آيا تا به حال نام درخت بائوباب را شنيده ايد؟ اين درخت در آفريقا مي رويد. وقتي نهال است مانند درختان معمولي است. اما، هنگامي كه عمرش به ۳۰ يا ۴۰ سال مي رسد، اتفاق عجيبي مي افتد. به اين ترتيب كه تنه درخت شروع به بزرگ شدن مي كند و شاخه هاي نازك و تقريباً بي برگ آن پائين مي افتند. وقتي درخت بائوباب۱۰۰ساله مي شود، تنه بزرگ و ورم كرده اي دارد و شاخه هايش مانند ريشه هاي خشكيده اي هستند كه انگار از سمت بالا روييده اند. طوري كه وقتي آن را ببينيد، تصور مي كنيد اين درخت وارونه رشد كرده است.از فاصله دور يك درخت بائوباب كهنسال همچون درختستان انبوهي به نظر مي رسد. دكتر لي وينگ استون، يكي از جهانگردان قرن نوزدهم بود كه تصميم گرفت زير درخت بائوباب تنومندي چادر بزند و اندازه اش را بگيرد.

در ارتفاع تقريباً يك متري، دورتادور آن ۲۷ متر بود كه اندازه يك خانه كوچك است. گرچه، ظاهر بائوباب مضحك به نظر مي رسد. اما، همين ظاهر به او كمك مي كند تا در مناطق خشك آفريقا كه معمولاً بيشتر درختان نابود مي شوند، زنده بماند. در فصل باراني سال، تنه درخت برجسته و متورم مي شود تا شانه هاي نرم و اسفنجي شكل آن آب را جذب كنند. سپس در طول فصل گرما، انگار كه درخت رژيم گرفته باشد، از آبي كه درخود ذخيره كرده استفاده مي كند.فيل هاي تشنه از خرطومشان براي سوراخ كردن تنه درخت استفاده مي كنند و سپس چوب نرم و مرطوب آن را مي جوند. حتي افرادي كه در صحرا هستند، مي توانند با جويدن چوب بائوباب و مكيدن آب درون آن، زندگي شان را نجات دهند.

ميوه ترش بائوباب نيز مفيد است. به طوري كه مي توان از پوسته سفت آن به جاي ظرف استفاده كرد. البته مصرف هسته آن نيز ايرادي ندارد و مي توان آن را خرد كرده براي خوشمزه شدن سوپ استفاده كرد. يا مي توان آن را بوداده و در تهيه قهوه مصرف كرد. همچنين نوشيدني مقوي كه از اين ميوه به دست مي آيد، موجب شده كه بائوباب نام مستعار «درخت ليموناد» را به خود بگيرد. البته ميوه آن را «نان ميمون» نيز مي نامند. چون ميمون ها آن را دوست دارند و از خوردنش لذت مي برند.

گرچه گياه شناسان تخمين زده اند كه گاهي سن بعضي از درختان تنومند به ۲هزار سال مي رسد، اما درباره بائوباب حقيقت آن است كه آنها خوب رشد نمي كنند، بلكه زود از بين نمي روند. معمولاً روي تنه درختان زنده و تنومند حفره هايي به وجود مي آيد و علتش اين است كه درخت از داخل مي پوسد. گاهي، اين حفره ها كه مثل بشكه چوبي بزرگي است، محلي براي ذخيره آب در تنه درخت مي شود. به طوري كه اين حفره ها از آب باران پرمي شوند و حفره هاي ديگر نيز كه در پائين تنه درخت قرار دارند مثل شير بشكه عمل مي كنند.در گذشته، در فصول گرم سال، اين درختان تنها منبع آبي بودند كه مورداستفاده روستاييان و مسافراني كه راههاي طولاني در سودان مي پيمودند، قرارمي گرفتند.

گاهي اوقات، از درختان بائوبابي كه پوك هستند به جاي انبار يا پناهگاه استفاده مي شود. همچنين، آنها به عنوان محل ملاقات، زندان و سرپناه استفاده شده اند. مثلاً در زيمبابوه، از يكي از اين درختان به عنوان جايگاه ايستگاه اتوبوس استفاده مي شد كه گنجايش ۳۰ نفر را داشت. در آفريقاي جنوبي نيز، از يكي از آنها به عنوان دستشويي استفاده مي شد.افسانه هاي محلي نيز وجوددارند كه شرح مي دهند چطور درختان بائوباب اين ظاهر عجيب را پيدا كرده اند. مثلاً در يكي از آنها نقل شده كه خداوند، درخت بائوباب را در «كونگوباسين» كاشت. اما بائوباب گله كرد كه هواي آنجا خيلي گرفته و مرطوب است. پس خداوند آن را در «راون زوري» كوه هاي ماه، كاشت. اما، بائوباب بازهم ناراضي بود. عاقبت خداوند، مكافات از شكايت هاي پي درپي بائوباب را داد و او را از ريشه كند و در سرزمين خشكي در وسط آفريقا انداخت و بائوباب وارونه رشد كرد.

منبع:
روزنامه ايران، شماره 3555 به تاريخ 3/11/85، صفحه 16 (كودك)