شوند.
معمولا درختچه های خزان پذیر به ارتفاع 2/1 تا 2 متر که در پاییز یا اول بهار کاشته می شوند و بعضی درختان خزان پذیر با بن به قطر 5 سانتی متر به صورت ریشه برهنه   انتقال می یابند مگر اینکه گیاهان فوق کاملا برگدار باشند.جابجایی درختان به صورت ریشه ی برهنه فقط درخاک های شنی و سبک با زهکش خوب عملی است و در خاک های سنگین و رسی توصیه نمی شود.گاهی گونی پیچ کردن ریشه تقریبا برای تمام همیشه سبز ها و درختان با تنه به قطر بیشتر از 5سانتی متر و یا درختچه های خزان پذیر که درطول تابستان انتقال می یابند مناسب تر است.درختچه های خزان پذیر و درختانی که با اشکال جابه جا می شوند بهتر است که با خاک اطراف ریشه منتقل شوند.(1)
مراحل آماده سازی درخت برای جابجایی
-هرس ریشه: برای افزایش موفقیت در جابجایی درختانی که دارای سیستم ریشه ضعیف و غیر رشته ای می باشند باید هرس ریشه روی آنها انجام گیرد به این منظور 3سال قبل از عمل جابجایی،با ایجاد شیار به عمق مناسب در اطراف تنه درخت،باعث تحریک رشد ریشه و ایجاد ریشه های انبوه و فشرده در اطراف تنه می شوند.(2و4)
-استفاده از آلجیناتها برای تحریک جذب آب: سه روز قبل از جابجایی،درخت با محلول آلجینات آبیاری می شود.
غلظت های مختلف آلجیناتهای جدا شده از آب،مواد و ترکیبات پیچیده (همی سلولز پلی اورونید) را ایجاد می نماید.زمانی که ریشه ها با این مواد پوشیده می شوند جذب آب افزایش می یابد.
هرچند هیچ نظریه قابل اطمینانی درمورد نحوه عملکرد آلجینات ها وجود ندارد،این مواد می توانند به سه طریقه زیر عمل کنند:
مواد دارای (همی سلولز پلی اورونید) می توانند کلسیم،پتاسیم و بعضی از فلزات دیگر جذب نمایند و در طی عمل جذب خاصیت ویسکوزیته محلول خاک راکاهش می دهد که این امر باعث جریان بیشتر آب به درون ریشه های مویین طبق پدیده اسمز می گردد.
یک ترکیب پیچیده(پلی اورونید) می تواند با جذب و دفع آب به درون ساختار خود گستردگی فوق العاده زیادی پیدا کند فشارهای گستردگی می توانند به خوبی بر ویسکوزیته مایع درون ریشه غلبه نموده و آب را به درون گیاه نفوذ دهد.
عمل (آلجینات) هرچند کاملا شناخته نیست می تواند تعادل ین ها را که در معادله ی (دانن) ذکر شده و همچنین فشار غلظت ذرات تشکیل دهنده آن را برهم بزند.(2)
-استفاده از مواد کاهش دهنده تبخیر: یک روز قبل از جابجایی درخت،پوست و برگ ها را با یک محلول ضد تبخیر اسپری نمایید.(2)
-هرس شاخه ها: قبل از جابجایی درخت،بعضی شاخه هارا با احتیاط حذف کنید تا تعادل بین قسمت هوایی و ریشه درخت حذف شود. روش منطقی این است که ضمن حفظ شکل ظاهری درخت،دو یا سه شاخه اصلی را قطع کنیم.(2)
-بستن شاخه ها: درختان و درختچه هایی که شاخه های آن ها نزدیک به زمین می رویند را قبل از گودال برداری با طناب می بندند تا مانع زخم برداشتن یا شکستن آنها شود.(در بعضی موارد می توان آنها را قطع کرد)نوار های کنفی یا طناب پنبه ای برای بستن شاخه ها مناسب هستند در موقع بستن شاخه ها دقت لازم بکار گرفته شود تا شاخه ها زخمی یا شکسته نشوند.به علاوه شاخه های اصلی آنقدر محکم طناب پیچ نشوند که محل اتصال شاخه ها به تنه ترک بردارد.لازم به ذکر است که طناب پیچی کامل را پس از درآردن گیاه از گودال انجام می دهند.(1)
-علامت گذاری برروی تنه درخت: قبل از گودال برداری اطراف درخت،جهت شمال بر روی تنه علامتگذاری کرده و کوشش شود که جهت کاشت نیز به همان رو باشد تا احتمال آفتاب سوختگی پوست تنه کاهش یابد(1)
عملیات گودبرداری و آماده سازی توپ ریشه درخت برای جابجایی
