بروز انواع بيماري ها، از بين رفتن چرخه طبيعي و بروز انواع آفات از جمله نتايج سوء استفاده از برخي كودهاي شيميايي و مصنوعي است كه گريبانگير بشريت شده و دانشمندان را بر آن داشته است كه براي تقويت فعاليت هاي بي خطر كشاورزي دست به دامان طبيعت شوند. كودهايي بر پايه زئوليت كه نخستين بار در جهان توسط امريكا به عنوان كود هوشمند مطرح شد، جايگزين مناسبي براي كودهاي حيواني و شيميايي تشخيص داده شده اند.

كشاورزي با كودهاي هوشمند
آشنايي با كاربردهاي جديد زئوليت ها

    
    استفاده از صفت هوشمند براي كود زئوليت از آنجا ناشي مي شود كه اين كود قادر است تشخيص دهد يك گياه در چه زماني به چه نوع مواد مغذي نياز دارد و در زمان معين آن ماده را براي استفاده گياه آزاد مي كند. براي مثال اگر گياه در زمان مشخصي به پتاسيم نياز داشته باشد كود هوشمند اين ماده را در همان زمان براي مصرف گياه آزاد مي كند.
    
    بسياري از كشاورزان به شيوه سنتي و بر پايه تجربيات خود اقدام به كوددهي مزارع مي كنند، حال آنكه نحوه استفاده و ميزان مصرف كودها در كشاورزي بسيار حائز اهميت است و حتي كودهاي حيواني و طبيعي هم چنانچه به موقع و به ميزان مطلوب مصرف نشوند، خسارت هاي جبران ناپذيري به مزارع و گياهان وارد مي كنند.
    
    زئوليت تركيبي سحرآميز است كه به عنوان كاتاليست، جاذب و مبادله كننده يوني در صنايع مختلف اعم از نفت، گاز، پتروشيمي، صنايع شوينده، بهداشت محيط زيست، كشاورزي، دامپروري، داروسازي و غيره كاربرد دارد.
    
    در طبيعت بيش از 60 تا 80 گونه زئوليت شناخته شده است كه پنج تا ده مورد آن قابل استفاده است. زئوليت ساختاري بلوري و متخلل و خواص مختلفي دارد كه به آن كاربردهاي فراواني مي بخشد.
    
    در ايران ذخاير بسيار غني زئوليت وجود دارد. با توجه به اعلام محققان، ميليون ها تن زئوليت در ايران وجود دارد كه مي توان با قيمت بسيار ارزان آنها را استخراج كرد. مسوول گروه تحقيق و توسعه زئوليت ها در پارك علم و فناوري دانشگاه تهران در خصوص كاربرد زئوليت در كشاورزي به ايرنا گفت: زئوليت ها در كشاورزي از چند جنبه كاربرد دارند، يعني هم در زمين هاي رسي و هم شني قابل استفاده هستند.
    
    دكتر حسين كاظميان افزود: معمولاً مشكل كشاورزان در زمين هاي رسي عدم نفوذ آب و در زمين هاي شني عدم ماندگاري آب است و زئوليت باعث برطرف كردن اين دو مشكل مي شود. وي توضيح داد استفاده از زئوليت ها به صورت ذرات بسيار ريز در زمين هاي شني و زئوليت به صورت ذرات درشت تر در زمين هاي رسي، به ترتيب باعث ماندگاري بيشتر و نفوذ بهتر آب مي شود، به عبارت ديگر استفاده از زئوليت كيفيت خاك را از نظر رطوبت بهبود مي بخشد.
    
    بين هشت تا 25 درصد تركيب انواع مختلف زئوليت ها را آب تشكيل مي دهد، از اين رو حفظ رطوبت آب و كاهش فواصل آبدهي از خصوصيات بارز و باارزش اين كاني به اصطلاح سحرآميز است.
    
    كاربردهاي جديد زئوليت در كشاورزي
    
    كاربردهاي جديدتر زئوليت در واقع رفتن به سمت كشاورزي بر پايه زئوليت است و به جاي خاك از زئوليتي به نام زئوپونيك كه متشكل از 90درصد زئوليت و 10درصد بقيه مواد مورد نياز است، استفاده مي شود. زئوليت به طور طبيعي داراي سه عنصر نيتروژن، فسفر و پتاسيم است و زئوپونيك خاكي است كه از تمام اين عنصرها كه مورد نياز خاك و گياه است، تشكيل شده است. تحقيقات نشان مي دهد وقتي از زئوپونيك براي كشت و زرع استفاده شود دو تا سه سال مواد مغذي خاك و گياه تامين مي شود و نيازي به كوددهي نيست. به عبارت ديگر استفاده از زئوليت باعث حاصلخيزي خاك مي شود.
    
    ميزان ماندگاري زئوليت در خاك
    
    به گفته دكتر كاظميان تحقيقات نشان داده برخي كودهاي شيميايي بعد از سه بار متوالي آبياري حدود90 درصد خاصيت شان شسته شده و از بين مي رود، اما با استفاده از زئوليت مي توان كودهايي ساخت كه90 درصد را به 15 درصد كاهش دهد. وي افزود: براي استفاده از زئوليت به عنوان كود راه هاي مختلفي وجود دارد كه ساده ترين آن استفاده فيزيكي از آن است، اما در روش پيشرفته توليد كودها بر پايه زئوليت است.
    
    به كودهايي كه با زئوليت ساخته مي شوند به اصطلاح كودهاي آهسته رهش گفته مي شود. اين كودها مواد مغذي را به آهستگي و با توجه به نياز گياه آزاد مي كنند، حتي اين قدرت را دارند كه تشخيص دهند يك گياه در زمان مشخص به چه نوع مواد مغذي نياز دارد و با توجه به نياز گياه ماده مغذي موردنظر را آزاد مي كند. از اين رو به آن كود هوشمند نيز گفته مي شود. به گفته مسوول گروه تحقيق و توسعه زئوليت ها در پارك علم و فناوري دانشگاه تهران، از بين بردن آلودگي خاك از ديگر خصوصيات كودها بر پايه زئوليت است.
    
    وي ضمن تاكيد بر استفاده صحيح از زئوليت گفت اگر زئوليت مورد نظر، براي هدف ما مناسب نباشد حتي مضر هم خواهد بود، بنابراين بايد به اين سمت برويم كه بحث علمي آن را در كشور مطرح كنيم تا نحوه صحيح استفاده از اين كاني اسرارآميز فراهم شود. وي در پايان گفت: منابع بسيار عظيمي از زئوليت در كشور ما وجود دارد كه با توجه به اصول و تحقيقات علمي و صنعتي شدن دنيا جا دارد از سوي مسوولان توجه بيشتري به استفاده از آن صورت گيرد و با ايجاد بستر علمي استانداردسازي زئوليت در كشور فراهم شود.

 

نویسنده:م.عباس تاش

منبع:www.magiran.com