طرح و یا اسکلت اولیه پارک ها توسط خطوط ربطی یا خیابان ها مشخص می گردد به عبارت دیگر خطوط ربطی پایه های اصلی طرح پارک را تشکیل می دهند. لذا با توجه به خطوط مذبور،ملزومات دیگر در آن محفوظ می شود. برای سهولت در عمل شناخت خطوط اصلی طرح، پارک ها را از نظر خطوط طراحی به دستجات مختلف تقسیم می نمایند.

1.پارک های منظم

در طراحی این پارک ها از خطوط راست هندسی و اشکال کاملاً  منظم استفاده می شود. معمولاً در پارک های منظم، طرح های تزئیناتی کاملاٌ از خصوصیات اشکال منظم هندسی و قرینه سازی برخوردار هستند.این شیوه در پارک ها کاملاٌ قدیمی است،برخی به این گونه پارک ها نوع فرانسوی اطلاق می کنند.زیرا بسیاری از پارک های قدیم و پارک قصرهای فرانسه بر این اسلوب بنیان نهاده شده است.

با توجه به سیر تاریخ و تحولات هنر پارک سازی،ابتکار و ابداع این گونه پارک ها در مناطق متمدن و پیشرفته ،در زمان خود مرسوم بوده و امروزه برخی از آن ها به صورت آثار هنری باقی و حفظ و نگاهداری می شود. محاسنی که بر این پارک ها مترتب است،وجود خیابان های مستقیم با درختان بلند است که به وسعت پارک از دیدگاه عابرین کمک مینماید و از نظر ناظر،پارک کشیده و بزرگ جلوه میکند. ضمناً گاهی این گونه طراحی به علت یکنواختی در تقسیمات و تزئینات،موجب خستگی و بی حوصلگی بازدیدکنندگان میشود.در انواع پارک های ورزشی و برخی  پارک های نمایشگاه ها  از (پارک منظم) استفاده می شود.رعایت ضوابط و نکاتی که از نظر تشکیلات در کلیات ذکر شده،در این گونه پارک ها ضروری است.

2.پارک های نامنظم

در این گونه پارک ها خطوط اصلی و فرعی،به طور نامنظم ولی مرتبط با یک دیگر می باشند و اشکال حاصله تقریباً غیر منظم و از عدم تقارن خاصی برخوردار هستند.در پارک های نامظم خیابان ها از نظر انحنا و زوایا نامنظم است و رعایت اصول فنی و نکات مربوطه به اشکال مختلف کاملاً ضروری می باشد. (خطوط تزئیناتی آب نماها،حاشیه های گلکاری،تجمع درختچه های زینتی)نیز به طور غیر منظم طراحی  می شود. در این گونه پارک ها همبستگی،هم بافتی و تعادل خطوط بایستی به طور مشخص و هم اهنگ رعایت گردد.این گونه تنوع در طراحی تا حدی به طبیعت نزدیک و الهام گرفته از آن است.مسائل منطقه ای،نیاز روانی بازدیدکنندگان،نوع کاشت و الگوهای تزئیناتی نیز میتواند در زیبایی های سر گرم کننده ای را خلق نماید از آن جایی که به نظر می رسد این گونه پارک ها نخست در انگلستان ابداع شده است،امروزه به نام پارک های غیر منظم انگلیسی معروف هستند.تشکیلات این گونه پارک ها نیز از تشکیلات پارک های عمومی پیروی می کنند.

3.پارک های مختلط     

انواع پارک هایی که امروزه احداث می شود از قوانین خاص پارک های مختلط برخوردار می باشد. معمولاٌ در تعریف و بیان پارک های مختلط چنین توصیف می کنند که این گونه پارک ها دارای مجموعه ای از ضوابط  پارک های منطم و غیرمنظم می باشد.به عبارت دیگر تلفیقی از دو سبک منظم و غیرمنظم همراه با مجموعه ای از ضوابط خاصه آن ها است. ظاهراً این تلفیق کاری آسان و سهل،ولی عملاً بسیار پیچیده و همراه با مشکلاتی می باشد.در پارک های مختلط لازم است خیابان های اطراف و تجانس ضمائم و مربوط به آن نیز (تزئینات،گلکاری،آب نماهاو ....) به طور منظم و گاهی قرینه طراحی میشود. معمولاً در این پارک مختلط بیشتر برای پارک های عمومی،کودکان،پارک های بتانیک و پارک های وحش می باشد.

4.پارک فانتیزی

پارک های فانتیزی بیشتر برای ارائه و نشان دادن مواد یا ترکیبات تجارتی با ایجاد هماهنگی و تنوع بین قسمت ها است.در این گونه پارک ها خیابان بندی و تزئینات کم و بیش همانند پارک های مختلط است ولی تا حدی فارغ از قوانین کلی پارک سازی می باشد.به عنوان مثال:بازارهای روز،نمایشگاه های سیار،فضاهایی که برای سیرک و غیره اختصاص داده می شود.

5.پارک های مدرن

اشکال طراحی برای این گونه پارک ها ظاهراٌ از ضوابط معین خاصی پیروی نمی کند،ولی عملاٌ طراحی و خطوط آن جلوه ای از پارک های مختلط را به همراه دارد بنابراین استفاده از خطوط مستقیم،صاف،با قوس های کمی پیچ و خم دار همراه با نمایش زوایا در جلوه دادن این پارک ها مؤثر می باشد. معمولاً برای تزئین و ایجاد فضای سبز اطراف ساختمان های چندین طبقه و مجتمع ساختمانی از این سبک طراحی استفاده می شود.بایستی توجه داشت در سبک مزبور تعدادی قوس ها و زوایا تقریباً محدود،ساده و کم تر تکراری می شود.در سطوح مسطح این گونه پارک ها،بخش هایی را می توان به صورت باغ سنگی در مقیاس متناسب با دیگر عوامل طراحی نمود.

شاید بتوان گفت سنگ مزبور نوعی الهام و اختلاط از باغ های ژاپنی است که با دیگر خصوصیات طرح هم آهنگی دارد.

منبع:

کتاب مهندسی فضای سبز،طراحی پارک ها و ویلاها

تألیف دکتر جمشید حکمتی