-گودبرداری: ابتدا کمن یا خاک اطراف تنه درخت را با دقت زیاد برداشته و مواظب باشید تا به ریشه های مویین روئی آسیب وارد نشود.(گود کندن باید زمانی انجام پذیرد که خاک مرطوب است و درخت تحت فشارو بی آبی نباشد.اگر خاک خشک بود آن را دو تا سه روز قبل از گود برداری کاملا آبیاری و مرطوب کنید.)سپس در اطراف درخت شیار بطور عمودی حفر شود.گاهخی اوقات از وسایل حفاری موتوری نیز برای حفر گود استفاده می شود اگر ریشه های بسیار قطور در سطح خاک رشد کرده است توسط اره تر بر تیز آنها را قطع کرده و سپس به حفر شیار ادامه دهید.(1)
 اندازه مناسب برای توپ ریشه به عواملی مانند سن و اندازه گونه درخت، نوع خاکی که گیاه در آن کاشته شده و میزان نگهداری که پس از کاشت مجدد انجام خواهد گرفت بستگی دارد(1)
بطور کلی برای هر 5/2سانتی متر قطر تنه (حدود 30 سانتی متر قطر بالای بن درخت) حداقل 30 سانتی متر توپ ریشه در نظر گرفته می شود.(1و3)
عمق توپ ریشه بسته به شرایط خاک ونوع گسترش ریشه متغیر است درهر حال عمق مناسب توپ ریشه می بایست به حدی باشد که بیشتر ریشه های مویین را در برگرفته و پایه یا کنگر خوبی نیز برای برپا نگاهداشتن درخت باشد.(1) ولی بطور کلی برای هر 5/2سانتی متر قطر تنه 15سانتی متر عمق در نظر گرفته می شود.(3)
-شکل دادن به توپ ریشه: شکل دادن توپ ریشه به صورت دستی انجام می گیرد.بخش فوقانی توپ ریشه را کمی گرد کرده و مازاد خاک تراشیده شود.قطر بخش پایین توپ ریشه بهتر است 15تا 30سانتی متر کوچکتر از بخش بالایی باشد.پس از شکل دادن توپ ریشه،خاک زیادی را از گودال حفر شده بر میدارند.(1)
-استفاده از هورمون های ریشه زا: غلظت PPM 10 ازIAA رشد ریشه را تقویت خواهد کرد.غلظت های بالاتر باعث امتداد ریشه ها و شاخه دادن ریشه ها می شود.خاک آلود کردن مختصر ریشه ها بطوری که پوشش سفید ریشه به سختی دیده شود(درحدود 7گرم در متر مربع) در بخش خارجی توپ ریشه کافی است.(2)
-گونی پیچ کردن: گونی باید بطور کامل دور توده ریشه بسته شده و انتهای آن به بالای توده کشیده شود و گونی محکم به دور توده ریشه پیچیده شود و بخشهای لق و شل آن توسط میخ دوخته شود.هنگامی که توپ ریشه از گودال جابجا شد،تکه های گونی در بخش زیرین نیز می باید بهم متصل شوند.(1و2)
-طناب پیچی کردن: توده خاک بزرگ گونی پیچ شده را بهتر است با طناب استحکام بیشتر ببخشید.(1)
-سیم پیچی کردن توپ ریشه: گاهی اوقات ترجیح داده می شود که بجای گونی و طناب از تور های فلزی و سیم برای پوشش توپ ریشه استفاده شود.زمانی نیز پس از گونی پیچ کردن تور فلزی به آن اضافه می کنند.معمولا برای توپ ریشه ای که قطر و وزن زیاد دارد به کار گیری گونی پیچ و تور فلزی و سیم پیچ کردن تواماً توصیه میشود.(1)
-برش ریشه های تحتانی: برای قطع تمام ریشه های زیرین یک سیم فلزی محکم به دور بخش تحتانی کشیده دو سر سیم را به حلقه ای که از یک سو به اهرمی متصل است وصل می کنند با کشیده اهرم،سیم از زیر توپ ریشه گذشته و تمام ریشه های کوچک و بزرگ را قطع کرده و درخت آزاد می گردد.اگر ریشه ها خیلی زخیم و عمیق باشند می بایست ازوسایل برش مانند تیغه های مخصوص استفاده کرد ویا با وسائل سنگین مانند لودر ریشه های درخت را قطع کرد.(1)
-گونی پیچ کردن تنه درخت: قبل از بستن زنجیر و طناب برای بلند کردن درخت، طنه درخت را کاملا گونی پیچ کرده و تا حد امکان از آوردن فشار روی پوست تنه خودداری می کنند.(1)
-برداشت درخت از گودال: ابزار کار برای برداشتن درختان بسته به نوع خاک،مجموع وزن واندازه توپ و ریشه و نوع درخت متغیر است.با استفاده از جرثقیل های کوچک وبزرگ، درخت را از بخش تحتانی توپ ریشه بلند کرده و آسیبی هم به بخش فوقانی یا توپ ریشه وارد نمی سازد.(1)
-محافظت توپ ریشه: توپ ریشه گونی پیچ شده درختی که قرار نیست فورا در محل اصلی کاشته شود باید از خطر خشک شدن و نور مستقیم خورشید و باد حفظ شود.(1و2)

بارگیری و انتقال صحیح درخت به محل جدید

روش بار گیری وانتقال به اندازه درخت ومسافت مورد نظر و وسیله حمل بستگی دارد.(1)

-وسایل حمل : برای انتقال درختان بزرگ از کامیونهای بزرگ که دارای زنجیر های وینچ هستند استفاده می شود .گونی ،پوشش برزنتی یا پلاستیک ضخیم،میله اهرم،زنجیر جک کامیون وقلاب وگیره برای بالا کشیدن توپ ریشه از وسایل ضروری کامیونهای حامل درخت می باشد .درختان کهن وبسیاربزرگ راتک تک توسط تریلر های بزرگ حمل می کنند.(1)

-بارگیری:اگردرختی که جابجا می شود خیلی بلند است ونمی توان ان را به صورت عمودی حمل کرد بهتر است آن رابه صورت خوابیده و نیمه افقی در کامیون قرار داد شاخه ها راقبل از بار گیری با گونی یا طناب پیچیده تا از زخمی شدن احتمالی جلوگیری شود.(1)
-حفاظت درخت در زمان انتقال: درختان در زمان حمل می بایست از زخم برداشتن یا خشک شدن محفوظ بمانند بخش تاج نیز طناب پیچی شود و بوسیله حامل محکم بسته شود تا تکان نخورده و ریشه ها صدمه نبیند درختانی که با برگ انتقال می یابند را حتما توسط نایلون یا برزنت پوشانده تا برگها صدمه نبینند ولی به محض رسیدن به مقصد پوشش را برداشته تا ایجاد گرمای زیاد نکند و باعث پوسیدگی برگها نشود.(1)
-جابجایی درخت بین دو محل بایستی به روز های ابری یا درعصر محدود شود.(2)
-در روزهای دارای آب وهوای طوفانی بایستی از حمل ونقل درخت اجتناب کرد.(2)
-وسیله نقلیه حمل درخت بایستی به آهستگی حرکت کند و سرعت آن از 10مایل در ساعت(5/18) بیشتر نشود.(2)

-تخلیه درختان : مراحل معکوس اعمال حمل را برای تخلیه درختان انجام می دهند.(1و2)

کاشت با روش علمی/ فنی در مکان مورد نظر

رعایت اصول علمی وفنی صحیح گود برداری،ایجاد زهکش مناسب ،قرار دادن صحیح درخت درگودال وپر کردن آن باخاک مرغوب در کاشت درخت ضروری است.
-آماده کردن گودال کاشت: در صورت امکان بهتر استگودال کاشت در محل اصلی، قبل از حمل درخت آماده شود تا سرعتعمل به کار بخشیده و درختان هر چه زودتر درمحل اصلی کاشته شوند وتا حد امکان در معرض شرایط نا مساعد قرار نگیرند.
گودال کاشت برای درختانی که با ریشه برهنه کاشته می شوند باید دارای عمق و پهنای مناسب باشند بطوریکه تمام ریشه ها به راحتی در آن قرار گیرند.
قطر گودال برای درختانی که با توپ ریشه گونی پیچیده شده کاشته می شوند می بایست حدود 45تا 60 سانتیمتر بیشتر از قطر توپ ریشه باشد تا فضای اضافی با خاک نرم  ومرغوب پر شده ومحلی برای رشد سریع ریشه های جدید فراهم آید.
محققان به این نتیجه رسیده اند که اگر گودال برداری طوری انجام گیرد که لبه های گود شیب دارباشد طوریکه لبه فوقانی بزرگتر از بخش زیرین باشد (شکل گلدان) خیلی مناسبتر است.
برای جلوگیری از نشست خاک گودال بهتر است بخش زیرین اصلی دست نخورده باشد تا بستری مستحکم و فشرده ایجاد نماید.(1)
-ایجاد زهکش مناسب : برای ریشه زایی سالم و نفوذ ریشه های نو در خاک بستر ،زهکش خوب و مناسب در کف گودال کاشت درختان جابجا شده ضروری است.(1و2)
حل مشکل زهکشی گاهی پر هزینه است ولی در دراز مدت سودمند است .شرایط وموفقیت زهکش خاک بستر را باید قبل از کاشت بررسی کرده ومشکلات احتمالی را بر طرف ساخت.
در بسترهای کاشتی که زهکش خوب ندارند می توان ازلوله های پلاستیکی قابل انعطاف درکف گودال واطراف درخت استفاده کرد وآب اضافی را به محل دیگری انتقال داد.(لوله های زهکش را طوری قرار دهید که هر 30متر،8سانتیمتر شیب داشته باشند تا آب اضافی به سهولت حرکت کند.) در روش دیگر برای اصلاح زهکش ،شیاری در اطراف گودال حفر کرده و آن را با ماسه و ریگ بادامی پر می کنند. بدین ترتیب مانع جمع شدن آب اضافی اطراف ریشه ها می شوند . یا می توان توپ ریشه را کمی بلندتر از سطح خاک کاشت .(1)

-قرار دادن درخت در گودال کاشت : درمحل کاشت جدید نیز درخت را باید در همان جهتی که قبلا قرار داشته بکارند. این عمل بخصوص برای درختا نی که دارای پوسته تنه ظریف ونازک هستند و احتمال آفتاب سوختگی زیاد است حائز اهمیت می باشد . قبل از پر کردن گودال کاشت ،ریشه را می بایست آنچنان در گودال قرار داد که ساقه وتاج درخت به صورت عمودی قرار گیرند.(1)

-باز کردن گونی اطراف توپ ریشه: پس از قراردادن درخت در گودال کاشت، گونی بخش فوقانی و اطراف توپ ریشه را باز می کنند ولی گونی بخش تحتانی به همان صورت باقی می ماند. چون اغلب اوقات برداشتن گونی از اطراف توپ ریشه باعث خردشدن آن می شود، لذا بهتر است که فقط گونی بخش فوقانی برداشته شده و در گونی اطراف ریشه باز و جدا شوند.(1)
-پرکردن مجدد گودال کاشت: اگر در مرحله گودبرداری مشاهده شود که خاک بستر جدید نامرغوب است می بایست آن را اصلاح کرده یا با خاکی مناسب جایگزین کرد.(1) برای پر کردن گودال می توان از مخلوط خاک لوم(7قسمت)، اسفاگنوم(3قسمت) و ماسه سخت(2قسمت) استفاده کرد.(2)
باید از پرس کردن و کوبیدن ماده پرکننده اجتناب کرد تا از خروج اکسیژن و ایجاد ترکیب دی اکسید کربن جلوگیری شود زیرا اکسیژن ناکافی تنفس ریشه را محدود کرده و متابولیسم را کاهش می دهد و ازاین طریق جذب نمکها را کاهش داده که این امر فشار انتشار را کاهش داده و سرعت جذب آب طبق پدیده اسمز را کاهش می دهد.تجمع دی اکسید کربن، ویسکوزیته پروتوپلاسم را افزایش داده و براثر کاهش جذب آب،نفوذپذیری را کاهش می دهد.(2)

 
 
 
 

 
داشت درختان و درختچه های جابجا شده در کوتاه مدت و دراز مدت

1)هرس: بیشتر درختان و درختچه های جابجا شده نیاز به هرس دارند. میزان هرس مورد نیاز در موقع کاشت درخت بستگی به عوامل گوناگون از قبیل گونه گیاهی،میزان ریشه های ازبین رفته درموقع برداشت و میزان تیمار در طول زمان استقرار در محل جدید دارد.(1)
-هرس درختچه ها: تمام شاخه های زخمی و ضعیف و ناموزون باید در موقع کاشت هرس شوند (1) در هر صورت باید شکل ظاهری و فرم ذاتی درختچه حفظ شود و هرس شدید یا سر برداری صورت نگیرد.(1و4)
بیشتر درختچه های گلدار،پیوندی هستند،لذا،دقت بعمل آید که زیر محل پیوند قطع نگردد و سعی شود که پاشنه ناموزون برساقه و تنه باقی نماند.(1)
 -هرس درختان همیشه سبز: سوزنی برگان و پهن برگان و پهن برگان همیشه سبز که خوب پرورش یافته باشند فقط برای ایجاد تعادل بخش بالایی و ریشه نیاز به هرس مختصر دارند.درصورت امکان فقط شاخه های یکساله هرس شوند.
فرم رشد درختان همیشه سبز برنحوه هرس تاثیر می گذارد.شاخه های درختان نراد،کاجها و درخت نوئل بر محور مار پیچ رشد می کنند و بیشتر جوانه ها نزدیک به یکدیگر و جوانه سال قبل می رویند.درختان نام برده جوانه نهفته نداشته و رشد مکرر ندارند لذا هرس آنها توصیه نمی شود.در جابجایی سوزنی برگان بزرگ از انواع فوق چند شاخه را به منظور کاهش تعرق می توان قطع کرد.هرس سوزنی برگها را بهتر است در اوایل بهار انجام دهید تا در فصل رشد(تابستان) شاخه های میانی و نمایان توسط شاخه های جدید کاملا پوشیده شوند. شرو باد بزنی،شبه سرو،سرخدار،جونی پروس و نوش به راحتی شاخه جدید ایجاد می کنند.درصورت نیاز، بخش های انتهایی شاخه را می توان تا مرز شاخه های جانبی قطع کرد ولی همیشه شکل ظاهری و طبیعی درخت را در نظر داشته باشید.(1)
-هرس درختان خزان پذیر: امروزه هرس شدید تاج در درختان خزان پذیر تازه کاسته شده ضروری شناخته نشده است. مطالعات اخیر نشان داده که گاهی دراثر کم کردن یا قطع شاخه ها،سطح کلی برگ و درنتیجه قدرت تولید مواد غذایی کاهش یافته و باعث مرگ درختان شده است.
همیشه شاخه های ضعیف و شکسته با شاخه های مزاحم حذف شوند. هرس شاخه های جانبی را نیز به میزان محدود،آنها هم یک فصل پس از کاشت درمکان جدید انجام دهید.شاخه های اصلی درختانی که تک شاخه مرکزی دارند را نباید قطع کرد.(1)
2)قیم بندی، کابل بندی و بستن و مهار کردن،روش های مکانیکی است که برای استحکام بیشتر و استقرار تنه درخت بکار گرفته می شود درخت قیم بندی شده در اثر باد تکان نخورده و خاک اطراف ریشه لق نمی شود.(1) (تکان کم هم در درختان جابجا شده مانع رشد ریشه ها می شود)(4)
درختان بلند و درختانی که تاج متراکم و سنگین دارند یا انواع درختانی که کند رشد بوده و ریشه زایی در آنها کند است می بایست حداقل یک سال قیم داشته باشند.(1)
برای قیم بندی درختان و درختچه های بزرگ، تنه آنها را توسط چند سیم(کابل) به پایه های که در زمین تعبیه شده است و فواصل آنها از یکدیگر یکسان است متصل می سازند(معمولا درختان بزرگ به 4 کابل متصل می شوند). بخش انتهایی هر سیم را از داخل یک لوله پلاستیکی عبور داده و این بخش را به محل اتصال تنه به شاخه بسته و سر دیگر آن را به پایه ها یا اهرمها متصل می کنند.این پایه عا یا اهرمها را بصورت مایل و مخالف تنه درخت قرار می دهند تا سیم اتصال گیر کرده و رها نشود.سیمها را بازاویه 45درجه از تنه قرار دهند.(1)
3)نوارپیچی: تنه و شاخه های بزرگ درختان جابجا شده که در معرض آفتاب قرار دارند باید توسط نوارهای مخصوص یا گونی پوشیده شود.(1) این پوشش بافت زایلم را عایق می سازد و می تواند دمای برگ را یک تا دو درذجه کاهش دهد که باعث کاهش اتلاف آب ناشی از تعرق می گردد.برگ درخت در نور خورشید بین 2تا 10 درجه سانتیگراد گرمتر از محیط اطراف است. پوشاندن پوسته دمای مواد محلول را که به برگ می رسند کاهش می دهد.(2)
دقت شود که پوست تنه قبل از باند پیچی یا گونی پیچ کردن خشک باشد در غیر اینصورت ممکن است باعث بروز بیماری های قارچی شود.(1)برای بستن نوار دور تنه درخت،باند پیچی را کمی پایین تر از سطح خاک شروع کرده و بتدریج بالا آمده و به ترتیب از پایین به بالا شاخه ها را پوشانده و تاحدی که مانع ورود حشرات پوست خوار یا ساقه خوار شوند محکم می بندند.سپس نوارها را با طناب یا بند نازک محکم می کنند.این طناب را از بالا گره کوچک زده و به طرف پایین می بندند.فاصله هر گره 10تا15سانتیمتر باشد.(1)
4)مالچ پاشی: استفاده از مالچ در اطراف بخش رویی ریشه درختان و درختچه خای تازه کاسته شده توصیه می شود.این مالچ می تواند از جنس خاک برگ،کود قارچ،خرده چوب و کاه و کلش یا سایر مواد آلی نیمه پوسیده باشد.
مالچ ها رطوبت ریشه را حفظ کرده و مانع تبخیر بیش از حد و رشد علفهای هرز شده و بافت خاک بستر را اصلاح می کنند.بعلاوه درجه حرارت اطراف ریشه را ثابت نگاه داشته ودر تسریع رشد ریشه ها موثر هستند.
استفاده از ماچ پس از کاشت در پاییز درجه حرارت مناسب تری ایجاد کرده و ریشه بهتر رشد می کند ولی اگر درخت در بهار قبل از گرم شدن خاک بستر جابجا می شود بهتر است مالچ استفاده نشود چون دمای موجود را تثبیت کرده و گرم شدن خاک را 2تا 3 هفته به عقب می اندازد.بسیاری از درختان همیشه سبز(بخصوص انواع برگ پهن) در طول مدت تابستان در خاکهای بستر رشد می کنند و مالچ دادن به این خاکها در اواسط بهار کمک می کند که دمای خاک بالا نرود.(1)
5)آبیاری: مهمترین عملیات حفط درختان آبیاری صحیح و به موقع می باشد.میزان آبیاری دردوسال اول رابطه مستقیم با میزان بارندگی، توان نگهداری و رطوبت پذیری خاک و زهکش آن دارد.رطوبت موجود در خاک را می توان با فشردن مقداری از خاک اطراف ریشه مشخص نمود.اگر پس از فشردن،خاک متراکم بافی بماند و چسبناک نباشد رطوبت به حد مطلوب است.
در بهار و تابستان توصیه می شود آب را روی شاخ و برگ درختان و درختچه های همیشه سز و سوزنی برگان سرپاش کرده تا رطوبت زیادتر برای سلامت و شادابی شاخ و برگ فراهم آید.(1)
6)کودپاشی: اولین سال پس از جابجایی چندان نیازی به کود پاشی نیست چون فرض براین است که خاک مرغوب جدید برای پرکردن گودال بکار رفته و ریشه های جدید در بستری غنی مشغول فعالیت و رشد هستند.(1)
جذب آب طبق پدیده اسمز زمانی روی می دهد که غلظت محلول خاک کمتر از محلول سلولهای گیاهی ریشه باشد این وضعیت معکوس شود آب از سلولهای ریشه بیرون رانده می شود(پلاسمولیز).بنابراین استفاده از کودهای آلی در اطراف توپ ریشه ای که به تازگی جابجا شده،فقط براساس شرایط تجزیه و تحلیل خاک انجام می کیرد. کود را باید بخوب با مواد پرکننده مخلوط کرد.در طول دوره های رشد بهاره و اوایل تابستان در سه سال اول بعد از جابجایی بایستی از کودهای مایع  بسیار ضعیف هر 3تا 4 هفته استفاده کرد.(2)
7)حذف گلها و میوه ها: گلها و میوه ها انرژی و رطوبت مورد نیاز خود را از درخت یا درختچه دریافت می دارند در طول مدت استقرار درخت برای 2یا3سال برداشتن گلها و میوه ها برای جابجایی موفقیت آمیز درخت بسیار سودمند است.(2)



فهرست و منابع:
1-روحانی،غزاله (1377)،جابجایی درختان و درختچه ها(ترجمه)،انتشارات سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران،99،صفحه.
2-Clouston,B.1990.Landscape Design With Plants.Heinemann Newnes ,Hally Court, Jordan Hill, Oxford,U.K.
3-http://www.ag.usaak.ca/cofa/departments/hortinfo/trees/ moving.html
4-http://www.ag.usask.ca/cofa/departments/hort/hortinfo/trees/ transpla.html